Czyngis-chan (ur. Temüdżin, ok. 1162 – 18 lub 25 sierpnia 1227) był założycielem i pierwszym wielkim chanem Imperium Mongolskiego. Większość życia poświęcił zjednoczeniu plemion mongolskich, a następnie prowadził serię kampanii wojskowych, które podbiły rozległe obszary Chin i Azji Środkowej. Pozostaje postacią kontrowersyjną: podziwia się go za lojalność wobec swoich ludzi, lecz pamięta się także o milionach ofiar jego armii.
Młodość i wzrost potęgi












Temüdżin urodził się jako syn Jesugeja, mongolskiego wodza z klanu Bordżigin, i jego żony Hö'elün. Gdy jego ojciec zmarł, gdy chłopiec miał około ośmiu lat, plemię porzuciło jego rodzinę, która popadła niemal w nędzę. Dzięki swojej charyzmie przyciągnął pierwszych zwolenników i zawarł sojusze z przywódcami stepowymi, takimi jak Togrul. Rywalizacja z Dźamuką doprowadziła do otwartej wojny, a po okresie porażek Temüdżin zaczął odzyskiwać władzę w 1196 roku. Zwycięstwa nad Togrulem, plemieniem Najmanów i Dźamuką uczyniły go jedynym władcą stepu mongolskiego.
Podboje i dziedzictwo











W 1206 roku Temüdżin przyjął na zgromadzeniu tytuł Czyngis-chana i zreformował strukturę plemienną w merytokratyczny system, służący rodzinie panującej. Następnie rozpoczął kampanie przeciwko państwu Xia Zachodnich, dynastii Jin, Karakitajom i imperium Chorezmu. Zmarł w 1227 roku podczas podboju państwa Xia Zachodnich, a jego trzeci syn Ögedei został jego następcą. Różne regiony postrzegają go odmiennie, natomiast w Mongolii czci się go jako ojca założyciela narodu.
