Bere

Lizgu la Cingelezi ilo likung'anamura bere likafuma ku lizgu la Old English. Lizgu ili likang'anamuranga "bere, cifuŵa". Kwa ŵanthu, lizgu "mabere" nkhukugwiliskikira comene kung'anamura mabere gha ŵanakazi. Nangauli lizgu la anatomy likung'anamura cigaŵa ceneico ku ŵanalume na ŵanakazi vyose.

Ŵanthu ndiwo ŵakekha mwa vinyama vyakuyamwiska ŵana awo mabere ghawo ghakukura mwakukhalilira. Aka nkhukuchitika pamanyuma pa msinkhu wa kukomera kwa thupi. Cifukwa cinesi ca kusintha uku nkhukumanyikwa yayi. Maghanoghano ghanandi ghapelekeka. Ghanyake ghakuti kukura kwa mabere kukukolerana na kupangika kwa mahomoni ghanyake mu nyama ya mafuta. Ici cikovwira citukuko ca wongo. Ghanyake ghakuti ukuru wa mabere ukulongora umoyo wiwemi na nkhongono ya mwanakazi. Ici cikovwira kupendekezga ŵanalume. Ghanyake ghakuti mabere ghakizga mu malo mwa kufula kwa matako. Aka nkhaŵa cimanyikwiro ca kukhwima kwa tenda. Ghanyake ghakuti muwoneskero wakuzingiskika wa bere ukovwira mwana kuti waleke kujalikira mphuno pakuyamwa.

Mwa ŵanakazi, mabere ghali pachanya pa minofu yikuru ya pachifuwa. Ghakufuma pa mbaru yaciŵiri mpaka ku mbaru yacinkhonde. Ntheura mabere ghakuzingilira comene cigaŵa ca chifuwa. Ku kunthazi, nyama ya bere yingafuma ku clavicle mpaka pakati pa chiwangwa cha chifuwa. Ku mbali, nyama ya bere yingajumphira mu nkhwapa. Yingakafika pamanyuma nga umo minofu ya latissimus dorsi yiliri. Nga chiŵaya ca mabere, bere lili na masaya ghakupambana gha nyama. Ghaŵiri comenecomene: nyama ya mafuta, na nyama ya chiŵaya. Nyama ya chiŵaya njiyo yikukhwaskana na nchito za kuyamwiska.

Mwakuyana na muundo, bere lili na mathako ghakuzingilirana. Waliwose ukupambana na munyake. Thako lakuchanya (superficial fascia) likupatukana na thako la kuwaro na mafuta gha 0.5–2.5 cm. Mikoka ya Cooper ni mphangwe zakufuma mu thako lakuchanya kufika ku thako la kuwaro. Mikoka iyi ndiyo yikukoleska bere. Bere la mwanakazi wakukura lili na vigaŵa 14–18 ivyo vikukolerana pa ndomo. Nthowa za mkaka zili na muyeso wa 2.0–4.5 mm. Zikuzingilirika na nyama yakukolerana iyo yikukhozga chiŵaya. Mkaka ukufumira mu bere kwizira mu ndomo. Ndomo yikuzingilirika na mphepete wa ndomo. Ukuru wa mphepete wa ndomo ukupambana comene pakati pa ŵanakazi. Mphepete wa ndomo uli na viŵaya vichoko vyakuchemeka viŵaya vya Montgomery. Viŵaya ivi vikutuluska mafuta ghakuzuzga na kuvikilira ndomo pakuyamwiska.

Ukuru na kulemera kwa bere kukupambana comene pakati pa ŵanakazi. Bere lichoko-na-lapakati likulemera makilogalamu 0.5 panji kwenaco. Bere likuru lingalemera pafupifupi makilogalamu 0.75 mpaka 1. Mu muundo wake, mabere ghali na nyama ya mafuta na yakukolerana pakati pa 80–90%. Nyama ya chiŵaya njiyo yikupeleka 10–20% ya ukuru wake. Muyelezgero wa nyama izi ukupambananso pakati pa ŵanakazi. Vinyake vikukolerana na mahomoni kufuma ku msinkhu wa kukomera kwa thupi, nyengo ya mwezi, nthumbo, kuyamwiska, na nyengo yakumaliro ya mwezi.

