Teksas (İngilizce: Texas), Güney Amerika Birleşik Devletleri'nin en kalabalık eyaletidir. Doğuda Louisiana, kuzeydoğuda Arkansas, kuzeyde Oklahoma ve batıda New Mexico eyaletleriyle sınır komşusudur. Güney ve güneybatıda ise Meksika'nın Chihuahua, Coahuila, Nuevo León ve Tamaulipas eyaletleriyle uluslararası bir sınırı vardır; bu sınır Rio Grande Nehri tarafından oluşturulan doğal bir sınırdır. Teksas'ın güneydoğusunda Meksika Körfezi'nde bir kıyı şeridi bulunmaktadır. 268.596 mil kare (695.660km²) alanı kaplayan ve 2025 yılında tahmini 31,7 milyon nüfusa sahip olan Teksas, hem alan hem de nüfus bakımından ABD'nin ikinci büyük eyaletidir. Teksas, bayrağındaki tek yıldız nedeniyle "Yalnız Yıldız Eyaleti" olarak da bilinir; bu yıldız, bağımsız bir ülke olan Teksas Cumhuriyeti'nin eski statüsünü simgeler.
İspanya, Teksas'ı ilk talep eden ve kontrol eden Avrupa ülkesidir. Kısa bir Fransız sömürgeciliği döneminden sonra, bölge 1821'de İspanya'dan bağımsızlığını kazandıktan sonra Meksika'nın bir parçası oldu. Yerleşimciler ve Meksika hükümeti arasındaki artan gerilimler, Alamo Savaşı'nı da içeren Teksas Devrimi'ne yol açtı ve 1836'da bağımsız Teksas Cumhuriyeti'nin kurulmasına neden oldu. 1845'te Teksas, 28. eyalet olarak Amerika Birleşik Devletleri'ne katıldı. Eyaletin ilhakı, 1846'daki Meksika-Amerika Savaşı'na katkıda bulundu. Teksas, Amerikan İç Savaşı'na kadar köleci bir eyalet olarak kaldı ve bu savaş sırasında 1861'de Birlik'ten ayrılarak Konfederasyon Devletleri'ne katıldı. Savaşın ardından ve federal hükümetteki temsilinin yeniden sağlanmasından sonra, Teksas uzun bir ekonomik durgunluk dönemine girdi.
Teksas ekonomisi (II. Dünya Savaşı öncesi) bizon, sığır, pamuk, petrol ve kereste endüstrileri tarafından şekillendirildi. Sığır endüstrisi önemli bir ekonomik itici güçtü ve Teksas kovboyunun geleneksel imajını yarattı. 19. yüzyılın sonlarında, sığır endüstrisi daha az karlı hale gelirken pamuk ve kereste önemli endüstriler haline geldi. Sonuç olarak, büyük petrol yataklarının (özellikle Spindletop) keşfi, 20. yüzyılın büyük bir bölümünde ekonominin itici gücü haline gelen bir ekonomik patlamayı başlattı. Teksas, 20. yüzyılın ortalarında çeşitlendirilmiş bir ekonomi ve yüksek teknoloji endüstrisi geliştirdi. 2024 itibarıyla, Amerika Birleşik Devletleri'nde genel merkezi bulunan Fortune 500 şirketlerinin sayısı bakımından ikinci sırada yer almaktadır (52). Büyüyen bir endüstri tabanıyla, eyalet turizm, tarım, petrokimya, enerji, bilgisayar ve elektronik, havacılık ve biyomedikal bilimler de dahil olmak üzere birçok sektörde lider konumdadır. Teksas, 2002'den beri eyalet ihracat gelirinde ABD'ye liderlik etmekte ve ikinci en yüksek gayri safi eyalet hasılasına sahiptir. Teksas, düşük vergiler ve yeniliği teşvik eden düzenleyici bir ortamla iş büyümesi, istihdam yaratma ve ekonomik fırsatlar açısından ulusal ortalamalar arasında sürekli olarak yüksek sıralarda yer almaktadır.
Dallas-Fort Worth metropol bölgesi ve Büyük Houston bölgeleri, sırasıyla ülkenin dördüncü ve beşinci en kalabalık kentsel bölgeleridir. Başkenti Austin'dir. Boyutu ve Balcones Fay Hattı gibi jeolojik özellikleri nedeniyle Teksas, hem ABD'nin Güney hem de Güneybatı bölgelerinde ortak olan çeşitli manzaralar içerir. Nüfus merkezlerinin çoğu, eski çayırlar, otlaklar, ormanlar ve kıyı şeridi alanlarındadır. Doğudan batıya doğru gidildikçe, arazi kıyı bataklıklarından ve çam ormanlarından, dalgalı ovalara ve engebeli tepelere, çöle ve Büyük Viraj'ın dağlarına kadar değişir.
İklim
Kıyılarda ve doğuda sıcak ve nemli alttropikal, iç kesimlerde özellikle Panhandle'de kuru ve en düşük sıcaklık ile en yüksek sıcaklık dereceleri arasında fark büyük olan kara iklimi egemendir. Yüz ölçümünün genişliği ve iklimin çeşitliliği, topraklarının ancak %20 kadarının ekildiği halde çeşitli bir tarımsal üretime olanak vermektedir.
Ekonomi
Teksas dünyanın en zengin yerlerinden biridir. Yalnız Amerika Birleşik Devletleri'nde değil bütün dünyada yeraltı ve yerüstü zenginlikleriyle önemli bir yer tutar. Ilımlı bir bölgede bulunan geniş topraklarında tarımın birçok türü, hayvancılık yapılır. Ayrıca dünyanın en zengin petrol yataklarının bir kısmı da buradadır. Yalnız petrol ele alındığında yıllık kazancı milyar dolarları bulur. Teksas petrol üretim patlaması ile başlayan üretim artışı sayesinde bugün Amerika Birleşik Devletleri'nin petrol ihtiyacının %40 kadarı Teksas'tan sağlanır. Tarımda Amerika Birleşik Devletleri içinde liderdir. Hayvancılıkta da lider konumundadır. Texas ayda 982,4 milyon dolarla Amerika Birleşik Devletleri'nde Kaliforniya'dan sonra en büyük ticareti gerçekleştirir.
Tarih
Teksas'a ilk defa 1528'de İspanyol gemici Cabeza Da Vaca ile gelenler ayak basmıştır. O günden sonra sırasıyla Fransa, İspanya, Meksika'nın eline geçti. 1836'da bağımsız bir cumhuriyet oldu. 1845'te Amerika Birleşik Devletleri'ne katıldı. O sıralarda Teksas'ta birkaç küçük şehir ve hayvan beslenen büyük çiftliklerden başka bir şey yoktu. Gerek hayvancılık, gerek tarım, gerekse petrol'ün bulunması 20. yüzyıl içinde Teksas'ın gelişmesinde en önemli etkenlerdi. Teksas eyaletinin diğer eyaletlere nazaran ayrıcalıklı olduğu söylenebilir. Halk oylaması sonucu gerekli çoğunluğa ulaştığı takdirde Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrılma hakkı vardır.
Teksas'taki şehirler
Teksas'ta 254 şehir vardır. En önemli 7 şehri Houston, San Antonio, Dallas, Austin, Fort Worth, Lubbock ve El Paso'dur. Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyük 20 şehri arasında buradaki birçok şehir bulunmaktadır.
| Teksas'taki şehirlerde |
ABD'deki şehirlerde |
Şehir | Nüfus |
Yüzölçümü |
Teksas'taki Konumu |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | 4. | Houston | 2.016.582 | 601,7 | Güneydoğu Teksas |
| 2. | 7. | San Antonio | 1.256.509 | 412,1 | Güney Teksas |
| 3. | 9. | Dallas | 1.213.825 | 385,0 | Kuzey Teksas |
| 4. | 16. | Austin | 690.252 | 258,4 | Orta Teksas |
| 5. | 19. | Fort Worth | 624.067 | 298,9 | Kuzey Teksas |
| 6. | 21. | El Paso | 598.590 | 250,5 | Batı Teksas |
Nüfus ve etnik yapı
Teksas eyaletinin nüfusu 30,5 milyon kişidir. Halkın %83'ü beyazdır. Geri kalan (%17) ise siyahidir. Etnik köken olarak;
Meksikalı (%25,3), Alman (%10,9), Afrikalı ve yerliler (%10,5), İngilizler (%7,2) ve İskoçlar ile İrlandalılar (%7,2) ve geri kalanlar oluşturur.
Dil
Teksas'ta en çok konuşulan dil İngilizcedir. İngilizceden sonra İspanyolca konuşulur ve İspanyolcayı Fransızca izler. Türkçe, Almanca, Lehçe, Çekçe, Korece, Vietnamca, Ermenice ve Urduca konuşan küçük gruplar vardır. Ayrıca Amerikan yerlileri kendilerine özgü bazı diller konuşurlar.
Eğitim
Teksas'ta yüksek kalitede eğitim veren birçok üniversite ve kolej vardır.
College Station'daki Teksas A&M Üniversitesi, Austin'deki Texas Üniversitesi, Houston Üniversitesi, Lubbock'taki Teksas Tech Üniversitesi, Dallas'taki UTD (UT Dallas) Üniversitesi gibi uluslararası üniversitelerle birlikte daha küçük dereceli üniversiteler de vardır örneğin; Denton'daki Kuzey Texas Üniversitesi, Houstan'daki Rice Üniversitesi, San Antonio'daki Trinity Üniversitesi gibi 100'ün üzerinde üniversite bulunur.
