factograf
PL
Zaloguj się

historyczny region w obrębie systemu rzek Tygrys i Eufrat

Mezopotamia

  • 1 min czytania
  • W 164 językach
  • 25 obrazów
  • Artykuł autorski Factograf
Mezopotamia

Mezopotamia to historyczny region Azji Zachodniej w obrębie systemu rzek Tygrys i Eufrat, w północnej części Żyznego Półksiężyca. W przybliżeniu odpowiada współczesnemu Irakowi i uznawana jest za kolebkę jednych z najwcześniejszych cywilizacji świata. Region był miejscem pierwszych przejawów rewolucji neolitycznej, sięgających około 10 000 roku p.n.e., i przypisuje mu się takie wynalazki i osiągnięcia jak koło, wczesna uprawa zbóż oraz pismo klinowe.

Historia polityczna

Mezopotamia, 9 października 2020
Mezopotamia, 9 października 2020
Isztar z Berlina, 05
Isztar z Berlina, 05
Rzeka Tygrys płynąca przez region dzisiejszego Mosulu w Górnej Mezopotamii.
Rzeka Tygrys płynąca przez region dzisiejszego Mosulu w Górnej Mezopotamii.
Mezopotamskie Bagna nocą w południowym Iraku, z trzcinowym domem (mudhif) i wąską łodzią (mashoof) na wodzie. Budowle mudhif wznosili Ludzie Bagien z południowej Mezopotamii od co najmniej 5000 lat. Rzeźbiony rzut typowego mudhifu, datowany na około 3300 rok p.n.e., odnaleziono w Uruk.
Mezopotamskie Bagna nocą w południowym Iraku, z trzcinowym domem (mudhif) i wąską łodzią (mashoof) na wodzie. Budowle mudhif wznosili Ludzie Bagien z południowej Mezopotamii od co najmniej 5000 lat. Rzeźbiony rzut typowego mudhifu, datowany na około 3300 rok…
Po wczesnych początkach w Jarmo (czerwona kropka, ok. 7500 roku p.n.e.) cywilizacja mezopotamska w VII–V tysiącleciu p.n.e. koncentrowała się wokół kultury Hassuna na północy, kultury Halaf na północnym zachodzie, kultury Samarra w centralnej Mezopotamii i kultury Ubaid na południowym wschodzie, która później rozprzestrzeniła się na cały region.
Po wczesnych początkach w Jarmo (czerwona kropka, ok. 7500 roku p.n.e.) cywilizacja mezopotamska w VII–V tysiącleciu p.n.e. koncentrowała się wokół kultury Hassuna na północy, kultury Halaf na północnym zachodzie, kultury Samarra w centralnej Mezopotamii i…
Mapa z XV wieku p.n.e. przedstawiająca rdzeniowe terytorium Asyrii z jej dwoma głównymi miastami, Aszur i Niniwą, wciśniętą między Babilonię w dole rzeki. Państwa Mitanni i Hatti leżą w górnym biegu rzeki.
Mapa z XV wieku p.n.e. przedstawiająca rdzeniowe terytorium Asyrii z jej dwoma głównymi miastami, Aszur i Niniwą, wciśniętą między Babilonię w dole rzeki. Państwa Mitanni i Hatti leżą w górnym biegu rzeki.
Kodeks Hammurabiego to babiloński tekst prawny powstały około 1755–1750 roku p.n.e. Jest to najdłuższy, najlepiej zorganizowany i najlepiej zachowany tekst prawny starożytnego Bliskiego Wschodu. Napisany jest w staro­babilońskim dialekcie języka akadyjskiego, rzekomo przez Hammurabiego, szóstego władcę I dynastii babilońskiej.
Kodeks Hammurabiego to babiloński tekst prawny powstały około 1755–1750 roku p.n.e. Jest to najdłuższy, najlepiej zorganizowany i najlepiej zachowany tekst prawny starożytnego Bliskiego Wschodu. Napisany jest w staro­babilońskim dialekcie języka akadyjskiego,…
Epos o Gilgameszu, poemat epicki starożytnej Mezopotamii, uważany za najwcześniejszą zachowaną znaczącą literaturę.
Epos o Gilgameszu, poemat epicki starożytnej Mezopotamii, uważany za najwcześniejszą zachowaną znaczącą literaturę.
Glinowa tabliczka z treścią matematyczną i geometryczno-algebraiczną, podobną do geometrii euklidesowej, z Szaduppum w Iraku, 2003–1595 p.n.e. Muzeum Iraku.
Glinowa tabliczka z treścią matematyczną i geometryczno-algebraiczną, podobną do geometrii euklidesowej, z Szaduppum w Iraku, 2003–1595 p.n.e. Muzeum Iraku.
Przepis medyczny dotyczący zatrucia, na terakotowej tabliczce z Nippur w Iraku.
Przepis medyczny dotyczący zatrucia, na terakotowej tabliczce z Nippur w Iraku.
Współczesna mapa religijna Mezopotamii i Lewantu, z obszarami muzułmanów sunnickich, szyickich i alawickich.
Współczesna mapa religijna Mezopotamii i Lewantu, z obszarami muzułmanów sunnickich, szyickich i alawickich.
Płaskorzeźba Burneya z I dynastii babilońskiej, około 1800 roku p.n.e.
Płaskorzeźba Burneya z I dynastii babilońskiej, około 1800 roku p.n.e.
12 obrazów

Sumerowie i Akadyjczycy dominowali w Mezopotamii od początku historii zapisanej, około 3100 roku p.n.e., aż do upadku Babilonu w 539 roku p.n.e. Powstawanie imperiów, zapoczątkowane przez Sargona z Akadu około 2350 roku p.n.e., ukształtowało kolejne dwa tysiąclecia. Później społeczeństwo podzieliło się na Asyrię na północy i Babilonię na południu. Nowoasyryjskie imperium kontrolowało znaczną część starożytnego Bliskiego Wschodu w latach 900–612 p.n.e. Następnie Mezopotamia przeszła w ręce Imperium Achemenidów, Aleksandra Wielkiego, Seleukidów, Partów i perskich Sasanidów, stając się sporną granicą między Rzymianami a Persami.

Geografia i nazwa

Płaskorzeźba przedstawiająca wyprawę na Bagna Mezopotamskie w południowej Babilonii za panowania Aszurbanipala. Asyryjscy żołnierze w łodzi ścigają uciekających wrogów, z których niektórzy kryją się w trzcinach.
Płaskorzeźba przedstawiająca wyprawę na Bagna Mezopotamskie w południowej Babilonii za panowania Aszurbanipala. Asyryjscy żołnierze w łodzi ścigają uciekających wrogów, z których niektórzy kryją się w trzcinach.
Standard z Ur, 2600 rok p.n.e., okres wczesnodynastyczny III. Muszla, czerwony wapień i lazuryt na drewnie, odkryte na Królewskim Cmentarzysku w Ur, muhafazie Dhi Qar, Irak.
Standard z Ur, 2600 rok p.n.e., okres wczesnodynastyczny III. Muszla, czerwony wapień i lazuryt na drewnie, odkryte na Królewskim Cmentarzysku w Ur, muhafazie Dhi Qar, Irak.
Maska Sargona z Akadu.
Maska Sargona z Akadu.
Kroczące lwy z Drogi Procesyjnej w Babilonie, Muzeum Pergamońskie, Berlin, Niemcy, 2017.
Kroczące lwy z Drogi Procesyjnej w Babilonie, Muzeum Pergamońskie, Berlin, Niemcy, 2017.
Asyryjski skrzydlaty byk.
Asyryjski skrzydlaty byk.
Starożytne egipskie, asyryjskie i perskie stroje i ozdoby, 1920.
Starożytne egipskie, asyryjskie i perskie stroje i ozdoby, 1920.
Szczegół tabliczki z inskrypcją budowlaną Nabuchodonozora II z Bramy Isztar w Babilonie, Irak, VI wiek p.n.e. Muzeum Pergamońskie.
Szczegół tabliczki z inskrypcją budowlaną Nabuchodonozora II z Bramy Isztar w Babilonie, Irak, VI wiek p.n.e. Muzeum Pergamońskie.
Wyobrażenie artysty przedstawiające salę w asyryjskim pałacu, z dzieła Sir Austena Henry'ego Layarda „Zabytki Niniwy”, 1853.
Wyobrażenie artysty przedstawiające salę w asyryjskim pałacu, z dzieła Sir Austena Henry'ego Layarda „Zabytki Niniwy”, 1853.
Aszur, asyryjski bóg.
Aszur, asyryjski bóg.
Król asyryjski Salmanasar III przyjmuje daninę od Sui, króla Gilzanu, na Czarnym Obelisku.
Król asyryjski Salmanasar III przyjmuje daninę od Sui, króla Gilzanu, na Czarnym Obelisku.
Genii z Nimrud, 870 rok p.n.e. Muzeum Egipskie w Monachium.
Genii z Nimrud, 870 rok p.n.e. Muzeum Egipskie w Monachium.
Ulica w Babilonie.
Ulica w Babilonie.
12 obrazów

Mezopotamia leży między rzekami Eufrat i Tygrys, które obie biorą swój początek na wyżynach Armenii. Klimat jest półpustynny: na północy znajduje się pustynia, która na południu ustępuje miejsca bagnom, lagunom i trzcinowiskom, tam gdzie obie rzeki się łączą i wpadają do Zatoki Perskiej. Nazwa pochodzi od greckich słów oznaczających „między rzekami”. Po podboju islamskim region zaczęto nazywać Irakiem, przy czym jego północną część nazywano al-Dżazira, a południową al-Sawad.

W 164 językach

PolskiČeštinaDeutschEnglishEspañolFrançaisItaliano日本語PortuguêsРусскийУкраїнська中文AbkhazianAfrikaansShqipአማርኛAragoneseAramaicالعربيةEgyptian ArabicAsturianuঅসমীয়াAvaricAzbAzərbaycanBalinesebat-smgБашҡортBikolБеларускаяБългарскиবাংলাBrezhonegBosanskiБуряадCatalàCdoCebuanoНохчийнکوردیی ناوەندیЧӑваш чӗлхиCymraegDanskZazaDivehiΕλληνικάEsperantoEestiEuskaraفارسیSuomiNorthern FrisianFryskGan ChineseGaeilgeGcrGàidhligGilakiGalegoGuaraniગુજરાતીHakka ChineseHausaעבריתFiji Hindiहिन्दीHrvatskiHornjoserbšćinaHaitian CreoleMagyarՀայերենHywInterlinguaBahasa IndonesiaInterlingueIlokoIngushIdoÍslenskaJamaican Creole EnglishJawaქართულიKbpҚазақшаಕನ್ನಡKomi-Permyak한국어Kurdî (kurmancî)KernewekКыргызчаLatinLëtzebuergeschLingua Franca NovaLimburgishLldLombardLingálaLietuviųLatviešuMalagasyMinangkabauМакедонскиമലയാളംМонголMnwमराठीMelayuမြန်မာمازرونیNeapolitanNeddersass’sch (Nedderlannen)Neddersass’schनेपालीNewariNederlandsNorsk nynorskNorskNrmOccitanਪੰਜਾਬੀPicardPiemontèisWestern PanjabiپښتوRomânăRusynСаха тылаᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤSicilianuSarduسنڌيSrpski (latinica)සිංහලSlovenčinaSlovenščinaChiShonaSoomaaliShqipСрпскиBasa SundaSvenskaKiswahiliதமிழ்తెలుగుТоҷикӣไทยTürkmen diliFilipinoToki ponaTok PisinTürkçeТатарاردوO‘zbekVenetoTiếng ViệtVolapükWarayWolofWu ChineseMingrelianייִדישVahcuenghzh-yue

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy