Il Nîl (par arap Bahr al-Nil, بحر النيل) al è un dai flums plui lungs e impuartants dal mont. Al scôr te bande nord-orientâle de Afriche par 6.650 km, traviersant un bacin che al inclût ben 11 stâts africanis, prin di butâsi tal Mâr Mediterani cuntun grant delte.
Par secui al è stât considerât il flum plui lunc dal planêt, un primât uê contestât dal Rio des Amazonis.
Gjeografie e sorzints
Il bacin dal Nîl al è formât di doi afluents principâls che si unissin dongje de capitâl dal Sudan, Khartoum:
- Il Nîl Blanc: considerât il ram principâl par lungjece. Al nâs te regjon dai Grancj Lâts de Afriche orientâl (le sorzint plui lontane e je te regjon dal Burundi) e al travierse il Lât Victoria, l'Uganda e il Sudan dal Sud.
- Il Nîl Blû: al nâs dal Lât Tana in te cjadene des altipians de Etiopie. Ancje se al è plui curt dal Nîl Blanc, il Nîl Blû al puarte plui dal 80% de aghe e dai sediments dal flum interi.
Un terç afluent impuartant al è l'Atbara, che si unìs al Nîl plui a nord, simpri vignint dai altiplans de Etiopie.
Daspo' Khartoum, il flum al scôr viers nord traviersant il desert de Nubie e la teritôri dal Egjit, prin di butâsi tal Mediterani cun il famôs delte visibîl dal spazi, logât jenfri Alessandrie dal Egjit e Port Said.
Storie e civilizazion
Il Nîl al è stât il motôr de nassite e de prospetât de civilizazion dal Antîc Egjit.
Lis sôs inondazions anuâls, previsibîlis e ripartidis di zugn a setembar, a lassavin te tiare scuvierte un strât di pantàn scûr une vore fertîl, clamât limo (in antic egizian kemet). Chest pantàn permeteve la coltivazion di forment, uardi e papîr tal mieç dal desert. Par chest motïf, il storic grec Erodot al à difinît l'Egjit come "un don dal Nîl".
Economie e dighe di Aswan
Ancje vuê la scuasit totalitât de popolazion egjiziane e vîf strente ai bancs dal flum e te sô delte.
Inte seconde metât dal secul XX, la costruzion de grande Dighe di Aswan (inaugurade tal 1970) e à cambiât par simpri il regjim dal flum: e à fermât lis inondazions naturâls, creant il lât artificial Nasser e garantint energjie idroeletriche e aghe par l'irigazion vie par dut l'an, ancje se e à ridusût l'apuart di limo naturâl te tiaris agriculis.
Bibliografie
- Alan Moorehead, The White Nile, Harper & Row, 1960.
- Alan Moorehead, The Blue Nile, Harper & Row, 1962.
- Terje Tvedt, The Nile: History's Greatest River, I.B. Tauris, 2021.
Leams esternîs
- Voce "Nile River" su la Enciclopedia Britannica