Muundo wa chiŵaya

Nkhani ikulu: Chiŵaya ca mabere

Bere ni chiŵaya ico chikupanga mkaka wa kuyamwiskira mwana. Ndomo ya bere yikuzingilirika na mphepete wa ndomo. Mphepete uwu uli na viŵaya vinandi. Mtundu wa khungu wake ukupambana kufuma pinki mpaka bulauni yakukoma. Vigaŵa vyakuzgoka vya bere ni terminal duct lobular units (TDLU). Ivi ndivyo vikupanga mkaka wa mafuta. Ndivyo vikupeleka bere nchito yake ya kuyeghera mwana. Vili pose mu nyama ya bere. Pafupifupi vigaŵa viŵiri kufuma vitatu vya nyama ya nthowa vili mkati mwa mm 30 kufuma pasi pa ndomo. Nthowa zakumazgirako zikutuzga mkaka kufuma mu ma TDLU. Zikuluta ku nthowa 4–18 izo zikuya ku ndomo. Muyelezgero wa chiŵaya na mafuta ni 2:1 mu mwanakazi wakuyamwiska. Ni 1:1 mu uyo wakuyamwiska yayi. Kupatula viŵaya, bere lilinso na nyama yakukolerana, mafuta ghatuŵa, na mikoka ya Cooper. Kupulika mu bere kukupelekeka na musipa wa maghanoghano. Musipa uwu ukwizira mu songo za kunthazi na za mbali za musipa wa mbaru wacinayi, wacinkhonde, na wacitandatu. Musipa wa T-4 ukupeleka kupulika ku dermatome yake. Ndiwo ukupelekaso kupulika ku ndomo na mphepete wake.

Kutuzga kwa lymph

Pafupifupi 75% ya lymph ya bere yikuluta ku viŵaya vya lymph vya pa nkhwapa. Ni vya mbali yiyeneyiyo ya thupi. Apo 25% yikuluta ku viŵaya vyakupafupi na chiwangwa cha chifuwa. Kanandi kucoko ka lymph kukuluta ku bere linyake. Kanyake kukuluta ku viŵaya vya lymph vya m'mimba. Cigaŵa cakupasi pa mphepete wa ndomo cili na muzere wa lymph wakuchemeka "subareolar plexus of Sappey". Viŵaya vya lymph vya pa nkhwapa vikusazgamo viŵaya vya pachifuwa, vya pasi pa scapula, na vya pafupi na humerus. Ivi vikutuzga ku viŵaya vikuru vya pakati na vyakuchanya vya pa nkhwapa. Kutuzga kwa lymph mu mabere nkhwakukhwaskana comene na sayansi ya khansa. Chifukwa khansa ya bere njakuwanda mu chiŵaya ca mabere. Tumakola twa khansa tungatuka pa cinthu cakukura. Tungafumira ku vigaŵa vinyake vya thupi kwizira mu nthowa za lymph.

Muwoneskero

Ukuru, muwoneskero, ukuru wa nyama, na kwakukolerana kwa bere vikupambana. Kupambana uku ndiko kukupanga muwoneskero wa bere pa chifuwa ca mwanakazi. Ukuru wa bere pera ukulongosora yayi muyelezgero wa mafuta na chiŵaya. Ukuru wa bere ukulongosoraso yayi nkhongono ya mwanakazi ya kuyamwiska. Ukuru na muwoneskero wa mabere ghakukhwaskika na kusintha kwa mahomoni kwakuzgoka. Kusintha uku nkhwakuŵa pa kwamba kwa mabere, nyengo ya mwezi, nthumbo, na nyengo yakumaliro ya mwezi. Ghakukhwaskikaso na masuzgo gha thupi. Muwoneskero wa mabere ukukhazikiskika na mikoka ya Cooper, viwangwa na minofu ya mkati ya chifuwa, na khungu la kuwaro. Mikoka iyi yikukoleska bere kufuma ku clavicle. Bere likukolelekeka pa cifuwa. Muwoneskero wake ukukhazikiskikaso na khungu la kuwaro. Mu ŵanakazi ŵanandi, bere limoza lili likuru pacoko kuluska linyake.

