factograf
PL
Zaloguj się

napięcia między Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi oraz ich sojusznikami w latach 1947–1991

Zimna wojna

  • 1 min czytania
  • W 178 językach
  • 25 obrazów
  • Artykuł autorski Factograf
Zimna wojna

Zimna wojna była okresem rywalizacji geopolitycznej między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim oraz ich sojusznikami, kapitalistycznym blokiem zachodnim i komunistycznym blokiem wschodnim. Rozpoczęła się po drugiej wojnie światowej i zakończyła rozpadem Związku Radzieckiego w 1991 roku. Obie superpotęgi nigdy nie walczyły ze sobą bezpośrednio, lecz wspierały przeciwne strony w konfliktach regionalnych, znanych jako wojny zastępcze. Rywalizacja objęła wyścig zbrojeń, wyścig kosmiczny, szpiegostwo, propagandę, embarga oraz dyplomację sportową.

Początki i podział

Pozostałości „żelaznej kurtyny” w Czechach, 2014
Pozostałości „żelaznej kurtyny” w Czechach, 2014
Mapa sojuszy wojskowych zimnej wojny w Europie
Mapa sojuszy wojskowych zimnej wojny w Europie
Mapa sojuszy gospodarczych zimnej wojny w Europie
Mapa sojuszy gospodarczych zimnej wojny w Europie
Mapa Europy i Bliskiego Wschodu z czasów zimnej wojny, z zaznaczonymi państwami, które otrzymały pomoc w ramach planu Marshalla; czerwone słupki pokazują względną wielkość całkowitej pomocy otrzymanej przez dany kraj.
Mapa Europy i Bliskiego Wschodu z czasów zimnej wojny, z zaznaczonymi państwami, które otrzymały pomoc w ramach planu Marshalla; czerwone słupki pokazują względną wielkość całkowitej pomocy otrzymanej przez dany kraj.
Amerykańskie samoloty C-47 rozładowywane na lotnisku Berlin-Tempelhof podczas blokady Berlina
Amerykańskie samoloty C-47 rozładowywane na lotnisku Berlin-Tempelhof podczas blokady Berlina
Prezydent Truman podpisuje Traktat Północnoatlantycki w obecności gości w Gabinecie Owalnym
Prezydent Truman podpisuje Traktat Północnoatlantycki w obecności gości w Gabinecie Owalnym
Mao Zedong i Józef Stalin w Moskwie, grudzień 1949
Mao Zedong i Józef Stalin w Moskwie, grudzień 1949
Generał Douglas MacArthur, dowódca dowództwa ONZ, obserwuje ostrzał morski Incheon w Korei z okrętu USS Mt. McKinley, 15 września 1950
Generał Douglas MacArthur, dowódca dowództwa ONZ, obserwuje ostrzał morski Incheon w Korei z okrętu USS Mt. McKinley, 15 września 1950
Żołnierze piechoty morskiej USA w walkach ulicznych podczas wyzwalania Seulu, wrzesień 1950
Żołnierze piechoty morskiej USA w walkach ulicznych podczas wyzwalania Seulu, wrzesień 1950
Od lewej: radziecki przywódca państwowy Klimient Woroszyłow, pierwszy sekretarz KPZR Nikita Chruszczow i prezydent Finlandii Urho Kekkonen w Moskwie w 1960 roku
Od lewej: radziecki przywódca państwowy Klimient Woroszyłow, pierwszy sekretarz KPZR Nikita Chruszczow i prezydent Finlandii Urho Kekkonen w Moskwie w 1960 roku
Ulica Kossutha Lajosa widziana z placu Ferenciek, popołudnie 25 października 1956
Ulica Kossutha Lajosa widziana z placu Ferenciek, popołudnie 25 października 1956
Zniszczony czołg przy cyrku Móricza Zsigmonda podczas rewolucji węgierskiej
Zniszczony czołg przy cyrku Móricza Zsigmonda podczas rewolucji węgierskiej
12 obrazów

Napięcia między państwami sojuszniczymi z czasów wojny wzrosły po śmierci Franklina D. Roosevelta w 1945 roku, gdy jego następca Harry Truman przyjął twardszą linię dyplomatyczną. Spory o rząd polski i Organizację Narodów Zjednoczonych pogłębiły rozłam. Do 1949 roku Związek Radziecki ustanowił rządy satelickie w Europie Wschodniej i Korei Północnej, a Europę i Niemcy podzieliła żelazna kurtyna. Doktryna Trumana o powstrzymywaniu, plan Marshalla oraz utworzenie NATO i Układu Warszawskiego sformalizowały podział na dwa rywalizujące bloki.

