factograf
PL
Zaloguj się

wymuszony podział Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Rozbiory Polski

  • 1 min czytania
  • W 61 językach
  • 11 obrazów
  • Artykuł autorski Factograf
Rozbiory Polski

Rozbiory Polski to trzy podziały Rzeczypospolitej Obojga Narodów dokonane w latach 1772–1795 przez monarchię habsburską, Królestwo Prus i Imperium Rosyjskie, które podzieliły między siebie ziemie państwa. Rozbiory zakończyły istnienie państwa, pozostawiając Polskę i Litwę bez suwerenności przez 123 lata. Termin ten odnosi się zarówno do ciągu aktów podziału i aneksji kraju, jak i, w ujęciu geograficznym, do trzech powstałych w ich wyniku części: zaboru austriackiego, pruskiego i rosyjskiego.

Tło rozbiorów

Rzeczpospolita Obojga Narodów w 1772 roku
Rzeczpospolita Obojga Narodów w 1772 roku
Rozbiory Rzeczypospolitej, mapa 3
Rozbiory Rzeczypospolitej, mapa 3
Alegoria pierwszego rozbioru Polski, przedstawiająca Katarzynę Wielką, Rosję (po lewej), Józefa II, Austrię (pośrodku) i Fryderyka Wielkiego, Prusy (po prawej), kłócących się o zdobycze terytorialne
Alegoria pierwszego rozbioru Polski, przedstawiająca Katarzynę Wielką, Rosję (po lewej), Józefa II, Austrię (pośrodku) i Fryderyka Wielkiego, Prusy (po prawej), kłócących się o zdobycze terytorialne
Włodzimierz Tetmajer, Alegoria umierającej Polski, katedra św. Mikołaja, Kalisz
Włodzimierz Tetmajer, Alegoria umierającej Polski, katedra św. Mikołaja, Kalisz
4 obrazy

W połowie XVIII wieku Rzeczpospolita była osłabiona przez liberum veto, zasadę parlamentarną pozwalającą jednemu posłowi zablokować ustawodawstwo, a obce mocarstwa często wpływały na wybór jej królów. W 1730 roku Prusy, Austria i Rosja potajemnie zobowiązały się do zachowania dotychczasowych praw Rzeczypospolitej, co porozumienie zostało później nazwane Traktatem Trzech Czarnych Orłów. Interwencja rosyjska w sprawy wewnętrzne, w tym Sejm Repnina z 1767 roku oraz następująca po nim wojna konfederacji barskiej, pogłębiła kryzys i dała sąsiednim mocarstwom pretekst do zaangażowania się w sprawy kraju.

Trzy rozbiory

Rzeczpospolita Obojga Narodów po pierwszym rozbiorze, jako protektorat Imperium Rosyjskiego (1773–1789)
Rzeczpospolita Obojga Narodów po pierwszym rozbiorze, jako protektorat Imperium Rosyjskiego (1773–1789)
Rejtan na Sejmie 1773 roku, olej na płótnie Jana Matejki, 1866, 282 cm × 487 cm, Zamek Królewski w Warszawie
Rejtan na Sejmie 1773 roku, olej na płótnie Jana Matejki, 1866, 282 cm × 487 cm, Zamek Królewski w Warszawie
Rzeczpospolita Obojga Narodów po drugim rozbiorze (1793)
Rzeczpospolita Obojga Narodów po drugim rozbiorze (1793)
3 obrazy

Pierwszy rozbiór został przesądzony w sierpniu 1772 roku, po przegranej przez konfederację barską wojnie z Rosją. Drugi rozbiór nastąpił po wojnie polsko-rosyjskiej z 1792 roku i konfederacji targowickiej, a został uzgodniony na Sejmie grodzieńskim w styczniu 1793 roku bez udziału Austrii. Trzeci rozbiór, w październiku 1795 roku, nastąpił po nieudanym powstaniu kościuszkowskim i całkowicie zakończył istnienie Rzeczypospolitej.

Dziedzictwo rozbiorów

Rosyjski medal za kampanię 1793 roku
Rosyjski medal za kampanię 1793 roku
Mapa Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, z uwzględnieniem Żmudzi i Kurlandii, podzielona zgodnie z ich rozbiorami między Królestwem Prus, z 1799 roku
Mapa Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, z uwzględnieniem Żmudzi i Kurlandii, podzielona zgodnie z ich rozbiorami między Królestwem Prus, z 1799 roku
Podział Księstwa Warszawskiego zgodnie z kongresem wiedeńskim; podział ziem polskich w 1815 roku
Podział Księstwa Warszawskiego zgodnie z kongresem wiedeńskim; podział ziem polskich w 1815 roku
3 obrazy

Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku granice rozdzielonych zaborów zostały przerysowane, przy czym Austria utworzyła Galicję, a Rosja Królestwo Polskie. Historycy polscy używają określenia czwarty rozbiór na oznaczenie późniejszych aneksji ziem polskich, a w znaczeniu czasowym – na oznaczenie wspólnot emigracyjnych, które przyczyniły się do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po 123 latach.

W 61 językach

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy