Oko ([oko]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 64 biztanle zituen 2025. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 69 kilometrora dago.
Geografia
Inguru naturala eta kokapena
Herria Nafarroa mendebaldean kokatzen da. Antzin udalerriaren irteeran dagoen errepidean ezkerreko lehen bidetik lau kilometro eginda heltzen da Okora.
Okok Murietarekin egiten du muga iparraldean, Abaigar eta Olexoarekin ekialdean, Legariarekin mendebaldean eta Etaiurekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
Udalerriko klima mediterraneo-kontinentala prezipitazio irregularretan eta zabalkunde termiko handian nabari da. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 12 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 500 eta 800mm artekoak, mendiguneetan ugariagoak direlarik. Urteko egun euritsuak 80 eta 120 inguru dira kokagunearen arabera.
Udalerri gehiena estaltzen zuten artadietatik zazpi hektarea baino ez ziren geratzen XX. mendearen amaieran. Horrez gain, hiru hektarea makaldi zeuden.
Udalerri mugakideak
Honako udalerri hauek ditu mugakide: Abaigar, Murieta, Antzin, Legaria, Olexoa eta Etaiu.
Historia
Erdi Aroan zehar jaurerri izan zen, eta 1250. urtean Tibalt I.a erregeak herritarrek ordaindu beharreko petxa urteko 300 soldatetan ezarri zuen foru baten bitartez. Urte hartan, jaurerria koroaren ondareari loturi geratu zen. 1351. urtean Carlos II.ak jaurerria Beltran Velez Guevarari eman zion dohaintza moduan Etaiu eta Errezurekin batera. Ondoren, Carlos eta Tristan Mauleren jabetzakoa izan zen, baina hauek 1472 eta 1492ean Fernando Bakedao kalonjeari saldu zioten, hau aldi berean Juan II.a erregearen idazkaria eta Juan III.a eta bere emazte Katalinaren kontseilaria zen.
1846. urtean herriak Ega ibarreko herri izateari utzi eta udalerri independente bihurtu zen. 1847an, herrian 1.100 errealeko zuzkidura zuen eskola zegoen, eta herritarrek parrokiako abadea izendatzeko eskubidea zeukaten. XX. mendearen hasieran Nekazal Aurrezki Kutxa sortu zuten herritarrek.
Demografia
Jatorria
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 37,5 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 6,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 3,1 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 2 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 50). Jaiotza herrialde nagusiak Ekuador, Erresuma Batua dira.
Etxebizitza
INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 42 etxebizitza zeuden: 28 (% 66,7) nagusiak eta 14 (% 33,3) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa
Guztira 28 etxegune zeuden, eta horietatik 6 (% 21,4) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 54 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 40,7; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 31,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 1,9.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66623%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 25,0 zen 2021ean eta % 25,9 2024an; beraz, 0,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,4 izatetik % 1,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 30,4 ziren, eta gizonen artean % 22,6; 7,9 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 4,3 eta gizonen % 0,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 14 | % 25,9 | 7 | % 22,6 | 7 | % 30,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 22 | % 40,7 | 15 | % 48,4 | 7 | % 30,4 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 17 | % 31,5 | 9 | % 29,0 | 8 | % 34,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 1 | % 1,9 | 0 | % 0,0 | 1 | % 4,3 |
| Guztira | 54 | % 100,0 | 31 | % 100,0 | 23 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 25,0 | % 35,9 | % 29,7 | % 9,4 | 64 |
| 2022 | % 24,6 | % 36,9 | % 29,2 | % 9,2 | 65 |
| 2023 | % 26,3 | % 38,6 | % 31,6 | % 3,5 | 57 |
| 2024 | % 25,9 | % 40,7 | % 31,5 | % 1,9 | 54 |
Ekonomia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %1,28a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Diru-sarrerak
2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.974 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 38.326 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 23.783 euro-koa izan zen pertsonako.
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da.
