factograf
PL
Zaloguj się

polski polityk, mąż stanu i ideolog Endecji (1864–1939)

Roman Dmowski

  • 1 min czytania
  • W 12 językach
  • 18 obrazów
  • Artykuł autorski Factograf
Roman Dmowski

Roman Dmowski (1864–1939) był polskim politykiem, mężem stanu i współzałożycielem ruchu Narodowej Demokracji, znanego jako endecja, który działał w okresie międzywojennym. Nigdy nie sprawował znaczącej władzy politycznej, jeśli nie liczyć krótkiego epizodu na stanowisku ministra spraw zagranicznych w 1923 roku, a mimo to był jednym z najbardziej wpływowych polskich ideologów swoich czasów. Opowiadał się za jednolitym, polskojęzycznym i rzymskokatolickim narodem i był głównym ideowym przeciwnikiem Józefa Piłsudskiego. Jego nacjonalistyczne poglądy oraz antysemityzm sprawiają, że jest postacią wysoce kontrowersyjną, choć powszechnie uznaje się go za centralną postać w dziejach polskiego nacjonalizmu.

Młodość i działalność polityczna

Roman Dmowski w kolorze
Roman Dmowski w kolorze
Dmowski w młodości
Dmowski w młodości
Roman Dmowski, 1919
Roman Dmowski, 1919
Dmowski, 1907
Dmowski, 1907
Doktorat honoris causa nadany Romanowi Dmowskiemu przez Uniwersytet Cambridge, 11 sierpnia 1916
Doktorat honoris causa nadany Romanowi Dmowskiemu przez Uniwersytet Cambridge, 11 sierpnia 1916
Dmowski z członkami Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, 1918
Dmowski z członkami Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, 1918
Dmowski wśród żołnierzy Błękitnej Armii
Dmowski wśród żołnierzy Błękitnej Armii
Polskie żądania terytorialne na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku (Linia Dmowskiego), pokazujące tło etnograficzne oraz granice Rzeczypospolitej Obojga Narodów z 1772 roku
Polskie żądania terytorialne na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku (Linia Dmowskiego), pokazujące tło etnograficzne oraz granice Rzeczypospolitej Obojga Narodów z 1772 roku
Dmowski (piąty od lewej, stojący) na konferencji pokojowej w Paryżu, 1919
Dmowski (piąty od lewej, stojący) na konferencji pokojowej w Paryżu, 1919
9 obrazów

Dmowski urodził się w 1864 roku w pobliżu Warszawy, wówczas części Cesarstwa Rosyjskiego. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim i zaangażował się w organizacje studenckie przeciwstawiające się socjalizmowi. W 1893 roku współtworzył Ligę Narodową i domagał się jednej polskiej tożsamości narodowej, odrzucając lojalności regionalne i wykluczając mniejszości, takie jak Żydzi. W 1897 roku pomógł założyć Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, które pełniło rolę partii politycznej, grupy nacisku i organizacji konspiracyjnej. Jego książka Myśli nowoczesnego Polaka z 1903 roku uważana jest za jeden z pierwszych manifestów nacjonalistycznych w historii Europy.

Rola w odzyskaniu niepodległości

Dmowski w latach dwudziestych
Dmowski w latach dwudziestych
Dmowski w 1936 roku
Dmowski w 1936 roku
Dmowski w mieszkaniu rodziny Niklewiczów w Warszawie, maj 1938
Dmowski w mieszkaniu rodziny Niklewiczów w Warszawie, maj 1938
Dmowski ok. 1938 roku, jego ostatnie zdjęcie portretowe
Dmowski ok. 1938 roku, jego ostatnie zdjęcie portretowe
Pogrzeb Dmowskiego w Warszawie, 7 stycznia 1939
Pogrzeb Dmowskiego w Warszawie, 7 stycznia 1939
Mapa Polski według nacjonalistów, obejmująca Kresy Wschodnie, Zaolzie i obwód kaliningradzki, sięgająca od Odry i Nysy Łużyckiej do rzeki Zbrucz
Mapa Polski według nacjonalistów, obejmująca Kresy Wschodnie, Zaolzie i obwód kaliningradzki, sięgająca od Odry i Nysy Łużyckiej do rzeki Zbrucz
Pomnik Dmowskiego w Warszawie
Pomnik Dmowskiego w Warszawie
Rondo Romana Dmowskiego w Warszawie, 2022
Rondo Romana Dmowskiego w Warszawie, 2022
8 obrazów

Podczas I wojny światowej Dmowski mieszkał w Paryżu, gdzie jako czołowy rzecznik polskich dążeń działał poprzez Komitet Narodowy Polski. Reprezentował interesy Polski wśród państw alianckich i odegrał ważną rolę w przywróceniu niepodległego państwa polskiego po wojnie. Jego poglądy dotyczące granic i składu narodowościowego przedstawił na konferencji pokojowej w Paryżu, a jego spuścizna pozostaje przedmiotem sporów: jest zarówno potępiany jako antysemita i ksenofob, jak i wielbiony jako ojciec polskiego nacjonalizmu.

W 12 językach

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy