Agen

Agen es situada en Occitània occidentala als confinhs lingüistics entre Gasconha e Lengadòc e tanben entre Bordèu e Tolosa, sus la riba dreta de Garona.

Perimètre del territòri

Comunas confrontantas de Agen

Colairac e Sent Circ	Folaironas	Lo Pont del Casse
Lo Passatge d'Agen		Nòstra Dama
	Boèr

Las fòrmas ancianas son: Aginnon, en grèc (Ptolemèu) al sègle II, Aginnum, en latin (inscripcion), Ageno, Agenno, en latin, als sègles VI-VII, Aginum, en latin, en 614, Agennum, Agenum, en latin, en 1242-1255, Agenno, en latin, en 1291, Agennum, Aginnum, Agenna, en latin, en 1307-1317, Gene (sic) en 1307-1317, Agen (mapa del sègle XVII).
Segon Dauzat, Agen ven probablament del gallic *aginn-, « autura », benlèu preceltic (Dottin: gallic agannus, «  ròc ». Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, i auriá un preceltic *ag, desconegut per son sens e son origina, damb un sufixe preceltic o gallic -nno. Segon Astor, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Agen ven d'una rasic celtica e preceltica aginn-, benlèu aparentada al gallic agaunos [seriá puslèu acaunos], « pèira »; lo sens demòra desconegut.
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo toponime correspond probablament a l'oppidum de l'Ermitatge, site iniciau supausat de la vila, donc un oronime es rasonable. Sovent lo a- iniciau tomba per aferèsi: Gen. I a pas de consonanta de ligason, tipe *Vau a-z-Agen, se ditz Vau a (A)gen, mes dins l'ensemble la fòrma cardinala demòra coneguda.
Segon Xavier Delamarre, Agen èra tot simplament « la proprietat d'Aginnos »; mes, se Aginnos èra un nom de persona, i auriá d'autras derivacions damb aquel nom (qu'aurián donat de toponimes coma *Agenac, *Agenan, *Agenha, *Agenàs, etc; e n'i a pas o s'explican autrament).

Lo rota RD 813 que religa Bordèu amb Tolosa passa per Agen, coma o fa tanben l'autorota A62 (e las doas seguisson lo cors de Garona). Agen possedís tanben un aeropòrt amb una ligason fins a París e una gara ferroviària.

Lo poblament del site d'Agen es fòrça ancian (s. VIII e VII abans Jèsus Crist). Venguèt una importanta vila romana amb un teatre e un anfiteatre.

Durant l'Edat Mejana se fortifiquèt a l'entorn de sa catedrala de Sent Estève (destrusida a la debuta del sègle XIX).

Durant las Guèrras de religion demorèt catolica en s'opausant a sa vesina protestanta Nerac, çò qui li costèt d'èsser presa e pilhada.

Agen es la capitala d’Agenés, un país tradicional qu’èra un comtat episcopal del temps de la monarquia. A la revolucion, ven una comuna, capitala d’un canton, d’un districte, e d’un departament, Òut e Garona. A la creacion dels arrondiments, en 1800, ven tanben caplòc d’un arrondiment. Es a notar que la comuna es devesida en mantun cantons dempuèi 1801.

Simbòls

Evolucion demograficaPopulacion comunala actuala (2013): 34344, totala: 35465

1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851 19 639 9 876 10 850 11 659 12 631 13 399 14 987 15 517 16 027 1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896 17 667 17 263 18 222 18 887 19 503 20 485 22 055 23 234 22 730 1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954 22 482 23 141 23 294 23 391 23 530 24 939 27 152 33 397 32 593 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008 32 800
34 949
34 039
31 593
30 553
30 170
33 728
33 863
33 245
34 582 2009 2010 33 920
35 260 33 981
35 293

• En 2018 la populacion èra de 33012 abitants e la densitat èra de 2 873,11 ab/km²

• Catedrala Sent Grapasi.
• Musèu de las Bèlas Arts d'Agen
• Estatua a la glòria de Jansemin

• Russia, Toapse.
• Alemanha, Dinslaken.
• Reialme Unit, Llanelli.
•  Espanha, Toledo.
•  Estats Units, Corpus Christi.

• Canton d'Agen
• Districte d'Agen
• Arrondiment d'Agen

• Jansemin (1798–1864), escrivan occitan del sègle XIX.
• Alain Aspect (n. 1947), fisician occitan.
• Francis Cabrel (n. 1953), cantaire e compositor francés de varietat, d'Astafòrt mès nascut a Agen.