Fundo ya bere lililose yikukoleka pa chifuwa. Yikukoleka na thako lakunkha (deep fascia) pachanya pa minofu yikuru ya pachifuwa. Pakati pa bere na minofu iyi pali mphako. Mphako uwu ukupeleka bere kuzuzuka kwake. Fundo umo cigaŵa capasi ca bere cikukwaskana na chifuwa yikuchemeka inframammary fold.

Kukoleska

Ŵanandi ŵakugomezga kuti kuyamwiska nkhukupangiska mabere kupendeka pasi. Kweni kafukufuku wakulongora kuti ni fundo yayi. Kupendeka uku kukwiza chifukwa ca vinthu vinayi: kusuta fodya, unandi wa nthumbo, kukoka kwa charu, na kucepa panji kwenjezgeka kwa kulemera kwa thupi. Ŵanakazi ŵanyake ŵakuvwara vyakuvwara vyakukoleska mabere. Ŵakugomezga mwambura kwenelera kuti vikuvikilira mabere ku kupendeka pasi apo ŵakukura. Chakuvwara cakukoleska mabere ca masewera cikugwiliskikira ntchito pa nchito za thupi izo zikukwezga mtima. Cikovwira kuti mabere ghaleke kuzuzumuka comene mu nchito zakusuzga. Kafukufuku wakulongora kuti chakuvwara ico cikukoleska comene chingasuzga nchito ya kupumira.

Nkhani ikulu: Kukura kwa bere

Mabere ghakupangika comene na nyama ya mafuta, ya chiŵaya, na yakukolerana. Nyama izi zili na vipokelero vya mahomoni. Lekani ukuru wa bere ukusintha kuyana na mahomoni. Ghakusintha pa nyengo ya kukomera kwa thupi, ya mwezi, ya nthumbo, ya kuyamwiska, na ya kumaliro kwa mwezi.

Kukomera kwa thupi

Muundo wa bere la munthu ngwakuyana pakati pa ŵanalume na ŵanakazi. Ngwakuyana mpaka pa msinkhu wa kukomera kwa thupi. Ku ŵasungwana awo ŵali pa nyengo ya kwamba mabere, mahomoni gha ŵanakazi (comene estrogen) ghakukwezga kwamba na kukura kwa mabere. Homoni yakukura nayo yikovwira. Mu nyengo iyi, chiŵaya ca mabere chikukura mu ukuru. Chikukolelaso pachanya pa chifuwa. Masitepe gha kukura kwa vimanyikwiro vyakuŵiri vya tenda ghakulongoreka mu masitepe ghankhonde gha Tanner.

Mu nyengo iyi, mabere ghakukura kanandi ghambura kuyana ukuru. Kanandi bere la kumazgoso likuŵa likuru pacoko. Kupambana uku nkhwa kanyengo pera. Nkhwakwenelera pa citukuko ca thupi na tenda ca msungwana. Masuzgo ghanyake ghangapangiska mabere kukura comene panji kukura pacoko.

Pafupifupi vyaka viŵiri pamanyuma pa kwamba kwa msinkhu wa kukomera (nyengo yakwamba ya mwezi ya msungwana), estrogen na homoni yakukura vikukwezga kukura kwa nyama ya mafuta na yakukoleska. Nyama iyi njiyo yikupanga bere. Ici cikulutilira kwa vyaka pafupifupi vinayi. Muwoneskero wakumaliro wa bere ukhazikika pa msinkhu wa vyaka 21. Kukura kwa bere kukwamba pa msinkhu wa kukomera. Ici nkhwakupambana na vinyama vinyake vyose. Ivyo bere likukura waka mu nyengo ya kuyamwiska.