Kryzysy i odprężenie

Prezydent USA Richard Nixon wita się z premierem Chin Zhou Enlaiem na międzynarodowym lotnisku Beijing Capital
Prezydent USA Richard Nixon wita się z premierem Chin Zhou Enlaiem na międzynarodowym lotnisku Beijing Capital
Radziecki urzędnik Nikołaj Podgorny odwiedza Tampere w Finlandii, 16 października 1969 roku
Radziecki urzędnik Nikołaj Podgorny odwiedza Tampere w Finlandii, 16 października 1969 roku
Leonid Breżniew i Jimmy Carter podpisują traktat ograniczający zbrojenia SALT II w Wiedniu, 18 czerwca 1979 roku
Leonid Breżniew i Jimmy Carter podpisują traktat ograniczający zbrojenia SALT II w Wiedniu, 18 czerwca 1979 roku
Irańczycy protestują przeciwko dynastii Pahlawich podczas rewolucji irańskiej
Irańczycy protestują przeciwko dynastii Pahlawich podczas rewolucji irańskiej
Protest w Amsterdamie przeciwko rozmieszczeniu rakiet Pershing II w Europie, 1981
Protest w Amsterdamie przeciwko rozmieszczeniu rakiet Pershing II w Europie, 1981
Radziecka inwazja podczas operacji „Burza-333” 26 grudnia 1979 roku
Radziecka inwazja podczas operacji „Burza-333” 26 grudnia 1979 roku
Prezydent Reagan spotyka się z przywódcami afgańskich mudżahedinów w Białym Domu, 1983
Prezydent Reagan spotyka się z przywódcami afgańskich mudżahedinów w Białym Domu, 1983
Prezydent Reagan i premier Margaret Thatcher podczas roboczego lunchu w Camp David, grudzień 1984
Prezydent Reagan i premier Margaret Thatcher podczas roboczego lunchu w Camp David, grudzień 1984
Rakieta nośna Delta 183 startuje, wynosząc eksperyment czujnikowy Strategicznej Inicjatywy Obronnej „Delta Star”
Rakieta nośna Delta 183 startuje, wynosząc eksperyment czujnikowy Strategicznej Inicjatywy Obronnej „Delta Star”
Michaił Gorbaczow podczas rozmów w cztery oczy z prezydentem USA Ronaldem Reaganem
Michaił Gorbaczow podczas rozmów w cztery oczy z prezydentem USA Ronaldem Reaganem
Michaił Gorbaczow i Ronald Reagan podpisują traktat INF w Białym Domu, 1987
Michaił Gorbaczow i Ronald Reagan podpisują traktat INF w Białym Domu, 1987
Początek lat dziewięćdziesiątych przyniósł odwilż w stosunkach między superpotęgami
Początek lat dziewięćdziesiątych przyniósł odwilż w stosunkach między superpotęgami
12 obrazów

Do wczesnych konfrontacji należały blokada Berlina i wojna koreańska, która zakończyła się impasem. Kryzys kubański z 1962 roku uznaje się powszechnie za najbliższy moment wybuchu wojny nuklearnej. W latach siedemdziesiątych okres odprężenia przyniósł kontakty dyplomatyczne z Chinami oraz traktaty ograniczające arsenały jądrowe. Napięcia powróciły w 1979 roku, zanim Michaił Gorbaczow w 1985 roku poszerzył w Związku Radzieckim wolności polityczne, co przyczyniło się do rewolucji 1989 roku w Europie Wschodniej i upadku Związku Radzieckiego w 1991 roku.

W 178 językach

PolskiČeštinaDeutschEnglishEspañolFrançaisItaliano日本語PortuguêsРусскийУкраїнська中文AfrikaansShqipአማርኛOboloAngikaAragoneseالعربيةMoroccan ArabicEgyptian ArabicAsturianuঅসমীয়াAymaraAzbAzərbaycanBalineseBavarianbat-smgБашҡортBikolБеларускаяБългарскиBlkবাংলাBrezhonegBosanskiBtmБуряадCatalàНохчийнکوردیی ناوەندیCorsicanCrimean TatarЧӑваш чӗлхиCymraegDanskZazaΕλληνικάEmlEsperantoEestiEuskaraExtremaduranفارسیfiu-vroSuomiFøroysktNorthern FrisianFurlanFryskGan ChineseGaeilgeGcrGàidhligGalegoGuaraniHakka ChineseHausaעבריתFiji Hindiहिन्दीHrvatskiHornjoserbšćinaHaitian CreoleMagyarՀայերենInterlinguaBahasa IndonesiaIlokoIngushIdoIsvÍslenskaJamaican Creole EnglishJawaKara-KalpakTaqbaylitJjuქართულიKbpҚазақшаខ្មែរಕನ್ನಡ한국어Karachay-BalkarKurdî (kurmancî)KernewekКыргызчаLadinoLatinLëtzebuergeschLezghianLimburgishLldLombardລາວLietuviųLatviešuMokshaMalagasyМакедонскиമലയാളംМонголMnwमराठीMelayuMirandeseမြန်မာمازرونیNeddersass’sch (Nedderlannen)Neddersass’schनेपालीNewariNederlandsNorsk nynorskNorskNrmOccitanИронPapiamentoਪੰਜਾਬੀPicardPiemontèisWestern PanjabiپښتوRumantschRomanyRomânăСаха тылаSicilianuScotsSarduسنڌيSrpski (latinica)සිංහලSlovenčinaSlovenščinaSoomaaliShqipСрпскиSaterland FrisianBasa SundaSvenskaKiswahiliதமிழ்తెలుగుТоҷикӣไทยTürkmen diliFilipinoTalyshToki ponaTürkçeТатарئۇيغۇرچەاردوO‘zbekVenetoVepsTiếng ViệtWarayWu ChineseMingrelianייִדישVahcuenghZeelandiczh-yue

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy