Gujawa, gruszla (Psidium L.) – rodzaj obejmujący około 100 gatunków roślin tropikalnych z rodziny mirtowatych, znany też pod nazwami guawa, gwajawa, gojawa, psydia. Rośliny te występują na Karaibach, w Ameryce Środkowej i w północnej części Ameryki Południowej.
Morfologia
- Pokrój
- Drzewa lub krzewy o wysokości 6–10 m.
- Liście
- Owalne, długości 5–15 cm.
- Kwiaty
- Białe, z pięcioma płatkami i licznymi pręcikami.
- Owoce
- Jadalne, o kształcie okrągłym lub gruszkowatym (średnica 3–10 cm), cienka i delikatna skórka, barwa – jasnozielona, żółta, czerwona lub różowa. Miąższ owocu jasny lub czerwonawy o silnym i charakterystycznym zapachu z małymi twardymi nasionami.
Systematyka
Rodzaj należący do podrodziny Myrtoideae, rodziny mirtowatych (Myrtaceae Juss.), która wraz z siostrzaną grupą Vochysiaceae wchodzi w skład rzędu mirtowców (Myrtales). Rząd należy do kladu różowych (rosids) i w jego obrębie jest kladem siostrzanym bodziszkowców.
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Myrtanae Takht., rząd mirtowce (Myrtales Rchb.), podrząd Myrtinae Burnett., rodzina mirtowate (Myrtaceae Juss.), rodzaj gruszla (Psidium L.).
- Wykaz gatunków według The Plant List
- Psidium acranthum Urb.
- Psidium acunae Borhidi
- Psidium acutangulum Mart. ex DC.
- Psidium albescens Urb.
- Psidium amplexicaule Pers.
- Psidium apiculatum Mattos
- Psidium appendiculatum Kiaersk.
- Psidium araucanum Soares-Silva & Proença
- Psidium arboreum Vell.
- Psidium australe Cambess.
- Psidium bahianum Landrum & Funch
- Psidium balium Urb.
- Psidium brevifolium Alain
- Psidium brownianum Mart. ex DC.
- Psidium calyptranthoides Alain
- Psidium canum Mattos
- Psidium cattleianum Afzel. ex Sabine – gujawa truskawkowa, gruszla truskawkowa, katleja
- Psidium cauliflorum Landrum & Sobral
- Psidium celastroides Urb.
- Psidium claraense Urb.
- Psidium cymosum Urb.
- Psidium densicomum Mart. ex DC.
- Psidium dictyophyllum Urb. & Ekman
- Psidium donianum O.Berg
- Psidium dumetorum Proctor
- Psidium eugenii Kiaersk.
- Psidium firmum O.Berg
- Psidium friedrichsthalianum (O.Berg) Nied.
- Psidium fulvum McVaugh
- Psidium galapagaeum Hook.f.
- Psidium ganevii Landrum & Funch
- Psidium giganteum Mattos
- Psidium glaziovianum Kiaersk.
- Psidium globosum Larrañaga
- Psidium grandifolium Mart. ex DC.
- Psidium guajava L. – gujawa pospolita, gruszla jabłkowa (właściwa)
- Psidium guyanense Pers. – gujawa gwinejska, gruszla gwinejska
- Psidium haitiense Alain
- Psidium harrisianum Urb.
- Psidium hotteanum Urb. & Ekman
- Psidium huanucoense Landrum
- Psidium inaequilaterum O.Berg
- Psidium itanareense O.Berg
- Psidium jacquinianum (O.Berg) Mattos
- Psidium jakuscianum Borhidi
- Psidium kennedyanum Morong
- Psidium langsdorffii O.Berg
- Psidium laruotteanum Cambess.
- Psidium longipetiolatum D.Legrand
- Psidium lourteigiae D.Legrand
- Psidium loustalotii Britton & P.Wilson
- Psidium maribense Mart. ex DC.
- Psidium minutifolium Krug & Urb.
- Psidium misionum D.Legrand
- Psidium missionum Legr.
- Psidium montanum Sw. – gujawa górska, gruszla górska
- Psidium munizianum Borhidi
- Psidium myrsinites DC.
- Psidium myrtoides O.Berg
- Psidium nannophyllum Alain
- Psidium nummularia (C.Wright ex Griseb.) C.Wright
- Psidium nutans O.Berg
- Psidium oblongatum O.Berg
- Psidium oblongifolium O.Berg
- Psidium oligospermum Mart. ex DC.
- Psidium oncocalyx Burret
- Psidium orbifolium Urb.
- Psidium ovale (Spreng.) Burret
- Psidium parvifolium (Griseb.) Griseb.
- Psidium pedicellatum McVaugh
- Psidium pigmeum Arruda
- Psidium pulverulentum Krug & Urb.
- Psidium raimondii Burret
- Psidium ramboanum Mattos
- Psidium refractum O.Berg
- Psidium reptans (D.Legrand) Soares-Silva & Proença
- Psidium reversum Urb.
- Psidium rhombeum O.Berg
- Psidium riparium Mart. ex DC.
- Psidium robustum O.Berg
- Psidium rostratum McVaugh
- Psidium rotundatum Griseb.
- Psidium rufum Mart. ex DC.
- Psidium rutidocarpum Ruiz & Pav. ex G.Don
- Psidium salutare (Kunth) O.Berg
- Psidium sartorianum (O.Berg) Nied.
- Psidium schenckianum Kiaersk.
- Psidium scopulorum Ekman & Urb.
- Psidium sessilifolium Alain
- Psidium sintenisii (Kiaersk.) Alain
- Psidium sorocabense O.Berg
- Psidium striatulum DC.
- Psidium tenuirame Urb.
- Psidium trilobum Urb. & Ekman
- Psidium × hasslerianum Barb.Rodr.
Wartości odżywcze
Jadalne owoce gujawy pospolitej mają bardzo wysoką zawartość witaminy C (ok. pięć razy większą, niż pomarańcze). Zmniejsza się ona o około 20%, jeśli owoc jest zakonserwowany w syropie. Miąższ i nasiona owocu są też dobrym źródłem pektyny.
Zastosowanie
- Niektóre gatunki są uprawiane w wielu krajach tropikalnych ze względu na swoje owoce, które spożywa się na surowo lub używa do przygotowywania rozmaitych deserów, a także galaretek, soków, dżemów i słodyczy. Z guawy przyrządza się także herbatę (owoce i liście).
- Liście tej rośliny mają także właściwości lecznicze (działanie przeciwbiegunkowe i przeciwbakteryjne).
- Liście i kora w medycynie ludowej są używane jako środek na dyzenterię.
