Teofil z Adany był duchownym z VI wieku z Cesarstwa Bizantyjskiego, który pełnił funkcję archydiekonana w Cylicji. Według przekazów historycznych, po utracie statusu, próbował uzyskać stanowisko kościelne poprzez pakt z diabłem. Jego historia jest uznawana za jeden z najwcześniejszych opisów układu z Szatanem, stanowiąc zapowiedź legendy o Faustie. Pamięta się go ze względu na jego ostateczną skruchę i oddanie Najświętszej Maryi Panny, co doprowadziło do jego duchowego wyzwolenia.
Życie i legenda
Po niesłusznym pozbawieniu urzędu archydiekonana, Teofil miał zwrócić się do nekromanty, aby nawiązać kontakt z Szatanem. Podpisał kontrakt własną krwią, wyrzekając się Chrystusa i Najświętszej Maryi Panny, aby uzyskać biskupstwo. W następstwie tego doświadczył głębokiego żalu. Po okresach postu i modlitwy, objawiła mu się Najświętsza Maryja Panna, obiecując wstawiennictwo u Boga. Ostatecznie wyznał swoje czyny prawowitemu biskupowi, który spalił kontrakt, co pozwoliło Teofilowi umrzeć w duchowym pokoju.
Kult i dziedzictwo
Teofil jest czczony jako święty zarówno w tradycji rzymskokatolickiej, jak i wschodnioortodoksyjnej. W Kościele katolickim jego wspomnienie obchodzi się 4 lutego. Jego historia była wykorzystywana przez różnych teologów do podkreślenia mocy wstawienniczej Najświętszej Maryi Panny. Ponadto legenda ta zainspirowała wczesny teatr francuski i była często przedstawiana w średniowiecznych iluminowanych manuskryptach oraz witrażach w całej Europie.