Mankhwala ghakuwezgerapo mahomoni

Mankhwala ghakuwezgerapo mahomoni ghakusazgamo mankhwala ghakusintha mahomoni kwa awo ŵakusintha hanya yawo. Mankhwala agha ghakukwezga kukura kwa nyama ya chiŵaya na mafuta. Ghakuchita ici kwizira mu kusazgikako estrogen.

Mu ŵanakazi awo ŵafiska nyengo yakumaliro ya mwezi, mankhwala agha ghakovwira kuwezgerapo ukuru wa bere. Ghakovwiraso kunyoloka kwa khungu uko kukucepa na kucepa kwa estrogen.

Mu awo ŵakusintha hanya yawo kufuma mwanalume kuŵa mwanakazi, kukura kwa bere kukwenjerezgeka na mankhwala gha estrogen. Kanandi ghakusazgikapo mankhwala ghakukanizga testosterone. Kukura kukuru kanandi kukufiskika pamanyuma pa vyaka 2–3.

Vinthu nga msinkhu, uzukulu, na muyeso wa mankhwala vikukhwaskana na icho cikufumamo.

Kusintha mu nyengo ya mwezi

Mu nyengo ya mwezi, mabere ghakukurirathu. Ici nkhu chifukwa ca maji ghakukoleka pambere mwezi ukwiza. Nkhwakuŵaso chifukwa ca kukura kwakanyengo kuyana na kusintha kwa mahomoni.

Nthumbo na kuyamwiska

Bere likufiska ukuru wake wose waka pa nthumbo yakwamba ya mwanakazi. Kusintha kwa bere nkhukuŵa cimoza mwa vimanyikwiro vyakwamba vya nthumbo. Bere likukura. Ndomo na mphepete wake nawo vikukura na kukoma. Viŵaya vya Montgomery navyo vikukura. Nyengo zinyake minyaŵi yikuwoneka comene. Kupwetekeka kwa bere mu nyengo ya nthumbo nkhukuŵako comene. Nkhukuŵako comenecomene mu myezi yitatu yakwamba. Pakati pa nthumbo, bere likukwaniska kale kupanga mkaka. Ŵanakazi ŵanyake ŵangatuluska colostrum, mtundu wa mkaka wakwamba.

Nthumbo yikwenjezga muyeso wa prolactin. Prolactin ni homoni yeneyiyo yili na mulimo ukuru pa kupangika kwa mkaka. Ndipouli, kupangika kwa mkaka kukujalikizgika na progesterone na estrogen. Ici nkhukuŵa mpaka pamanyuma pa kubabika, apo muyeso wa mahomoni agha ukutsikira mwaluŵiro.

Nyengo yakumaliro ya mwezi

Pa nyengo yakumaliro ya mwezi, bere likucepa. Bere lingacepa mu ukuru para muyeso wa estrogen ukutsikira pasi. Nyama ya mafuta na chiŵaya cha mabere navyo vikwamba kucepa. Bere lingakuraso chifukwa ca masuzgo ghakufuma ku mankhwala ghakukanizga nthumbo. Ukuru wa bere ungakweraso panji kutsikira kuyana na kusintha kwa kulemera kwa thupi.

Kusintha uku kwa mu thupi kukujalengeka kanandi mu minyaŵi ya pa khungu la bere.

Nkhani ikulu: Kuyamwiska

Nchito yikuru ya mabere, nga chiŵaya, ni kuyeghera mwana na mkaka wa bere. Mkaka ukupangika mu maselo ghakupanga mkaka, mu alveoli. Para bere likukwaskika na mwana wakuyamwa, wongo wa mama ukutuluska oxytocin. Oxytocin yinandi yikukwezga kukolerana kwa minofu iyo yikuzingilira alveoli. Ici nkhukupangiska mkaka kwenda mu nthowa izo zikukolerana alveoli na ndomo.

Ŵana ŵanchoko awo ŵababika pa nyengo yeneyiyo ŵali na khumbo lakuyamwa pa ndomo. Ŵana awo ŵakuyamwiska ŵakuyamwa cifukwa ca cakurya na kukhorwa vyose viŵiri. Mkaka wa bere ukupeleka vinthu vyose ivyo vikukhumbikwa mu myezi yitandatu yakwamba ya umoyo. Ukulutilira kuŵa nthowa yikuru ya cakurya, pamoza na cakurya cakukola, mpaka vyaka vimoza panji viŵiri.

Kafukufuku wakulongora fundo yakuzizwiska. Para mwanakazi wakwenda panji wakucimbira kwambura kuvwara chakuvwara cakukoleska mabere, bere lake lingazuzumuka. Lingazuzumuka mtali wa masentimita 4 mpaka 18 panji kwenaco. Lingazuzumukaso ku mbali. Ukuru wa zuzumuko uwu ukukhwaskana na ukuru na nchito ya bere. Ŵafukufuku ŵasangaso fundo yinyake. Umo ukuru wa bere la mwanakazi ukukurira, ndimo wakuchitiranga pacoko nchito za thupi. Comenecomene nchito zankhongono. Ŵanakazi ŵachoko waka awo ŵali na mabere ghakuru chomene ndiwo ŵakucimbiranga. Ŵasekele ŵakupendekezga kuti ŵanakazi ŵavware chakuvwara cakukoleska mabere ico chikwenelera pa nchito za thupi. Ici nchakuti ŵaleke kupulika kupweteka.

Nkhani ikulu: Nthenda za bere

Bere lingasangika na masuzgo ghanandi. Ghanyake ghambura khansa, ghanyake gha khansa. Masuzgo ghakuwanda comene ghambura khansa ni mastitis ya ŵamama, kusintha kwa bere kwa fibrocystic, na kupweteka kwa bere.

Kutuluska mkaka kwambura kukhwaskana na nthumbo kukuchemeka galactorrhea. Kungachitiskika na mankhwala ghanyake, nga ni mankhwala gha antipsychotic. Kungachitiskikaso na masuzgo ghankhongono gha thupi, panji masuzgo gha mahomoni. Kutuluska mkaka mu ŵana ŵanchoko kukuchitiskika na mahomoni gha mama. Mahomoni agha ghakanjira mu ndopa za mwana pa nyengo ya nthumbo.

Khansa ya bere

Nkhani ikulu: Khansa ya bere

Khansa ya bere yikufuma mu nyama ya bere. Ndico cifukwa cakuwanda comene ca nyifwa za khansa mwa ŵanakazi. Nkhukuŵaso cimoza mwa vifukwa vikuru vya nyifwa yose mwa ŵanakazi. Vinthu ivyo vikuwoneka kucepeska candamizo ca khansa ya bere ni vinandi. Vikusazgapo kusanda bere mwakukhazikika na ŵasekele, mammogram zakukhazikika, na kujisanda ŵekha. Vikusazgapo so cakurya ciwemi, nchito za thupi kucepeska mafuta ghakujumphizga, na kuyamwiska.

Vimanyikwiro vya khansa ya bere vingasazgamo cifula mu bere, kusintha kwa muwoneskero wa bere, na kufinyana kwa khungu. Vingasazgamoso kukanizga mkaka, kutuluska mazi mu ndomo, ndomo iyo yayamba kugwazgamira mkati mwaphya, panji khungu lakugwaduka na lakuzunda. Mwa awo nthenda yajumphira ku vigaŵa vinyake vya thupi, pangaŵa kupweteka kwa viwangwa, kufula kwa viŵaya vya lymph, na kusuzga kupumira. Pangaŵaso khungu kusanduka na mtundu wa jaundice.

