Sir Alexander Chapman Ferguson (1941-yil 31-dekabrda tugʻilgan; shuningdek, Fergi (Fergie) laqabi bilan ham tanilgan) — shotlandiyalik sobiq professional futbolchi va murabbiy, 1986-yildan 2013-yilgacha „Manchester United“ klubini boshqargani bilan mashhurdir. Futbol tarixidagi boshqa har qanday murabbiyga qaraganda koʻproq sovrin yutgan Ferguson barcha davrlarning eng buyuk murabbiylaridan biri sifatida keng eʼtirof etiladi. U „Manchester United“ klubidagi faoliyati davomida, ayniqsa 1990-yillarda klubning dunyodagi eng muvaffaqiyatli jamoalardan biriga aylanishiga katta hissa qoʻshgan „92-yil sinfi“ („Class of ’92“) bilan yoshlarga doimiy ravishda ishonch bildirgani uchun yuksak qadrlanagan.
Ferguson „Danfermlin Atletik“ va „Rangers“ kabi bir qator Shotlandiya klublarida hujumchi sifatida toʻp surgan hamda Shotlandiya terma jamoasi safida toʻrtta oʻyin oʻtkazgan. „Danfermlin“ jamoasida oʻynagan davrida, yaʼni 1965–66-yilgi mavsumda u Shotlandiya ligasining eng yaxshi toʻpurariga aylangan. Futbolchilik faoliyatining soʻnggi yillarida murabbiy sifatida ham ishlab, keyinchalik oʻzining mustaqil murabbiylik faoliyatini „Ist Stirlingshir“ va „Sent-Mirren“ klublarida boshlagan. Soʻngra Ferguson „Aberdeen“ klubi bosh murabbiyi sifatida juda muvaffaqiyatli davrni oʻtkazib, uch marta Shotlandiya chempionligi, toʻrtta Shotlandiya kubogini hamda 1983-yilda UEFA kubok egalari kubogi va UEFA Superkubogini qoʻlga kiritgan. Jock Stein vafotidan soʻng u qisqa muddat Shotlandiya terma jamoasini boshqarib, uni 1986-yilgi jahon chempionatiga olib chiqqan.
Ferguson 1986-yilning noyabr oyida „Manchester United“ bosh murabbiyi etib tayinlangan. Klubdagi 26 yillik faoliyati davomida u 38 ta sovrin, jumladan, 13 marta Premyer-liga chempionligi, 5 ta Angliya kubogi hamda 1999-yilda (ingliz klublari orasida ilk qitʼa trebliga aylangan) va 2008-yilda erishilgan 2 ta UEFA Chempionlar Ligasi gʻolibligini qoʻlga kiritdi. 1999-yilda futbol rivojiga qoʻshgan xizmatlari uchun Qirolicha tavallud kuni munosabati bilan taqdirlanuvchilar roʻyxatida ritsarlik unvoniga sazovor boʻlgan. Shuningdek, u 2002-yilda Angliya futboli shon-sharaf zaliga, 2004-yilda esa Shotlandiya futboli shon-sharaf zaliga ilk kiritilganlar qatoridan joy olgan. 2010-yil 19-dekabrda ser Matt Busbyning rekordini yangilab, „Manchester United“ tarixida eng uzoq vaqt ishlagan murabbiyga aylangan. U 2012–13-yilgi mavsum yakunida — oʻzining soʻnggi mavsumida Premyer-liga chempionligini qoʻlga kiritib, murabbiylik faoliyatini yakunlagan.
Yoshligi
Alexander Chapman Ferguson 1941-yil 31-dekabrda Glazgoning Govan tumanidagi Shieldhall Road koʻchasida joylashgan buvisining uyida, Elizabet (qizlik familiyasi Hardi) va Aleksandr Biton Fergusonlar oilasida dunyoga kelgan. Uning otasi kemasozlik sanoatida tunukasoz yordamchisi boʻlib ishlagan. Ferguson Govan Road koʻchasi, 667-uydagi koʻp kvartirali uyda (keyinchalik buzib tashlangan) ota-onasi va keyinchalik oʻzi ham futbolchi boʻlgan ukasi Martin bilan birga ulgʻaygan. U Broomloan Road boshlangʻich maktabida, keyinroq esa Govan oʻrta maktabida tahsil olgan. U futbolchilik faoliyatini Govandagi „Harmony Row Boys Club“ jamoasida boshlagan va keyinchalik professional futbolchilarni yetishtirib chiqarishda yuksak nufuzga ega boʻlgan „Drumchapel Amateurs“ yoshlar klubiga oʻtgan. Shuningdek, u Hillingtondagi zavodda asbobsoz shogirdi sifatida mehnat qilib, kasaba uyushmasi vakili (shop steward) etib tayinlangan.
Shaxsiy hayoti
Ferguson Cheshir grafligining Wilmslow shahrida yashaydi. U 1966-yildan to rafiqasining 2023-yil oktyabr oyidagi vafotiga qadar Keti Holding bilan turmush kechirgan. Ularning uch nafar oʻgʻli bor: Mark (1968-yilda tugʻilgan); oʻzi ham professional futbolchi boʻlgan hamda „Doncaster Rovers“, „Peterborough United“ va „Preston Nort End“ klublarini boshqargan egizaklardan biri Darren; shuningdek, sport menejmenti kompaniyasiga asos solgan Jason (1972-yilda tugʻilgan). Jason 2021-yilda otasiga bagʻishlangan „Ser Aleks Ferguson: Hech qachon taslim boʻlma“ (Sir Alex Ferguson: Never Give In) hujjatli filmiga rejissyorlik qilgan.
