Graz

Graz (bilêvkirina almanî:; bi slovenî: Gradec, bi mecarî: Grác) paytexta Steiermarkê ye û piştî bajarê Viyanayê duyem bajarê herî mezin ê Awistiryayê ye. Li gorî 1ê çileya 2025an de nifûsa Grazê 306.068 e. Di sala 2023an de, nifûsa herêma bajarî ya mezin a Grazê (LUZ) gihîştibû 660.238 kesan. Graz bi çar zanîngeh û kolejên cuda wekê bajarekî xwendina bilind tê zanin. Li hemî zanîngehan bi giştî li bajêr 63.000 xwendekar hene. Navenda wê ya dîrokî (Altstadt) yek ji navendên bajêr ên herî baş parastî li Ewropaya Navendî ye.

Behsa navê Grazê ya herî kevn a belgekirî vedigere sedsala 12an ku dema bajer wekî wargeheke bi hêz ê di bin desthilatdariya babenbergan de bû hatiye dîtin. Di Serdema Navîn a çiqila dawî de, bajar veguherî navendeke girîng a bazirganî û îdarî û ji sedsala 14an û pê ve, wekî rûniştgeha şaxa Awistiryaya hundir a xanedana habsbûrgê xizmet kiriye. Ev serdem bi mezinbûna çandî û mîmarî ya girîng hate nîşankirin ku bi avahiyên ronesans û barok ku navenda dîrokî ya bajêr ava kirine. Graz di heman demê de wekî keleheke leşkerî ya stratejîk li dijî împeratoriya osmaniyan berxwe daye ku ev yek di kelehên li ser Schlossberg hatine çêkirin de jî diyar dibe. Di sedsalên 19 û 20an de, pîşesazîkirin û modernîzasyona paşê Graz wekî navendeke bajarî û perwerdehî ya sereke saz kiriye ku roleke di Awistiryaya hemdem de jî didomîne.

Di sala 1999an de, navenda dîrokî ya bajêr li Lîsteya Mîrateyên Cîhanê ya UNESCOyê hate zêdekirin û di sala 2010an de ev nav berfirehtir bûye û Qesra Eggenbergê (bi almanî: Schloss Eggenberg) li qiraxa rojavayê bajêr jî di nav lîsteyê de cih girtiye. Graz di sala 2003an de wekî Paytexta Çandî ya Ewropayê hate hilbijartin û di sala 2008an de bûye Bajarê Xweşiyên Kulîneriyê. Wekî din, bajar ji hêla Tora Bajarên Afirîner a UNESCOyê ve wekî "Bajarekî Sêwirîner" hatiye nas kirin.