Abaigar ([aβaiɣaɾ]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrerrian kokatua, Lizarrako merindadean. Uste da herriaren izena euskarazko (h)abe igar grafiatik datorrela, "zuhaitz lehorra" esan nahi duena. Itsas mailatik 498 metro gorago dago, eta Nafarroako hiriburu Iruñetik 58 kilometrora. Abaigarrek 77 biztanle zituen 2025. urteko erroldaren arabera.
Historia
Udalerriaren jatorria XIII. mendekoa da, Iranzuko monasterioak gaur egun Abaigar osatzen duten ondasunak zituela frogatuta dagoen garaikoa. XIX. mendearen erdialdera arte, udalerria Egako Haraneko herri bat izan zen; hala ere, 1846an udalerri hori desagertu zenean, Abaigarrek udal propioa bereganatzea lortu zuen.
Geografia
Inguru naturala eta kokapena
Abaigar Lizarrako merindadearen mendebaldean dago, Lizarra eta Gasteiz arteko errepide zaharretik gertu. Herrira heltzeko Murietan hasten den NA-7455 errepidea hartu behar da, eta lau kilometroren ostean ailegatzen da Abaigarko herrigunera. Herrigune txikia izan arren, bi kale nagusi daude, San Vizente kalea eta Kale Nagusia.
Udalerriak Murietarekin egiten du muga iparraldean, Villamayor de Monjardinekin ekialdean, Olexuarekin hegoaldean, eta Okorekin mendebaldean.
Klima eta landaredia
Klima mediterraneo kontinental motakoa da, udak nahiko beroak eta negu hotzekin. Urteko batez besteko tenperatura 9 gradu ingurukoa eta prezipitazioak 700 eta 800mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean.
Landaredia klima mediterraneokoa da, eta nahiz eta gizakiaren eraginez jatorrizko basoen azalera asko galdu den, oraindik ere 68 hektarea pago kontserbatzen dira, laborantza lurren artean.
Udalerri mugakideak
Honako udalerri hauek ditu mugakide: Iguzkitza, Murieta, Oko, Olexoa eta Villamayor de Monjardín.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %0,99a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Jatorria
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 31,2 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 16,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5,2 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 100). Jaiotza herrialde nagusiak Ukraina, Frantzia dira.
Etxebizitza
INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 94 etxebizitza zeuden: 42 (% 44,7) nagusiak eta 52 (% 55,3) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa
Guztira 42 etxegune zeuden, eta horietatik 23 (% 54,8) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 76 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 43,4 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 15,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,8.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66623%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 41,8 zen 2021ean eta % 43,4 2024an; beraz, 1,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 13,9 izatetik % 11,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 32,4 ziren, eta gizonen artean % 52,4; 20,0 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 17,6 eta gizonen % 7,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 33 | % 43,4 | 22 | % 52,4 | 11 | % 32,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 12 | % 15,8 | 6 | % 14,3 | 6 | % 17,6 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 22 | % 28,9 | 11 | % 26,2 | 11 | % 32,4 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 9 | % 11,8 | 3 | % 7,1 | 6 | % 17,6 |
| Guztira | 76 | % 100,0 | 42 | % 100,0 | 34 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 41,8 | % 17,7 | % 26,6 | % 13,9 | 79 |
| 2022 | % 41,9 | % 20,3 | % 25,7 | % 12,2 | 74 |
| 2023 | % 40,5 | % 16,2 | % 31,1 | % 12,2 | 74 |
| 2024 | % 43,4 | % 15,8 | % 28,9 | % 11,8 | 76 |
Ekonomia
Diru-sarrerak
2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.974 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 38.326 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 23.783 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da.
Jarduera ekonomikoa
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Abáigar udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 41 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,7; gainerako % 45,3 inaktibo zeuden.<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=67080%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,1 zen eta emakumezkoena % 51,5; langabezia-tasa, aldiz, % 4,2 eta % 17,6 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />
Okupatuen kopurua 33 zen 2023ean, 2021eko 39etik behera.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70002%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 36,4 osatzen dute, eta gizonek % 63,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 37 | % 49,3 | 23 | % 54,8 | 14 | % 42,4 |
| Langabeak | 4 | % 5,3 | 1 | % 2,4 | 3 | % 9,1 |
| Inaktiboak | 34 | % 45,3 | 18 | % 42,9 | 16 | % 48,5 |
| Guztira | 75 | % 100,0 | 42 | % 100,0 | 33 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 51,5), industria (% 27,3), eraikuntza (% 15,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 6,1).<ref name="ine-jarduera" />
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 36,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,3), eta oinarrizko okupazioak % 21,2.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70001%7Chizkuntza=es}}</ref> Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 47,6), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 50,0).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 10 | % 30,3 | 4 | % 19,0 | 6 | % 50,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 12 | % 36,4 | 10 | % 47,6 | 2 | % 16,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 7 | % 21,2 | 4 | % 19,0 | 3 | % 25,0 |
| Ez dago jasota | 4 | % 12,1 | 3 | % 14,3 | 1 | % 8,3 |
| Guztira | 33 | % 100,0 | 21 | % 100,0 | 12 | % 100,0 |
Okupatuen % 66,7 besteren konturako langileak dira, eta % 33,3 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70003%7Chizkuntza=es}}</ref>
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 11 | % 33,3 | 7 | % 33,3 | 4 | % 33,3 |
| Besteren kontura | 22 | % 66,7 | 14 | % 66,7 | 8 | % 66,7 |
| Guztira | 33 | % 100,0 | 21 | % 100,0 | 12 | % 100,0 |
Lehen sektorea
Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 222 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 4,9 km² denez, NAE lurraldearen % 45,3 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 94,7 lur goldagarria (210 ha, 10 ustiategitan), % 5,2 arbolak (11,6 ha, 4 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,07 ha, 4 ustiategitan).
Ibilgailu-parkea
Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 108 gidari zeuden erroldatuta: 67 gizon (% 62) eta 41 emakume (% 38). Biztanleen % 140,3 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 103 ibilgailuk osatzen zuten: 64 turismo, 17 furgoneta, 10 motozikleta, 7 kamioi eta 2 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 831 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,9 urtekoa zen; turismoen % 6,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,2k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,7 diesel zen eta % 32,4 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 35,3k ez zuen etiketarik.
Politika
Udal hauteskundeak
CIA herri ekimeneko Maria Clara Gurrea Lantz atera zen Abaigarko alkate 2007ko udal hauteskundeetan, bere taldeak udaleko bost ordezkariak lortu baitzituen. Boto baliogabeak lau izan ziren (emandako boto guztien %5,71) eta boto zuriak sei (%9,09). Abstentzioa %33,96 izan zen.
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| Raquel Aiukar Tardienta (CIA) | 39 | Bai |
| Jame Salvador Alegria (CIA) | 36 | Bai |
| Angel Maria Lopez Martinez (CIA) | 29 | Bai |
| Maria Clara Gurrea Lantz (CIA) | 26 | Bai |
| Antonio Guinea Crespo (CIA) | 17 | Bai |
2011n AIA (Agrupación de Independientes de Abáigar, independenteak) izeneko zerrenda izan zen bakarra; 39 boto eskuratuta, zerrendako kidea zen Álvaro Pérez de Aransolo Fernández izendatu zuten alkate.
Udaletxea
- HELBIDEA: San Vizente kalea, z/g
Alkateak
Hauek izan dira Abaigarko azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia | |
| Florentino Lopez Fernandez | 1979 | 1983 | Independenteak | |
| Jesus Guinea Crespo | 1983 | 1987 | Independenteak | |
| Ramon Zabal Arizaleta | 1988 a | 1991 | Kudeaketa batzordea | |
| Juan J. Fernandez Lorz | 1992 b | 1995 | Kudeaketa batzordea | |
| Francisco Javier Iriberri Gomez de Segura | 1995 | 1999 | Independenteak | |
| Francisco Javier Iriberri Gomez de Segura | 1999 | 2000 c | Independenteak | |
| Jesus Guinea Crespo | 2000 | 2003 | Kudeaketa batzordea | |
| Jesus Guinea Crespo | 2003 | 2007 | Independenteak | |
| Maria Clara Gurrea Lanz | 2007 | 2011 | CIA | |
| Alvaro Perez de Aransolo Fernandez | 2011 | 2015 | Agrupacion de Independientes de Abaigar | |
| Jose Luis Gomez Sarasua | 2016 d | 2019 | Independenteak | |
| Gorka Alegria Saralegui | 2019 | 2023 | Independenteak | |
| Alvaro Perez de Aransolo Fernandez | 2023 | Jardunean | Independientes por Abaigar | |
a 1987an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.
b 1991an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.
c Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
d 2015eko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.
Kultura
Euskara
Nafarroako gobernuak 1986an onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Abaigar eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zuen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,02k zekien euskaraz hitz egiten. 2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Jaiak eta ospakizunak
Abaigarko jaiak uztailaren 12an ospatzen dira, eta lau egun irauten dute.
Zerbitzuak
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Abaigar eta eskualdeko beste hainbat herritan.
Kanpo estekak
- (Gaztelaniaz) Abaigarri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Abaigarko Kale nagusia Google Street View-n.
