Rozbiory Polski to trzy podziały Rzeczypospolitej Obojga Narodów dokonane w latach 1772–1795 przez monarchię habsburską, Królestwo Prus i Imperium Rosyjskie, które podzieliły między siebie ziemie państwa. Rozbiory zakończyły istnienie państwa, pozostawiając Polskę i Litwę bez suwerenności przez 123 lata. Termin ten odnosi się zarówno do ciągu aktów podziału i aneksji kraju, jak i, w ujęciu geograficznym, do trzech powstałych w ich wyniku części: zaboru austriackiego, pruskiego i rosyjskiego.
Tło rozbiorów




W połowie XVIII wieku Rzeczpospolita była osłabiona przez liberum veto, zasadę parlamentarną pozwalającą jednemu posłowi zablokować ustawodawstwo, a obce mocarstwa często wpływały na wybór jej królów. W 1730 roku Prusy, Austria i Rosja potajemnie zobowiązały się do zachowania dotychczasowych praw Rzeczypospolitej, co porozumienie zostało później nazwane Traktatem Trzech Czarnych Orłów. Interwencja rosyjska w sprawy wewnętrzne, w tym Sejm Repnina z 1767 roku oraz następująca po nim wojna konfederacji barskiej, pogłębiła kryzys i dała sąsiednim mocarstwom pretekst do zaangażowania się w sprawy kraju.
Trzy rozbiory



Pierwszy rozbiór został przesądzony w sierpniu 1772 roku, po przegranej przez konfederację barską wojnie z Rosją. Drugi rozbiór nastąpił po wojnie polsko-rosyjskiej z 1792 roku i konfederacji targowickiej, a został uzgodniony na Sejmie grodzieńskim w styczniu 1793 roku bez udziału Austrii. Trzeci rozbiór, w październiku 1795 roku, nastąpił po nieudanym powstaniu kościuszkowskim i całkowicie zakończył istnienie Rzeczypospolitej.
Dziedzictwo rozbiorów



Po kongresie wiedeńskim w 1815 roku granice rozdzielonych zaborów zostały przerysowane, przy czym Austria utworzyła Galicję, a Rosja Królestwo Polskie. Historycy polscy używają określenia czwarty rozbiór na oznaczenie późniejszych aneksji ziem polskich, a w znaczeniu czasowym – na oznaczenie wspólnot emigracyjnych, które przyczyniły się do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku, po 123 latach.
