Irredenta, irredentyzm (wł. irredenta – „niewyzwolona” [ziemia]) – ruch polityczny i społeczny, dążący do połączenia w jeden organizm państwowy ziem zamieszkiwanych przez tę samą grupę etniczną.
Historycznie pojęcie to najczęściej odnoszone jest do radykalnego włoskiego ruchu politycznego powstałego na przełomie XIX i XX wieku. Irredenta włoska zapoczątkowana została około 1878 roku pod hasłem konieczności zjednoczenia wszystkich ziem zamieszkanych przez Włochów. Działalność ta wymierzona była początkowo przeciwko monarchii austro-węgierskiej z żądaniami zwrotu południowego Tyrolu (Trydentu), Gorycji, Triestu, Istrii i Fiume. Późniejsze żądania skierowane wobec Francji dotyczyły zwrotu Nicei (odstąpionej w 1860) i Korsyki, a w odniesieniu do Anglii – przyznania Włochom zajętej przez nią (1800) i skolonizowanej Malty. Ruch irredentystów silnie rozwijał się przed I wojną światową i skupiał zarówno członków nacjonalistycznej prawicy (m.in. Gabriele D’Annunzio, Enrico Corradini), jak i socjalistów (Cesare Battisti). W dalszym rozwoju uległ wpływowi szowinizmu i wchłonięty został przez ruch faszystowski.
W szerszym znaczeniu irredenta oznacza dążenie do wyzwolenia narodowego, ruch niepodległościowy. Z tego względu i w Polsce stała się synonimem walki o niepodległość i dążności do odzyskania ziem pozostających we władzy zaborców.
