factograf
PL
Zaloguj się

grecki filozof z V wieku p.n.e.

Sokrates

  • 1 min czytania
  • W 203 językach
  • 14 obrazów
  • Artykuł autorski Factograf
Sokrates

Sokrates (ok. 470 – 399 p.n.e.) był starożytnym greckim filozofem z klasycznych Aten, prawdopodobnie pierwszym zachodnim filozofem moralności. Silnie wpłynął na swojego ucznia Platona, który w dużej mierze zapoczątkował tradycję zachodniej filozofii. Sokrates nie pozostawił żadnych pism, dlatego znany jest głównie z relacji swoich uczniów, Platona i Ksenofonta, oraz innych starożytnych autorów. W 399 p.n.e. został oskarżony o bezbożność i demoralizowanie młodzieży, skazany na śmierć i stracony przez wypicie trucizny.

Źródła i problem sokratejski

Sokrates przedstawiony na obrazie UWA, przycięty
Sokrates przedstawiony na obrazie UWA, przycięty
Bitwa pod Potidają (432 p.n.e.) między Ateńczykami a Koryntianami, szczegół przedstawiający Sokratesa w centrum ratującego Alkibiadesa, rycina z XVIII wieku. Według Platona Sokrates brał udział w bitwie pod Potidają, w odwrocie spod Delium oraz w bitwie pod Amfipolis (422 p.n.e.).
Bitwa pod Potidają (432 p.n.e.) między Ateńczykami a Koryntianami, szczegół przedstawiający Sokratesa w centrum ratującego Alkibiadesa, rycina z XVIII wieku. Według Platona Sokrates brał udział w bitwie pod Potidają, w odwrocie spod Delium oraz w bitwie pod…
Śmierć Sokratesa, obraz Jacques-Louis Davida (1787). Przyjaciele odwiedzili Sokratesa w jego ostatniej nocy w więzieniu, a ich rozmowa dała początek dialogom Platona Kriton i Fedon.
Śmierć Sokratesa, obraz Jacques-Louis Davida (1787). Przyjaciele odwiedzili Sokratesa w jego ostatniej nocy w więzieniu, a ich rozmowa dała początek dialogom Platona Kriton i Fedon.
Spór Sokratesa z Aspazją, obraz Nicolasa-André Monsiau. Sokrates prowadził rozmowy nie tylko z wąską elitą, lecz także z cudzoziemcami oraz ludźmi wszystkich warstw społecznych i obu płci.
Spór Sokratesa z Aspazją, obraz Nicolasa-André Monsiau. Sokrates prowadził rozmowy nie tylko z wąską elitą, lecz także z cudzoziemcami oraz ludźmi wszystkich warstw społecznych i obu płci.
Ruiny świątyni Apolla w Delfach, gdzie zasiadała Pytia. Delfijska maksyma Poznaj samego siebie była ważna dla Sokratesa, co widać w wielu dialogach Platona, zwłaszcza w Obronie Sokratesa.
Ruiny świątyni Apolla w Delfach, gdzie zasiadała Pytia. Delfijska maksyma Poznaj samego siebie była ważna dla Sokratesa, co widać w wielu dialogach Platona, zwłaszcza w Obronie Sokratesa.
Wydanie Euthyfrona Henriego Estienne'a z 1578 roku z równoległym tekstem łacińskim i greckim. Przekłady Estienne'a były szeroko używane i wznawiane przez ponad dwa stulecia. Rozmowa Sokratesa z Euthyfronem pozostaje wpływowa w debatach teologicznych.
Wydanie Euthyfrona Henriego Estienne'a z 1578 roku z równoległym tekstem łacińskim i greckim. Przekłady Estienne'a były szeroko używane i wznawiane przez ponad dwa stulecia. Rozmowa Sokratesa z Euthyfronem pozostaje wpływowa w debatach teologicznych.
Alkibiades pobierający nauki u Sokratesa, obraz François-André Vincenta z 1776 roku, przedstawiający demona Sokratesa
Alkibiades pobierający nauki u Sokratesa, obraz François-André Vincenta z 1776 roku, przedstawiający demona Sokratesa
7 obrazów

Sokrates nie pozostawił własnych pism. Większość wiedzy o nim pochodzi od Platona i Ksenofonta, którzy byli jego uczniami, a także od komediopisarza Arystofanesa, który był jego współczesnym. Ich relacje często się wzajemnie wykluczają, co utrudnia badaczom odtworzenie jego rzeczywistych poglądów. Ta trudność nosi nazwę problemu sokratejskiego. Wiele z tych źródeł przybiera formę dialogów, w których występuje Sokrates, gatunek nazwany później przez Arystotelesa dialogiem sokratejskim.

Metoda i dziedzictwo

Sokrates i Alkibiades, obraz Christoffera Wilhelma Eckersberga, 1813–1816
Sokrates i Alkibiades, obraz Christoffera Wilhelma Eckersberga, 1813–1816
Karneol z wizerunkiem Sokratesa, Rzym, od I wieku p.n.e. do I wieku n.e.
Karneol z wizerunkiem Sokratesa, Rzym, od I wieku p.n.e. do I wieku n.e.
Posąg Sokratesa w Muzeum Efeskim
Posąg Sokratesa w Muzeum Efeskim
Przedstawienie Sokratesa w rękopisie Al-Mubashshira ibn Fatika
Przedstawienie Sokratesa w rękopisie Al-Mubashshira ibn Fatika
Sokrates, jego dwie żony i Alkibiades, obraz holenderskiego artysty złotego wieku Reyera van Blommendaela. Jego żona Ksantypa, sama lub wraz z Myrto, drugą domniemaną żoną, jest często przedstawiana, jak wylewa na Sokratesa naczynie z moczem.
Sokrates, jego dwie żony i Alkibiades, obraz holenderskiego artysty złotego wieku Reyera van Blommendaela. Jego żona Ksantypa, sama lub wraz z Myrto, drugą domniemaną żoną, jest często przedstawiana, jak wylewa na Sokratesa naczynie z moczem.
Posąg Sokratesa przed Biblioteką Narodową Urugwaju w Montevideo
Posąg Sokratesa przed Biblioteką Narodową Urugwaju w Montevideo
6 obrazów

W dialogach Platona Sokrates za pomocą krótkich pytań i odpowiedzi bada pojęcia, takie jak cnoty, zwykle kończąc na impasie. Często twierdził, że nic nie wie, co dało początek terminom ironia sokratejska oraz metoda sokratejska. Jego idee ukształtowały późniejszą filozofię starożytną i były studiowane przez uczonych średniowiecznych i islamskich. Humaniści renesansowi, a także późniejsi myśliciele, tacy jak Kierkegaard i Nietzsche, również się nim zajmowali, a jego wizerunek pozostaje szeroko znany w sztuce i kulturze popularnej.

W 203 językach

PolskiČeštinaDeutschEnglishEspañolFrançaisItaliano日本語PortuguêsРусскийУкраїнська中文AbkhazianAfrikaansShqipአማርኛOld EnglishAngikaAragoneseالعربيةMoroccan ArabicEgyptian ArabicAsturianuঅসমীয়াAvaricAwadhiAzbAzərbaycanBalineseBavarianbat-smgБашҡортBikolБеларускаяBetawiБългарскиBhojpuriবাংলাBishnupriyaBrezhonegBosanskiBtmБуряадCatalàcbk-zamCdoCebuanoНохчийнᏣᎳᎩکوردیی ناوەندیCorsicanChurch SlavicЧӑваш чӗлхиCymraegDanskZazaDtyΕλληνικάEmlEsperantoEestiEuskaraExtremaduranفارسیfiu-vroSuomiFøroysktNorthern FrisianFurlanFryskGan ChineseGaeilgeGcrGàidhligGalegoGuaraniGorontaloગુજરાતીHakka ChineseHausaעבריתFiji Hindiहिन्दीHrvatskiHaitian CreoleMagyarՀայերենHywInterlinguaBahasa IndonesiaInterlingueIlokoIdoIsvÍslenskaJamaican Creole EnglishLojbanJawaTaqbaylitქართულიKbpҚазақшаខ្មែរKanuriಕನ್ನಡ한국어KölschKurdî (kurmancî)KernewekКыргызчаLadinoLatinLëtzebuergeschLezghianLingua Franca NovaLigureLimburgishLldLombardLietuviųLatviešuMadureseमैथिलीmap-bmsMalagasyMinangkabauМакедонскиമലയാളംМонголWestern MariमराठीMelayuMirandeseErzyaမြန်မာمازرونیNahNeddersass’sch (Nedderlannen)Neddersass’schनेपालीNewariNederlandsNorsk nynorskNovialNorskOccitanଓଡ଼ିଆИронPampangaPapiamentoਪੰਜਾਬੀPiemontèisWestern PanjabiپښتوRunasimiRkiRomânăRusynСаха тылаᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤसंस्कृत भाषाSicilianuScotsSarduسنڌيSrpski (latinica)සිංහලSlovenčinaSlovenščinaSoomaaliShqipСрпскиBasa SundaSvenskaKiswahiliŚlōnskiதமிழ்తెలుగుТоҷикӣไทยFilipinoTalyshToki ponaTok PisinTürkçeТатарTumbukaاردوO‘zbekVenetoVepsTiếng ViệtWest FlemishVolapükWarayWalloonWu ChineseMingrelianייִדישÈdè YorùbáZeelandicⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜzh-yue

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy