Эверест

2 min read
In 216 languages
On the map

Key facts

далайн түвшнээс дээш8,849м

жишээуул

улсБалба

All data from the card 13

Өндөр: 8,848.86 м (29,031.7 фут)1-р байр
Үнэмлэхүй өндөр: 1-р байр
Тусгаарлагдсан зай: үгүй
Жагсаалт: Долоон оргилУлс орны өндөр цэг (Хятад, Балба)Балбын уулын жагсаалтХятадын уулын жагсаалтУльтра
Солбицол: 27°59′18″N 86°55′31″E / 27.98833°N 86.92528°E
Үгийн гарал: Жорж Эверест
Төрөлх нэр: सगरमाथा (Балба) (Сагармата)ཇོ་མོ་གླང་མ (Стандарт Төвөд) (Жомолунгма)珠穆朗玛峰 (Хятад) (Zhūmùlǎngmǎ Fēng)
Монгол орчуулга: Гэгээн эх, Тэнгэрийн толгой
Байрлал: Солухумбу тойрог, Коши муж, Балба;Тингри хошуу, Шигазе, Төвөдийн өөртөө засах орон, Хятад
Улс: Хятад болон Балба
Нуруу: Махалангур Химал, Хималай
Анхны авиралт: 1953 оны 5 сарын 29-ндЭдмунд Хиллари болон Дэнзэн Норгай 1-р байр
Энгийн зам: Зүүн өмнөд нуруу (Балба)

Жомолунгма (төвд. ཇོ་མོ་གླང་), Эверест (англ. Mount Everest), Сагармата (балб. सगरमाथा)-Хятад, Балбын хил дээрх Дэлхийн хамгийн өндөр (8848,86 м) - уулын оргил. Анх 1852 онд манай гарагийн ноён оргил уул болох нь тогтоогдсон бөгөөд тус оргилд 12 мянга гаруй авиралт хийжээ.

Газар зүй

Хималайн Махалангур Химал нурууны Күмбу Гимал хэсэгт байрлана. Урд оргил (8760 м) нь Балба болон Төвөдийн өөртөө засах орны (Хятад) хил дээр байрладаг бол Хойд (гол) оргил (8848 м) нь Хятадын нутагт байрлана. Эверест гурван талт пирамид хэлбэртэйгээс урд энгэр нь цавчим огцомдуу.

Ази тивд орших Гималайн нурууны ноён оргил бөгөөд далайн түвшнээс дээш 8,848 метр өндөртэй, дэлхийн хамгийн өндөр уул юм. N 27°59'20.62" ба E 86°55'28.27" гэсэн солбицолд Балба болон Төвөд хоорондын хил дээр оршдог.

Нэрс

Жомолунгма гэдэг Төвөд хэлний галигчлал нэр нь Монголчилбол Оройн дээд (Гэгээн) эх гэсэн утгатай үг юм. Харин Англи хэлэнд 1865 оноос Английн байр зүйч Жорж Эверестийн алдраар нэрлэх болж, энэ нь дэлхийд хамгийн түгээмэл тархсан нэршил болсон юм. Балба хэлний Сагармата гэдэг нь Монголоор тэнгэрийн дагина гэсэн утгатай.

Дээд амжилтууд

1996 онд Балбын шэрп ястан Анг Рита 10 удаа хүчилтөрөгчгүй оргилд хүрч байжээ. Дөрвөн жилийн дараа түүний дээд амжилтыг өөр нэг шэрп Аппа Тензинг эвдэж, 11 дэх удаагаа оргилд гарчээ. Аппа Тензинг нийтдээ 21 удаа Эверестийн оргилд гарсан (2011 оны тавдугаар сарын байдлаар).
1999 онд мөн шэрп Бабу Шири ноён оргил дээр 21 цаг болсон байна. Энэ өндөрт үхсэн бүс 7925 м-ийн өндөрт эхэлдэг - агаар нь далайн түвшний агаар мандалд байгаа хүчилтөрөгчийн гуравны нэгийг л агуулдаг.
2022 оны 10-р сарын 12-нд Францын сноубордчин Марко Сиффреди Нортон Кулуараас сноубордоор Эверестийн оргилоос бууж ирсэн анхны хүн болов. Тэрээр суурь бааз руу буухад 2.5 цаг зарцуулсан.
2001 онд Америкийн Эрик Вейхенмайер хэмээх хараагүй иргэн Эверестэд авирч чадсан. Тэр үед тэрээр бүх тивийн хамгийн өндөр уулын оргилууд дээр гарч үзсэн байжээ.
2004 оны 5-р сарын 21-нд Пэмба Дорж Эверестэд хамгийн хурдан авирсан амжилтыг тогтоосон: Хумбу мөсөн голын ойролцоох баазаас 8 цаг 10 минутын зарцуулж гарчээ.
2019 оны 5-р сарын 21-нд Балбын уулчин Ками Рита Шерпа (англи. Kami Rita Sherpa) оргилд 24 удаа (өмнөд буюу Балбын талаас 23 удаа, хойд буюу Төвөдийн талаас 1 удаа) авирсан амжилтаараа дэлхийн дээд амжилт тогтоожээ. 1994-2019 оны хооронд эдгээр авиралтуудыг хийсэн бөгөөд 2024 оны 5-р сарын 13-нд тэрээр дэлхийн дээд амжилтаа ахин шинэчилж, 29 дэх удаагаа амжилттай авирсан. Мөн 2024 оны 5-р сарын 22-нд Ками Рита ойн баярт зориулсан хамгийн өндөр цэгт 30 дахь удаагаа гарчээ.