Vinthu ivyo vikukwezga candamizo ca khansa ya bere ni vinandi. Vikusazgamo kulemera kwa thupi kwanadi, kusoŵa nchito za thupi, na kumwa waini mwakujumphizga. Vikusazgamoso mankhwala ghakuwezgerapo mahomoni pa nyengo yakumaliro ya mwezi, na kukwaskika kwa ma radiation kanandi. Vikusazgamoso msinkhu wakucoko comene wa mwezi wakwamba, kuŵa na ŵana pamanyuma comene panji kuŵavya nawo, na msinkhu wakuru. Vikusazgamoso kale kuŵa na khansa ya bere, na mbumba iyo yili na sono la khansa ya bere. Pafupifupi asenula gha vyakwenelera vikwiza chifukwa ca uzukulu wakupokelerana. Ivi vikusazgamo vipangiro vya BRCA. Khansa ya bere kanandi yikufuma mu maselo gha mphepete wa nthowa za mkaka. Yingafumaso mu vigaŵa vichoko ivyo vikupeleka nthowa izi mkaka. Khansa iyo yikufuma mu nthowa yikuchemeka ductal carcinoma. Iyo yikufuma mu vigaŵa vichoko yikuchemeka lobular carcinoma. Pali mitundu yinyake yakujumphapo 18 ya khansa ya bere. Kumanyikwa kwa khansa ya bere kukukhozgeka na biopsy ya nyama iyo yikukayikika.

Ŵanakazi na ŵanalume vyose ŵakukura mabere kufuma mu nyama yiyeneyiyo ya embryo. Mwakwenderako, mabere gha ŵanalume ghalije vigaŵa vichoko na acini ivyo vili mwa ŵanakazi. Mu vyakwenelera vichoko, vigaŵa vichoko vingaŵako. Ndipo ici nkhucipangiska kuti ŵanalume ŵanyake ŵangasangika na khansa ya bere ya lobular. Kwenderathu, ŵanalume ŵakupanga estrogen zichoko na androgen zinandi, comenecomene testosterone. Izi zikukanizga estrogen kukura kwa nyama ya bere yakujumphizga. Mu ŵasepuka na ŵanalume, kukura kwambura kwenelera kwa bere kukuchemeka gynecomastia. Ici cikwizira chifukwa ca kusoŵa uyelela pakati pa estrogen na testosterone mu thupi la mwanalume. Pafupifupi 70% ya ŵasepuka ŵakukura nyama ya bere kwakanyengo mu nyengo ya kukomera. Suzgo ili likumazgikira lyekha mu vyaka viŵiri. Para mwanalume watuluska mkaka, ici nchimanyikwiro ca suzgo la chiŵaya ca pituitary.

Opaleshoni yakupendeskera yingachitika kukuzga panji kucepeska ukuru wa mabere. Ingachitikaso kuwezgerapo bere pa vyakwenelera vya nthenda, nga khansa ya bere. Opaleshoni ya kukuzga bere na yakunyoloska bere (mastopexy) zikucitika waka chifukwa ca kupendeka. Opaleshoni ya kucepeska bere nyengo zinyake njakukhumbikwa pa nthenda. Pa vyakwenelera umo mabere gha mwanakazi ghambura kuyana comene, opaleshoni yingachitika. Yingakuzga bere lichoko, kucepeska bere likuru, panji vyose viŵiri.

Opaleshoni ya kukuzga bere kanandi njayayi kutimbanizga nkhongono yakuyamwiska panyuma. Opaleshoni ya kucepeska bere kanandi yikupangiska kucepa kwa kupulika mu mphepete wa ndomo. Yikupangiskaso kucepa kwa mkaka mwa awo ŵakusankha kuyamwiska.

Comweco

Mu vithuzi vya Chikhristu, mabuku ghanyake gha luso ghakulongora ŵanakazi na mabere ghawo mu mawoko panji pa mbale. Ivi vikulongora kuti ŵakafwa nga ŵakapatulika chifukwa ca kudumulika mabere. Ciyelezgero cimoza ni Ŵapatulika Agatha wa Sicily.

Femen ni gulu la ŵanakazi ŵakukanizga ivyo vikukwaskana na tenda. Likugwiliskira ntchito kufumiska mabere pa waro nga njira ya kukanizga. Likukanizga turisti wa tenda, mabungwe gha chipembedzo, na kusankhana kwa mahanya. Likukanizgaso kususka ŵanthu awo ŵakutemwana ŵa mahanya ghakuyana. Ŵakhalikiro ŵa Femen ŵakolekanga kanandi na apolisi chifukwa ca vikanizgo vyawo.

Pali mdauko utali wa kugwiliskira ntchito mabere gha ŵanakazi nga chinthu ca kuseskana na ŵaseŵezgi.

Mdauko wa luso

Mu vibumba vya kale vya ku Ulaya, zisema za ŵanakazi zikaŵa zakuwanda. Zisema izi zikulongora mabere ghakukura chomene. Ciyelezgero cakumanyikwa comene ni Venus wa Willendorf. Vinthu nga mabakuli, vithuzi vyakusembeka pa malibwe, na zisema zakupatulika izo zili na mabere vyasangika. Vyasangika kufuma 15,000 BC mpaka pamazgiro gha nyengo ya kale. Vyasangika mu Ulaya, Afrika Yakumpoto, na Middle East.

Ŵawuchi ŵanandi ŵa citemwa na kufuma ŵakakolerananga na mabere na mkaka wa bere. Ŵakakolerana chiŵanda ca Phoenicia Astarte kuyimiligwa nga vikuni ivyo vili na mabere. Isis ni chiŵanda ca ku Egypt ico cikayimira uchimwali wiwemi. Kanandi cikalongoreka kuti chikuyamwiska ŵafumu, kukhozga uwemi wawo wa uchindami. Nanga viŵanda vinyake vyanalume, ivyo vikayimira kuwezgekaso na kufuma, vikalongoreka na vinthu vyakuyana na mabere. Ciyelezgero ni chiŵanda ca lwizi Hapy, ico cikawoneka kuti nchakupangiska Nile kuzura mwaka uliwose.

Mabere gha ŵanakazi ghakawoneka comene mu luso lwa Minoan. Ghakawoneka mu vikozgo vya "Snake Goddess", na mu vinthu vinyake vichoko. Nangauli mabere ghanandi ghakabisikanga. Ku Girisi wakale, pakaŵa magulu ghakusopa "Kourotrophos", mama wakuyamwiska. Ghakuyimirika na viŵanda nga Gaia, Hera, na Artemis. Kusopa viŵanda ivyo vikuyimirika na bere la mwanakazi ku Girisi kukacepa. Kukacepa mu vyaka vyakwamba vya milleniya yakwamba.

Pakati pa milleniya yakwamba BC, chikhalidwe ca Girisi chikasintha. Chikasintha munjila umo mabere gha ŵanakazi ghakawonekeranga mu luso. Ŵanakazi mu luso ŵakavwalikanga kufuma pa singo kuya pasi. Ici cikusazgamo viŵanda vyanakazi nga Athena. Kukaŵa vyakupambuka: Aphrodite, chiŵanda ca citemwa. Kanandi cikalongoreka kwambura kuvwara. Nangauli mu vithuzi ivyo vikayezgekanga kulongora kujivikilira panji nsoni.

Muwoneskero wa thupi

Ŵanakazi ŵanandi ŵakuwona mabere ghawo kuti nkhwakukhumbikwa pa kupendeka kwawo kwa tenda. Nkhucimanyikwiro ca uchimwali icho nchakukhumbikwa pa umo ŵakujiwonera. Mwanakazi uyo wali na mabere ghachoko wangawona mabere ghake kuti ngambura kupendeka.

