Neofit z Cypru był prawosławnym mnichem, kapłanem i pustelnikiem żyjącym w XII wieku, urodzonym w wiosce Kato Drys. Po uniknięciu aranżowanego małżeństwa, w 1152 roku wstąpił do klasztoru świętego Jana Chryzostoma. Szukając bardziej samotnego życia, ostatecznie osiadł jako pustelnik w systemie jaskiń w pobliżu Pafos. Jest pamiętany przede wszystkim ze swoich pism historycznych, które stanowią rzadką grecką perspektywę na temat III krucjaty oraz relacji między lokalnymi władcami a zachodnimi krzyżowcami.
Życie i ascetyzm
Po przyjęciu ślubów zakonnych, Neofit udał się do Ziemi Świętej w 1158 roku. Po niepowodzeniu w znalezieniu mentora do życia pustelniczego, powrócił na Cypr. Po nieudanej próbie ucieczki do Azji Mniejszej, osiadł w wzgórzach nad Pafos. Tam rozbudował jaskinię w mały kompleks składający się z trzech odrębnych przestrzeni, w tym Cell (celi), Bema (prezbiterium) oraz Naos (nawy), gdzie żył jako pustelnik.
Pisma historyczne
Neofit napisał w 1196 roku kronikę dotyczącą nieszczęść, jakich doświadczył Cypr. Dzieło to służy jako istotne źródło pierwotne dla okresu III krucjaty, dokumentując pościg bizantyjskiego władcy Isaakiosa Komnenosa przez Ryszarda Lwie Serce. Jego relacje historyczne są znane z krytycznej, antyłacińskiej perspektywy wobec sił krzyżowców.
Dziedzictwo
Mnich jest uznawany za świętego w tradycji katolickiej i prawosławnej. Jego pamięć jest zachowana dzięki klasztorowi świętego Neofita, który został nazwany na jego cześć.