Syjonizm to ruch nacjonalistyczny, który powstał w Europie pod koniec XIX wieku, aby założyć i wspierać żydowską ojczyznę w Palestynie, regionie w przybliżeniu odpowiadającym Ziemi Izraela w judaizmie. Jego zwolennicy dążyli do utworzenia tam państwa żydowskiego. Syjonizm był główną siłą sprawczą powstania Państwa Izrael w 1948 roku i pozostaje dominującą ideologią tego kraju. Jego poglądy zmieniały się na przestrzeni czasu, dając początek kilku odrębnym nurtom, a sam ruch jest szeroko dyskutowany, przy czym krytycy określają go jako kolonialny lub rasistowski.
Początki i nazwa






Nowoczesny syjonizm narodził się wśród Żydów w Europie Środkowej i Wschodniej jako świecka odpowiedź nacjonalistyczna na antysemityzm oraz na haskalę, czyli żydowskie oświecenie. Nazwa pochodzi od Syjonu, wzgórza w Jerozolimie, które stało się poetyckim określeniem Ziemi Izraela. Nathan Birnbaum po raz pierwszy użył terminu z przyrostkiem „-izm” w 1890 roku, a później spopularyzował go Theodor Herzl, który zwołał w 1897 roku I Kongres Syjonistyczny i tam założył Organizację Syjonistyczną.
Konkurencyjne wizje






Wczesni syjoniści różnili się co do tego, jaką formę powinno przybrać żydowskie samostanowienie. Jedni mówili o państwie żydowskim, inni o żydowskiej ojczyźnie lub narodowym domu, a niektórzy rozważali miejsca poza Palestyną, na przykład Afrykę Wschodnią. Z biegiem czasu ruch rozwinął kilka nurtów, m.in. syjonizm liberalny, robotniczy, rewizjonistyczny, kulturalny i religijny, a także grupy dysydenckie, takie jak Brit Szalom i Ihud.
Dziedzictwo






Deklaracja Balfoura z 1917 roku wyraziła brytyjskie poparcie dla narodowego domu narodu żydowskiego w Palestynie, a mandat Ligi Narodów dla Palestyny z 1922 roku oddał to terytorium pod brytyjską kontrolę. W 1948 roku Państwo Izrael ogłosiło niepodległość. Działalność ruchu jest powszechnie uznawana za początek konfliktu izraelsko-palestyńskiego, który nadal kształtuje debatę o syjonizmie.