Vyakuvwara

Mabere ghakupangika comene na mafuta. Lekani muwoneskero wake ungasinthika na vyakuvwara, nga chakuvwara cakukoleska mabere. Ŵanakazi ŵanandi ŵa Kumadzulo ŵakuvwara chakuvwara cakukoleska mabere. Kanandi ŵakucivwara kuti chiŵakoleske. Mzimu wa comweco mu vikhalidwe vinandi vya Kumadzulo ni kubisa mabere pa waro. Nangauli muyelezgero wa kubisa uku ukupambana kuyana na fundo ya comweco. Vipembedzo vinyake vikupeleka mzuzu wapadera ku bere la mwanakazi. Mwakwenderapo panji kwizira mu vimanyikwiro. Chisilamu chikukanizga ŵanakazi kufumiska mabere ghawo pa waro.

Vikhalidwe vinandi, kusazgamo vya ku North America, vikukolerana mabere na tenda. Vikuwona mabere ghakufumiskika kuti ngambura mchindo panji ngakuipa. Mu vikhalidwe vinyake, nga Ŵahimba ku Namibia yakumpoto, ŵanakazi kuŵa wambura kuvikilira mabere ni vyakwenelera vyakuzomerezgeka. Mu vikhalidwe vinyake vya ku Afrika, mwaciyelezgero, chigha nchakuwoneka kuti nchakukhwaskana na tenda comene. Chigha nkhukufumiskika pa waro yayi. Kweni kufumiska bere nkhukuwoneka kuti nkhwakukanizgika yayi.

Maghanoghano na malango pa nkhani ya kuyamwiska pa waro ghakupambanapambana comene. Mu vyalo vinandi, kuyamwiska pa waro nkhwakuwanda. Nkhwakuvikilirika na malango. Nkhukuwoneka kuti ni suzgo yayi. Ndipouli, nangauli nchakuzomerezgeka mwa malango panji mu chikhalidwe, ŵamama ŵanyake ŵangaŵa na wofi. Wofi wa kufumiska bere pa waro kuti ŵayamwiske. Ici chifukwa ca vikanizgo panji vyowoyeka vyakukanizga kufuma ku ŵanthu ŵanyake.

Vimanyikwiro vya tenda

Mu vikhalidwe vinyake, mabere ghali na mulimo mu nchito za tenda za ŵanthu. Mabere, comenecomene ndomo, ni yimoza mwa vigaŵa vinandi vya thupi ivyo vikutolekera na tenda. Ni vyakusanda pakukwaskika chifukwa vili na musipa unandi wa maghanoghano. Nchakuwanda kuvikamiska panji kuvipukuta na mawoko panji pakamwa, pambere panji pa nyengo ya tenda. Para munthu wakukwezgeka na tenda, ukuru wa bere ukukwezgeka. Mizere ya musimbo wakufuma yikuwoneka comene. Ndomo zikukolelaso.

Ŵanthu ŵanandi ŵakuwona mabere gha ŵanakazi ghambura kuvikilirika kuti ngakutowa panji ngakukwezga tenda. Mu buku lakale la ku India la Kama Sutra, kukwaruzga kucoko mabere na minwe vikuwoneka kuti nchakukwezga tenda. Ndiposo kuluma na meno vikuwoneka nthena yiyo. Ŵanthu ŵanyake ŵakukhumbikwira mabere gha ŵanakazi pera kuluska thupi lose. Ici ni khumbo lapadera.

Mahara pa vyalo

Nkhani ikulu: Lupiri lwakuyana na bere

Pali mapiri ghanandi ghakuchemeka pa comweco ca bere. Ici nkhu chifukwa ghakuyana nalo mu muwoneskero. Ntheura ghakuŵa vinthu vya kusopa kwa tenda na kusopa ŵasekulu, nga cimanyikwiro ca kubaba na umoyo wiwemi.

Nkhani ikulu: Muyeso wa bere

Kukura na ukuru wa mabere kungapimika mwa njira zakupambanapambana, kusazgamo Tanner staging, muyeso wa ukuru wa chakuvwara cakukoleska mabere, ukuru wa bere, na vipimo vinyake.