Roman Dmowski (1864–1939) był polskim politykiem, mężem stanu i współzałożycielem ruchu Narodowej Demokracji, znanego jako endecja, który działał w okresie międzywojennym. Nigdy nie sprawował znaczącej władzy politycznej, jeśli nie liczyć krótkiego epizodu na stanowisku ministra spraw zagranicznych w 1923 roku, a mimo to był jednym z najbardziej wpływowych polskich ideologów swoich czasów. Opowiadał się za jednolitym, polskojęzycznym i rzymskokatolickim narodem i był głównym ideowym przeciwnikiem Józefa Piłsudskiego. Jego nacjonalistyczne poglądy oraz antysemityzm sprawiają, że jest postacią wysoce kontrowersyjną, choć powszechnie uznaje się go za centralną postać w dziejach polskiego nacjonalizmu.
Młodość i działalność polityczna









Dmowski urodził się w 1864 roku w pobliżu Warszawy, wówczas części Cesarstwa Rosyjskiego. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim i zaangażował się w organizacje studenckie przeciwstawiające się socjalizmowi. W 1893 roku współtworzył Ligę Narodową i domagał się jednej polskiej tożsamości narodowej, odrzucając lojalności regionalne i wykluczając mniejszości, takie jak Żydzi. W 1897 roku pomógł założyć Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, które pełniło rolę partii politycznej, grupy nacisku i organizacji konspiracyjnej. Jego książka Myśli nowoczesnego Polaka z 1903 roku uważana jest za jeden z pierwszych manifestów nacjonalistycznych w historii Europy.
Rola w odzyskaniu niepodległości








Podczas I wojny światowej Dmowski mieszkał w Paryżu, gdzie jako czołowy rzecznik polskich dążeń działał poprzez Komitet Narodowy Polski. Reprezentował interesy Polski wśród państw alianckich i odegrał ważną rolę w przywróceniu niepodległego państwa polskiego po wojnie. Jego poglądy dotyczące granic i składu narodowościowego przedstawił na konferencji pokojowej w Paryżu, a jego spuścizna pozostaje przedmiotem sporów: jest zarówno potępiany jako antysemita i ksenofob, jak i wielbiony jako ojciec polskiego nacjonalizmu.
