Jan Karol I (hiszp. Juan Carlos I) należy do hiszpańskiej rodziny królewskiej i panował jako król Hiszpanii od 1975 roku aż do abdykacji w 2014 roku. Wybrany na następcę przez Francisca Franco, przyczynił się do demontażu systemu frankistowskiego i nadzorował przemiany Hiszpanii w kierunku demokracji. W czerwcu 2014 roku abdykował na rzecz swojego syna, który przyjął imię Filip VI. Od sierpnia 2020 roku przebywa na dobrowolnym wygnaniu poza Hiszpanią, co wiąże się z zarzutami o niewłaściwe powiązania z transakcjami biznesowymi w Arabii Saudyjskiej.
Młodość i wykształcenie





Jan Karol urodził się w Rzymie w 1938 roku, podczas emigracji jego rodziny, po proklamowaniu Drugiej Republiki Hiszpańskiej. Dorastał w dużej mierze pod wpływem politycznych zmartwień swojego ojca oraz generała Franco. W 1948 roku przeniósł się do Hiszpanii, aby kontynuować naukę, a następnie wstąpił do wojska i odbył szkolenie w Akademii Wojskowej w Saragossie. W 1962 roku poślubił księżniczkę Zofię Grecką i Duńską. Małżonkowie mieli troje dzieci: Elenę, Krystynę i Filipa.
Przemiany demokratyczne





Franco oczekiwał, że Jan Karol będzie kontynuował jego dzieło, jednak wkrótce po objęciu tronu w 1975 roku król wprowadził reformy mające na celu demontaż reżimu frankistowskiego. Doprowadziły one do wyborów powszechnych w 1977 roku, pierwszych wolnych wyborów w Hiszpanii od 1936 roku, oraz do uchwalenia w 1978 roku Konstytucji Hiszpańskiej, zatwierdzonej w referendum, która przywróciła monarchię konstytucyjną. W 1981 roku odegrał znaczącą rolę w zapobieżeniu puczowi, którego celem było przywrócenie rządów frankistowskich w imieniu króla.
Późniejsze kontrowersje





Chwalony za swoją rolę w przemianach, król oraz reputacja monarchii zaczęły ucierpieć po pojawieniu się kontrowersji dotyczących jego rodziny. Dodatkowym obciążeniem stała się publiczna krytyka wyprawy na polowanie na słonie, którą odbył w czasie kryzysu finansowego w Hiszpanii. W 2014 roku dziennik „The New York Times” szacował jego majątek na około 1,8 miliarda euro.
