Şemdinli, Hakkâri ilinin 5 ilçesinden birisi ve bu ilçenin merkezi olan şehir.
Yüksekova'dan 2.110 metre yükseklikteki Haruna Geçiti ile ayrılan ilçe, Zap Suyu'nun bir kolu olan Pesan Çayı, Şemdinli Çayı ve kolları tarafından sulanan bir alandan oluşur. İran ve Kuzey Irak ile sınırdaştır.
İlçenin yüzölçümü 1.207 km²dir. Şemdinli ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.376 metredir.
Geçmiş
Asurice (Doğu Aramicesi) 'Şamizdin' adına tarihi kaynaklarda 9. yüzyıldan itibaren rastlanmaktadır.
Musul'da Nakşibendi tarikatını ihya eden Mevlana Halid-i Bağdadi'in müridi olan Seyyit Taha 19. yüzyıl başında Şemdinan bölgesindeki Nehri köyüne gelerek önemli bir medrese kurmuş, aşiretleri barıştırmış ve Osmanlı tabiiyeti altında Urmiye'den Van'a kadar uzanan alanda etkisi hissedilen bir egemenlik tesis etmiştir. 1854-58 Rus Harbinde Hakkâri aşiretlerini Osmanlı Devleti lehine seferber etmekte önemli bir rol oynayan Seyyit Taha halen Hakkâri ve Irak arasında büyük saygı ile anılır.
I. Dünya Savaşı'nda Şemdinli dört kez Rus işgaline uğramıştır. İlk işgal 5 Kasım 1914'ten Aralık 1914'e, ikinci işgal 13 Mayıs 1915'ten itibaren kısa bir süre, üçüncü işgal 1915 sonbaharından 31 Temmuz 1916'e, dördüncü işgal 10 Ağustos 1916'dan 24 Kasım 1917'ye kadar sürmüştür. Savaşı izleyen dönemde Şikak aşireti reisi İsmail Ağa (Simko), 20. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa ile işbirliği yaparak Hakkâri'den İran'ın Urmiye bölgesine çekilen Nasturilerin bölgeye dönmelerine engel olmuştur.
Nüfus
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 1.615 | 79 | 1.536 |
| 1935 | veri yok | veri yok | veri yok |
| 1940 | 3.483 | 206 | 3.277 |
| 1945 | 3.648 | 554 | 3.094 |
| 1950 | 4.365 | 410 | 3.955 |
| 1955 | 5.842 | 593 | 5.249 |
| 1960 | 7.396 | 840 | 6.556 |
| 1965 | 9.493 | 1.047 | 8.446 |
| 1970 | 11.521 | 1.216 | 10.305 |
| 1975 | 14.063 | 1.433 | 12.630 |
| 1980 | 17.458 | 1.956 | 15.502 |
| 1985 | 23.921 | 5.114 | 18.807 |
| 1990 | 30.219 | 7.001 | 23.218 |
| 2000 | 45.930 | 14.177 | 31.753 |
| 2007 | 51.034 | 11.727 | 39.307 |
| 2008 | 52.779 | 13.081 | 39.698 |
| 2009 | 51.814 | 11.553 | 40.261 |
| 2010 | 52.159 | 11.211 | 40.948 |
| 2011 | 61.402 | 19.544 | 41.858 |
| 2012 | 67.173 | 21.048 | 46.125 |
| 2013 | 60.616 | 15.102 | 45.514 |
| 2014 | 63.261 | 15.739 | 47.522 |
| 2015 | 63.816 | 14.854 | 48.962 |
| 2016 | 62.577 | 14.057 | 48.520 |
| 2017 | 65.941 | 15.365 | 50.576 |
| 2018 | 45.117 | 16.973 | 28.144 |
| 2019 | 43.886 | 15.956 | 27.930 |
| 2020 | 43.311 | 15.504 | 27.807 |
Not: Şemdinli ilçesi, 1929 yılında ilçe statüsünü kaybedip Yüksekova ilçesine bağlanmıştır ve 1936 yılında tekrar ilçe statüsü kazanmıştır. Bu nedenle 1935 nüfus verisi tabloda yer almamıştır.
Turistik yerler
- Bağlar Köprüsü, Bağlar köyüne 4 kilometre mesafede bulunan köprünün yüksekliği 11 metre, uzunluğu ise 21 metredir.
- Kelat Sarayı, Şemdinli ilçe merkezine 17 kilometre uzaklıkta ve Bağlar köyünün güney batısında dere kenarında bulunmaktadır.
- Kayme Sarayı, Bağlar köyünün kuzeyinde bulunmaktadır.
- Kara Kilise, Şemdinli ilçe merkezine yaklaşık olarak üç km uzaklığında Beşevler Mahallesinin kuzeyinde bulunmaktadır. Çok eski bir yapıt olduğundan çoğunluğu harabeye dönüşmüştür.
