factograf
PL
Zaloguj się

alfabet określający kolejność podstawowych znaków kana w językach japońskich

Gojūon

Gojūon

Gojūon to tradycyjny system porządkowania znaków kana języka japońskiego według ich składowych dźwięków, mniej więcej odpowiadający porządkowi alfabetycznemu. Jego nazwa, oznaczająca „pięćdziesiąt dźwięków”, odnosi się do tabeli składającej się z pięciu kolumn samogłoskowych i dziesięciu wierszy spółgłoskowych, w której prezentowane są znaki. Każdy znak hiraganą lub katakaną odpowiada jednemu dźwiękowi. Tabela nie jest w pełni wypełniona, dlatego obecnie liczba różnych kan w niej występujących wynosi 46, a system pozostaje najpowszechniejszą metodą porządkowania japońskiego w Japonii, także w słownikach.

Pochodzenie i wpływy

Uważa się, że układ ten ukształtowało pismo siddhaṃ używane dla sanskrytu oraz chiński system fanqie. Mnich Kūkai wprowadził siddhaṃ do Japonii w 806 roku, a mnisi buddyjscy, którzy opracowali katakanę, podążali za sanskryckim porządkiem liter. Tabela łączy sanskryckie uporządkowanie spółgłosek i samogłosek z chińskim zwyczajem pisania kolumn od prawej do lewej. Niektóre wiersze różnią się od sanskrytu, ponieważ dźwięki japońskie zmieniły się od czasów staro-japońskiego.

Puste pola i późniejsze użycie

Niektóre pola były puste od początku, ponieważ w staro-japońskim nie istniały dźwięki yi i wu, a kana dla i i u obejmowały te wartości. Późniejsze reformy pisowni po II wojnie światowej zastąpiły kanę dla wi i we znakami i oraz e. Kana dla morowego n znajduje się poza tabelą, gdyż została wprowadzona znacznie później niż ustalono ten porządek. Najwcześniejszy znany układ w stylu gojūon pojawia się w rękopisie datowanym na około 1004–1028 rok, a dziś system ten leży także u podstaw metod wprowadzania tekstu w telefonach komórkowych.

W 12 językach

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy