factograf
PL
Zaloguj się

starogrecki filozof i uczony wszechstronny

Arystoteles

  • 1 min czytania
  • W 230 językach
  • 32 obrazy
  • Artykuł autorski Factograf
Arystoteles

Arystoteles (384–322 p.n.e.) był starogreckim filozofem i uczonym wszechstronnym, którego pisma obejmowały nauki przyrodnicze, filozofię, językoznawstwo, ekonomię, politykę, psychologię i sztuki. Założył szkołę perypatetyczną w Likeionie w Atenach, dając początek tradycji arystotelesowskiej, która trwała po nim. Jego systematyczne metody i szeroka synteza wcześniejszych filozofii wywarły trwały wpływ, a jego dzieło uważa się często za fundament rozwoju nowoczesnej nauki.

Młodość i wykształcenie

Szkoła Arystotelesa w Mieziie, Macedonia, Grecja
Szkoła Arystotelesa w Mieziie, Macedonia, Grecja
„Arystoteles nauczający Aleksandra” (1895) Jeana Leona Gérome’a Ferrisa
„Arystoteles nauczający Aleksandra” (1895) Jeana Leona Gérome’a Ferrisa
Popiersie Arystotelesa, cesarska rzymska kopia z I lub II wieku n.e. zaginionego brązu Lizypa
Popiersie Arystotelesa, cesarska rzymska kopia z I lub II wieku n.e. zaginionego brązu Lizypa
Platon (po lewej) i Arystoteles na freskach Rafaela „Szkoła w Atenach” z 1509 roku. Arystoteles trzyma swoją „Etykę nikomachejską” i wskazuje na ziemię, podczas gdy Platon wskazuje na niebo i trzyma swój „Timajos”.
Platon (po lewej) i Arystoteles na freskach Rafaela „Szkoła w Atenach” z 1509 roku. Arystoteles trzyma swoją „Etykę nikomachejską” i wskazuje na ziemię, podczas gdy Platon wskazuje na niebo i trzyma swój „Timajos”.
Arystoteles twierdził, że umiejętność, na przykład gra na flecie, może zostać nabyta, dzięki nauce przekształcając możliwość w rzeczywistość.
Arystoteles twierdził, że umiejętność, na przykład gra na flecie, może zostać nabyta, dzięki nauce przekształcając możliwość w rzeczywistość.
Arystoteles zauważył, że poziom gruntu na wyspach Eolskich zmieniał się przed erupcją wulkanu.
Arystoteles zauważył, że poziom gruntu na wyspach Eolskich zmieniał się przed erupcją wulkanu.
Wśród wielu pionierskich obserwacji zoologicznych Arystoteles opisał rozrodcze ramię hektokotylus ośmiornicy (po lewej na dole).
Wśród wielu pionierskich obserwacji zoologicznych Arystoteles opisał rozrodcze ramię hektokotylus ośmiornicy (po lewej na dole).
Arystoteles odnotował, że zarodek psiaka rekina był połączony sznurem z rodzajem łożyska, jak u wyższych zwierząt, co stanowiło wyjątek od jego liniowej skali zwierząt.
Arystoteles odnotował, że zarodek psiaka rekina był połączony sznurem z rodzajem łożyska, jak u wyższych zwierząt, co stanowiło wyjątek od jego liniowej skali zwierząt.
Arystoteles zaproponował trójdzielną strukturę dusz roślin, zwierząt i ludzi, czyniąc człowieka wyjątkowym, ponieważ posiada wszystkie trzy rodzaje duszy.
Arystoteles zaproponował trójdzielną strukturę dusz roślin, zwierząt i ludzi, czyniąc człowieka wyjątkowym, ponieważ posiada wszystkie trzy rodzaje duszy.
Cyceron demaskuje Katylinę w rzymskim senacie, obraz Cesarego Maccari
Cyceron demaskuje Katylinę w rzymskim senacie, obraz Cesarego Maccari
Ślepy Edyp żegnający swoje dzieci z bogami (1784), obraz Bénigne’a Gagneraux. W „Poetyce” Arystoteles przywołuje „Edypa króla” Sofoklesa jako przykład doskonałej tragedii, z dobrym protagonistą, który traci wszystko przez hamartię (błąd).
Ślepy Edyp żegnający swoje dzieci z bogami (1784), obraz Bénigne’a Gagneraux. W „Poetyce” Arystoteles przywołuje „Edypa króla” Sofoklesa jako przykład doskonałej tragedii, z dobrym protagonistą, który traci wszystko przez hamartię (błąd).
11 obrazów

Niewiele wiadomo w sposób pewny o życiu Arystotelesa, a starożytne biografie są często spekulacyjne. Urodził się w Stagirze w regionie Chalkidyki w północnej Grecji. Jego ojciec, Nikomachos, był lekarzem macedońskiego króla, co może tłumaczyć wczesne zainteresowanie Arystotelesa biologią i medycyną. Osierocony we wczesnym wieku, został wychowany przez opiekuna. Mniej więcej w wieku siedemnastu lub osiemnastu lat udał się do Aten i przez blisko dwadzieścia lat studiował w Akademii Platona, zdobywając od Platona przydomek „umysłu szkoły”, a po śmierci Platona ją opuścił.

Nauczyciel Aleksandra

Przedmowa do łacińskiego przekładu „Fizyki” Arystotelesa z XV wieku autorstwa Argyropulosa
Przedmowa do łacińskiego przekładu „Fizyki” Arystotelesa z XV wieku autorstwa Argyropulosa
Frontispis wydania z 1644 roku „Historia plantarum” Teofrasta, pierwotnie napisanej około 300 roku p.n.e.
Frontispis wydania z 1644 roku „Historia plantarum” Teofrasta, pierwotnie napisanej około 300 roku p.n.e.
Islamskie przedstawienie Arystotelesa (po prawej) w „Kitāb naʿt al-ḥayawān”, ok. 1220.
Islamskie przedstawienie Arystotelesa (po prawej) w „Kitāb naʿt al-ḥayawān”, ok. 1220.
Pierwsza strona wydania „Etyki nikomachejskiej” z 1566 roku, po grecku i po łacinie
Pierwsza strona wydania „Etyki nikomachejskiej” z 1566 roku, po grecku i po łacinie
Mozaika filozofów w Kolonii, Arystoteles (przycięte)
Mozaika filozofów w Kolonii, Arystoteles (przycięte)
Arystoteles w Kronice Norymberskiej
Arystoteles w Kronice Norymberskiej
Justus van Gent, Arystoteles, ok. 1476
Justus van Gent, Arystoteles, ok. 1476
Lucas Cranach Starszy, Phyllis i Arystoteles, 1530
Lucas Cranach Starszy, Phyllis i Arystoteles, 1530
Arystoteles, Biblioteca Marciana, Wenecja
Arystoteles, Biblioteca Marciana, Wenecja
Turchi, Arystoteles
Turchi, Arystoteles
10 obrazów

W 343 lub 342 p.n.e. Filip II Macedoński zaprosił Arystotelesa, by został nauczycielem jego młodego syna Aleksandra w Mieziie w pobliżu Pelli. Wykształcenie Aleksandra obejmowało zapewne etykę, politykę i literaturę, a według przekazów Arystoteles zachęcał go do podbojów na Wschodzie. Po zamordowaniu Filipa w 336 p.n.e. Arystoteles wrócił do Aten, gdzie jako metojk nie mógł posiadać nieruchomości, wynajął więc Likeion, budynek z gimnazjum i kolumnadą, który nadał nazwę szkole perypatetycznej. Nauczał tam przez około dwanaście lat i zgromadził dużą bibliotekę.

Dziedzictwo

Arystoteles, dzieło Jusepe de Ribery
Arystoteles, dzieło Jusepe de Ribery
Rembrandt, Arystoteles z popiersiem Homera
Rembrandt, Arystoteles z popiersiem Homera
Johann Jakob Dorner Starszy, przypisywany Arystotelesowi
Johann Jakob Dorner Starszy, przypisywany Arystotelesowi
Arystoteles, dzieło Francesca Hayeza w Gallerie dell’Accademia w Wenecji
Arystoteles, dzieło Francesca Hayeza w Gallerie dell’Accademia w Wenecji
Aleksander i Arystoteles
Aleksander i Arystoteles
Arystoteles, Luwr, Ma 80 bis
Arystoteles, Luwr, Ma 80 bis
Rzymska kopia Arystotelesa, 117–138 n.e., zdjęcie G. Dall’Orto
Rzymska kopia Arystotelesa, 117–138 n.e., zdjęcie G. Dall’Orto
Panel reliefowy 21: Platon i Arystoteles, czyli filozofia, Luca della Robbia, 1437–1439
Panel reliefowy 21: Platon i Arystoteles, czyli filozofia, Luca della Robbia, 1437–1439
Llyfrgell Sant Deiniol i Gladstone’s Library, Hawarden, Penarlâg
Llyfrgell Sant Deiniol i Gladstone’s Library, Hawarden, Penarlâg
Uniwersytet we Fryburgu, filozofowie 4
Uniwersytet we Fryburgu, filozofowie 4
10 obrazów

Zachowała się zaledwie około jedna trzecia z licznych dzieł Arystotelesa, a większość z nich nie była przeznaczona do publikacji. Jego poglądy ukształtowały średniowieczną naukę zarówno w myśli islamskiej, jak i chrześcijańskiej, a jego nauka o przyrodzie pozostawała wpływowa aż do renesansu, dopóki nie została systematycznie zastąpiona w czasie oświecenia. Jego dzieło zawiera najwcześniejsze znane systematyczne studium logiki, które wpływało na myślicieli aż do XIX wieku. Jego etyka odzyskała także uwagę dzięki nowoczesnej etyce cnót.

W 230 językach

PolskiČeštinaDeutschEnglishEspañolFrançaisItaliano日本語PortuguêsРусскийУкраїнська中文AfrikaansShqipአማርኛOld EnglishOboloAngikaAragoneseالعربيةMoroccan ArabicEgyptian ArabicAsturianuঅসমীয়াAwadhiAzbAzərbaycanBalinesebat-smgБашҡортBikolБеларускаяBetawiБългарскиBhojpuriবাংলাBolབོད་སྐད་BrezhonegBosanskiBtmБуряадCatalàCdoCebuanoНохчийнᏣᎳᎩکوردیی ناوەندیCorsicanCrimean TatarChurch SlavicЧӑваш чӗлхиCymraegDanskZazaDolnoserbšćinaDtyΕλληνικάEmlEsperantoEestiEuskaraExtremaduranفارسیfiu-vroSuomiFøroysktNorthern FrisianFurlanFryskGan ChineseGaeilgeGcrGàidhligGalegoGuaraniकोंकणीGorontaloGothicગુજરાતીHakka ChineseHausaעבריתFiji Hindiहिन्दीHrvatskiHornjoserbšćinaHaitian CreoleMagyarՀայերենHywInterlinguaBahasa IndonesiaInterlingueIlokoIdoIsvÍslenskaJamaican Creole EnglishLojbanJawaKara-KalpakTaqbaylitJjuქართულიKbpTyapҚазақшаខ្មែរKanuriಕನ್ನಡ한국어KölschKurdî (kurmancî)KernewekLadinoLatinLëtzebuergeschLezghianLingua Franca NovaLigureLimburgishLldLombardລາວLietuviųLatviešuMadureseमैथिलीmap-bmsMokshaMalagasyMinangkabauMāoriМакедонскиമലയാളംমৈতৈলোন্МонголWestern MariमराठीMelayuMaltiMirandeseErzyaမြန်မာمازرونیNahNeddersass’sch (Nedderlannen)Neddersass’schनेपालीNewariNederlandsNorsk nynorskNovialNorskߒߞߏNrmOccitanOloOromooଓଡ଼ିଆИронPangasinanPampangaPapiamentoਪੰਜਾਬੀPicardPiemontèisWestern PanjabiپښتوRunasimiRkiroa-rupRomânăRusynСаха тылаᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤसंस्कृत भाषाSicilianuScotsSarduسنڌيDavvisámegiellaⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜတႆးSrpski (latinica)සිංහලSkrSlovenčinaSlovenščinaChiShonaShqipСрпскиBasa SundaSvenskaKiswahiliŚlōnskiSzyதமிழ்TuluతెలుగుТоҷикӣไทยTürkmen diliFilipinoTalyshToki ponaTok PisinTürkçeТатарTumbukaUdmurtاردوO‘zbekVenetoVepsTiếng ViệtWest FlemishVolapükWarayWalloonWu ChineseIsiXhosaMingrelianייִדישÈdè YorùbáZeelandicⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜzh-yueIsiZulu

Редакція Factograf · Opublikowano 14 października 2026 · Częściowo na podstawie Wikipedii, CC BY-SA 4.0 · Artykuł źródłowy