Tur leśny (Bos primigenius) to wymarły gatunek dzikiego bydła uważany za przodka współczesnego bydła domowego. Byki osiągały do 1,8 m w kłębie i miały długie, szerokie rogi, co czyniło tura jednym z największych roślinożerców holocenu. Jego zasięg obejmował niegdyś zachodnią Europę i Afrykę Północną aż po Azję Wschodnią, jednak utrata siedlisk i polowania z czasem go ograniczyły. Ostatni potwierdzony osobnik padł w Polsce w 1627 roku.
Udomowienie i ludzie








Ludzie i tury współistniały bardzo długo, a zwierzę pojawia się na paleolitycznych malowidłach jaskiniowych, neolitycznych petroglifach, starożytnych egipskich reliefach i figurkach z epoki brązu. Miało również znaczenie symboliczne w religiach starożytnego Bliskiego Wschodu, gdzie symbolizowało władzę i siłę. Dwa odrębne procesy udomowienia w czasie rewolucji neolitycznej dały początek bydłu taurynskiemu Żyznego Półksiężyca oraz bydłu garbatemu zebu, pochodzącemu od podgatunku indyjskiego. Niektóre współczesne rasy wciąż wykazują cechy przypominające tura, takie jak ciemne ubarwienie i ciemny pas wzdłuż grzbietu.
Ewolucja i podgatunki







Tur ewoluował w plejstocenie, a jego pochodzenie jest niejasne; badacze proponują zarówno początek afrykański, jak i azjatycki. Najstarsza dobrze datowana skamieniałość, pochodząca z Tunezji, ma około 0,78 miliona lat. Tradycyjnie wyróżniano trzy podgatunki: euroazjatycki, indyjski i północnoafrykański. Badania genetyczne sugerują również odrębną populację wschodnioazjatycką, a na niektórych wyspach Morza Śródziemnego, gdy zmieniał się poziom mórz, rozwinęły się formy karłowate.
