Odessa (ukr. Odesa) jest trzecim pod względem liczby ludności miastem Ukrainy oraz największym portem morskim i ważnym węzłem transportowym na północno-zachodnim wybrzeżu Morza Czarnego. Jest ośrodkiem administracyjnym obwodu odeskiego i rejonu odeskiego oraz wielokulturowym centrum kultury. W 2023 roku jej historyczne centrum miasta zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w uznaniu wielokulturowości oraz XIX-wiecznego planu zabudowy miasta, a także umieszczone na Liście światowego dziedzictwa zagrożonego z powodu zniszczeń spowodowanych rosyjską inwazją.
Wczesna historia












Duża osada grecka istniała na tym obszarze najpóźniej w połowie VI wieku p.n.e., a niektórzy badacze uważają, że była ona placówką handlową greckiego miasta Histria. W średniowieczu teren ten przechodził z rąk do rąk koczowniczych plemion, Złotej Ordy, Chanatu Krymskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Imperium Osmańskiego. Przed przejęciem bezpośredniej kontroli przez Turków w 1529 roku na tym miejscu stała twierdza Chadżibej, po raz pierwszy wspomniana w 1415 roku.
Rozwój w czasach imperialnych












Po zdobyciu tego terytorium przez Rosję w 1792 roku cesarzowa Katarzyna II zleciła budowę portu wojennego i miejsca handlu, a miejscowość otrzymała nazwę Odessa. W latach 1819–1858 miasto było wolnym portem. W XIX wieku stało się czwartym co do wielkości miastem Imperium Rosyjskiego, a jego architektura, ukształtowana pod wpływem francuskim i włoskim, jest bardziej śródziemnomorska niż rosyjska. W okresie radzieckim pozostało ważnym portem handlowym i bazą marynarki wojennej.
Port i gospodarka












Odessa jest portem wolnym od lodu, w którym działa Port Odeski oraz Port Pivdennyi, znaczący terminal naftowy na przedmieściach. Pobliski port Czornomorsk leży na południowym zachodzie w tym samym obwodzie. Razem tworzą one główny węzeł transportowy połączony z koleją, a zakłady naftowe i chemiczne łączą się z rosyjskimi i europejskimi sieciami rurociągów. W 2000 roku Nabrzeże Kwarantanny zostało ogłoszone na 25 lat strefą wolnocłową.