Jarduera ekonomikoa
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Oco udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 30 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,6; gainerako % 43,4 inaktibo zeuden.<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=67080%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 3,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 61,3 zen eta emakumezkoena % 50,0; langabezia-tasa, aldiz, % 0,0 eta % 9,1 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />
Okupatuen kopurua 29 zen 2023ean, 2021eko 38etik behera.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70002%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 37,9 osatzen dute, eta gizonek % 62,1.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 29 | % 54,7 | 19 | % 61,3 | 10 | % 45,5 |
| Langabeak | 1 | % 1,9 | 0 | % 0,0 | 1 | % 4,5 |
| Inaktiboak | 23 | % 43,4 | 12 | % 38,7 | 11 | % 50,0 |
| Guztira | 53 | % 100,0 | 31 | % 100,0 | 22 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 37,9), industria (% 24,1), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 20,7) eta eraikuntza (% 17,2).<ref name="ine-jarduera" />
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 69,0; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 13,8), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 13,8.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70001%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 72,2 eta emakumeen % 63,6).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 4 | % 13,8 | 2 | % 11,1 | 2 | % 18,2 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 20 | % 69,0 | 13 | % 72,2 | 7 | % 63,6 |
| Oinarrizko okupazioak | 4 | % 13,8 | 2 | % 11,1 | 2 | % 18,2 |
| Ez dago jasota | 1 | % 3,4 | 1 | % 5,6 | 0 | % 0,0 |
| Guztira | 29 | % 100,0 | 18 | % 100,0 | 11 | % 100,0 |
Okupatuen % 65,5 besteren konturako langileak dira, eta % 34,5 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70003%7Chizkuntza=es}}</ref>
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 10 | % 34,5 | 8 | % 44,4 | 2 | % 18,2 |
| Besteren kontura | 19 | % 65,5 | 10 | % 55,6 | 9 | % 81,8 |
| Guztira | 29 | % 100,0 | 18 | % 100,0 | 11 | % 100,0 |
Lehen sektorea
Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 361 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Kopuru hori udalerriaren azalera (3 km²) baino handiagoa da, udalerrian kokatutako ustiategien lurrak beste udalerri batzuetan ere badaudelako. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,1 lur goldagarria (358 ha, 9 ustiategitan), % 0,9 arbolak (3,1 ha, 7 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,01 ha, ustiategi batean).
Ibilgailu-parkea
Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 46 gidari zeuden erroldatuta: 28 gizon (% 60,9) eta 18 emakume (% 39,1). Biztanleen % 71,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 77 ibilgailuk osatzen zuten: 47 turismo, 10 kamioi, 9 furgoneta, 6 motozikleta eta 2 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 734 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,8 urtekoa zen; turismoen % 10,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 69,7 diesel zen eta % 28,9 gasolinazko; 1 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,3; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 46,1k ez zuen etiketarik.
Politika
Udal hauteskundeak
Okoko alkatea UPN alderdiko Francisco Javier Bujanda Martínez da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Urte horretan aurkeztutako hautagai bakarra izan zen; baliogabeko botoak 9 izan ziren (emandako guztien %19,15) eta 20 boto zuri izan ziren (botoen %52,63). Abstentzioa %29,85koa izan zen.
AlderdiaBotoakAukeratua?Francisco Javier Bujanda Martínez (UPN)18Bai2011ko udal hauteskundeetan, ordea, ez zen zerrendarik aurkeztu eta Bujandak jarduneko alkate segitu zuen.
Udaletxea
Udaletxea elizaren ondoko plazan dago eta 1981. urtean zaharberritu zen azken aldiz Nafarroako gobernuaren diru-laguntzari esker. Bi solairu dauzka eta kanpoaldeko hormak margoturik eta zarpeaturik daude. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.
- HELBIDEA: Plaza Nagusia z/g
Alkateak
Hauek izan dira Okoko azken alkateak:
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Oko eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,25ek zekien euskaraz hitz egiten.
Zerbitzuak
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Oko eta eskualdeko beste hainbat herritan
Ondasun nabarmenak
San Roman eliza, XIII. mende hasierako eraikin erromanikoa da. Irantzuko monasterioaren eragin nabarmena dauka arkitekturan. Aipagarri da XIII. mendeko arkua, ondoren egindako aldaketa gotikoetan berrerabili zena.
Herriko etxeei dagokionean, XVI. mendeko hainbat eraikin daude, horietako batzuk fatxadetan armarriak dituztela.
Kanpo estekak
- (Gaztelaniaz) Okori buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
- Okoko Kale Nagusia Google Street View-n ikusia.