1991-yilda Ferguson Fransiyaning Montpellier shahrida boʻlganida Château d'Yquem va Château Pétrus vinolari koʻrgazmasini koʻrgach, vino kolleksioneriga aylangan. 2014-yilda u qiymati 3 million funt sterlinggacha baholangan ulkan kolleksiyasining bir qismini Christie's auksioniga qoʻygan; auksion uyining vino boʻyicha rahbari Devid Elsvud uning didini „beqiyos“ deb baholagan edi. Oʻtkazilishi rejalashtirilgan uchta auksionning birinchisidayoq Ferguson 229 ta lotni 2,2 million funt sterlingga sotgan.
Salomatligi
2018-yil 5-may kuni Ferguson miyasiga qon quyilishi oqibatida shoshilinch operatsiya qilingan. U jarrohlik amaliyotidan soʻng sogʻayib, shundan keyin ilk bor 2018-yil 22-sentyabrda „Old Trafford“ stadionidagi oʻyinga tashrif buyurgan.
2026-yil may oyida Ferguson „Manchester United“ning „Liverpool“ klubiga qarshi oʻyini oldidan „Old Trafford“da tobi qochib, shifoxonaga yotqizilgan.
Siyosiy faoliyati
Oʻzini sotsialist deb ataydigan hamda butun umri davomida Leyboristlar partiyasining sodiq tarafdori boʻlib kelgan Ferguson Tony Blairning siyosiy strategi Alastair Campbellning yaqin doʻsti boʻlgan va „Yangi leyboristlar“ning 1997-yilgi saylovdagi gʻalabasini katta gʻayrat bilan kutib olgan. U 1997-yilgi saylovoldi kampaniyasi davomida Kempbell bilan muntazam telefon orqali muloqot qilib, oʻz fikrlari va maslahatlari bilan oʻrtoqlashib turgan. 1998-yilda Ferguson nomi Leyboristlar partiyasining eng yirik xususiy moliyaviy homiylari roʻyxatiga kiritilgan. Keyinchalik u „Yangi leyboristlar“ hukumati faoliyatini himoya qildi va Gordon Brownning 2008-yilgi global moliyaviy inqiroz davrida olib borgan siyosatini yuqori baholagan.
2011-yil yanvar oyida Manchesterlik leyborist deputat hamda „Manchester United“ muxlisi Graham Stringer Fergusonga umrbod per (lord) unvoni berilishi taklifi bilan chiqqan. Ferguson 2013-yil may oyida faoliyatini yakunlashini eʼlon qilganidan soʻng, Stringer va uning manchesterlik leyborist hamkasbi Paul Goggins ushbu chaqiriqni yana bir bor takrorlagan.
2014-yilgi Shotlandiya mustaqilligi boʻyicha referendumda Ferguson Shotlandiyaning Buyuk Britaniya tarkibida qolishini qoʻllab-quvvatlagan. U Shotlandiya hukumati va Birinchi vazir Alex Salmondni Buyuk Britaniyada, ammo Shotlandiyadan tashqarida yashovchi shotlandlarga ovoz berish huquqini bermagani uchun tanqid qilgan. Shuningdek, u „Yes Scotland“ („Ha, Shotlandiya“) kampaniyasining Shotlandiyadan tashqarida yashovchilardan 500 funt sterlingdan ortiq xayriya qabul qilmaslik boʻyicha oʻz-oʻziga qoʻygan chekloviga hamda „No“ („Yoʻq“) kampaniyasini ham shunday qilishga chaqirganiga eʼtiroz bildirgan.
Ferguson 2024-yilgi Buyuk Britaniya umumiy saylovlari oldidan „Old Trafford“ stadionida Keir Starmer bilan uchrashgan hamda Shotlandiya milliy partiyasidan deputatlik oʻrnini qaytarib olishga qaratilgan muvaffaqiyatli 2025-yilgi Hamilton, Larkxoll va Stounxausdagi oraliq saylov kampaniyasi davomida Leyboristlar partiyasi nomzodi Davy Russellni qoʻllab-quvvatlagan.
Xayriya ishi
2013-yilda „Manchester United“ni boshqarishdan nafaqaga chiqqanidan soʻng, Ferguson klubning elchisi va direktori sifatida ishlashni davom ettirdi. 2024-yil oktyabr oyida mavsum oxirida u klub elchisi sifatidagi rasmiy lavozimini tark etishi eʼlon qilindi.
U nafaqaga chiqqanidan soʻng „Manchester United“ klubidagi elchilik vazifasi, shuningdek, ommaviy nutqlar soʻzlash va xayriya tadbirlarida ishtirok etish bilan bir qatorda, bolaligidagi jamoasi „Harmony Row“ning koʻp yillik homiysi hamdir; u klub yangi sport majmuasiga ega boʻlishi uchun muvaffaqiyatli kampaniya ham olib borgan (klub hozirda Braeheadda joylashgan).
2025-yil iyul oyida Ferguson Glazgoda joylashgan va demensiyaga chalingan bemorlar parvarishida ular uchun shaxsan qadrli boʻlgan musiqalardan foydalanishni targʻib qiluvchi „Playlist for Life“ xayriya tashkilotining rasmiy elchisi deb eʼlon qilingan. Bu tayinlov uning tashkilotni bir necha yil davomida qoʻllab-quvvatlab kelgani, jumladan, mablagʻ toʻplash va jamoatchilik targʻibotida faol qatnashganini rasmiylashtirdi. 2024-yilda u „Milliy pleylist kuni“ munosabati bilan „BBC Breakfast“ koʻrsatuvida oʻzining shaxsiy „hayotiy pleylisti“ bilan boʻlishib, boshqalarni ham oʻzlariga xos terapevtik pleylistlar yaratishga undagan edi.
