Chicago woni wuro ɓurngo heewde yimɓe e nder diiwaan Illinois Amerik e nder hirnaange hakkundeejo Amerik. E nder yimɓe 2 746 388, e binnditagol 2020, ko wuro tataɓo ɓurngo heewde yimɓe e nder leyɗeele dentuɗe Amerik caggal wuro New York e Los Angeles. Ko ɗum woni jooɗorde Cook County, diiwaan ɗiɗaɓo ɓurɗo heewde yimɓe e nder U.S., Chicago woni caka wuro mawngo Chicago, heewi innireede e ɗemngal yimɓe "Chicagoland" e galle hoɗɓe miliyoŋaaji 9.6.
Chicago woni ko e daande maayo Michigan, naatnaa e wuro e hitaande 1837 sara portage hakkunde maayo mawngo e ɓuuɓri maayo Mississippi. Nde mawni no feewi e cakkital teeminannde 19ɓiire. E hitaande 1871, yiite mawnde Chicago yani e kilooji keewɗi, acci ko ina tolnoo e 100 000 neɗɗo ngalaa galleeji, kono yimɓe Chicago ina njokki ɓeydaade. Chicago waɗii darnde mawnde e peewnugol wuro e mahngo, ko wayi no Duɗal Chicago, ƴellitaare dille City Beautiful, e suudu mawndu ndu njamndi mboɗeeri.
Chicago ko nokku winndereyankeewo ngam kaalis, pinal, njulaagu, gollorɗe, jaŋde, karallaagal, jokkondiral, e yah-ngartaa. Ina jogii luumo ɓurngo mawnude e ɓurngo heewde e nder winndere nde, ina soomi 20% e denndaangal njuuteendi marsandiis e futures kaalis tan. Aeroport O'Hare International ina heewi limteede e nder aeroportuuji sappo ɓurɗi heewde yimɓe e winndere nde to bannge njulaagu, kadi diiwaan oo ko nokku ɗo laana njoorndi leydi ndii woni ɗoo. Nokku Chicago ina jeyaa e nokkuuji ɓurɗi heewde ngalu e nder leydi (PIB) e kala diiwaan wuro e nder winndere nde, ina waɗi 689 miliyaar dolaar e hitaande 2018. Faggudu Chicago ina heewi, hay gollordu wooturu ina gollina ko ɓuri 14% e gollotooɓe.
Chicago ko nokku mawɗo ngam turism, ina waɗi 55 miliyoŋ njillu e hitaande 2024 e nder duɗe mum pinal, e beeli maayo Michigan, e restoraaji, e ko nanndi heen. Pinal Chicago waɗii ko heewi e naalankaagal yiyteende, binndol, filmo, pijirlooji, komedi (haa teeŋti e komedi improvisation), nguura, jimɗi, e jimɗi (haa teeŋti e jazz, blues, soul, hip-hop, gospel, e jimɗi jimɗi elektoronik, ina heen jimɗi galleeji). Chicago ko galle Orkestra Simfoni Chicago e Opera Lirik Chicago, tawi Duɗal Naalankaagal Chicago ina rokka musium naalankaagal yiyteende e duɗal naalankaagal baawngal wonde. Nokku Chicago ina jaɓɓoo kadi Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Chicago, Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Northwestern, e Duɗal Jaaɓihaaɗtirde Illinois Chicago, e nder duɗe janngirɗe goɗɗe. Pijirlooji karallaagal to Chicago ina mbaɗi denndaangal ligues karallaagal mawɗe, ina heen kippuuji ɗiɗi Ligue Major Baseball. Wuro ngo ina jaɓɓoo kadi Maraton Chicago, gooto e Maratonuuji mawɗi winndere.
Etimoloji e inɗe teskinɗe
Innde Chicago ndee ummii ko e ɗemngal Farayse, innde Šikaakonki, nde woni nokku ɗo helmere šikaakwa ndee woni ɗoo, nde waawi firtude ko “skunk” e “ramps”, ko ɗum woni banndiraawo ladde e tiggu e laay, annduɓe leɗɗe ina wiyee Allium tricoccum. Ko Robert de LaSalle winndi e nokku wuro Chicago gadano oo, hono "Checagou" hedde hitaande dubi alif 1679 e nder deftere mum. Henri Joutel, e nder jaaynde mum 1688, hollitii wonde "garlic" ladde innde mum ina mawni no feewi e nokku hee. E wiyde deftere makko e darorɗe lewru suwee hiitande dubi 1687:
... nde min njottii nokku wiyaaɗo oo ina wiyee "Chicagou" mo, e fawaade e ko min mbaawi anndude heen, ƴettii ndee innde sabu keewal garlic ina mawna e nder laddeeji e nder ndii leydi.
Wuro ngo ina joginoo inɗe keewɗe e nder daartol mum, ko wayi no Wuro Windy, Chi-Town, Wuro ɗiɗaɓo, e Wuro Big Shoulders.
Joogaraafi
Topogaraafi
Chicago woni ko e fuɗnaange-rewo Illinois to bannge worgo-fuɗnaange maayo Michigan ndiyam laaɓɗam. Ko ɗum wuro mawngo e nder diiwaan Chicago Metropolitan Area, tawaaɗo e nder hirnaange-rewo leyɗeele dentuɗe Amerik e diiwaan Great Lakes. Wuro ngo ina fooftoo e dow feccere duunde he to nokku biyeteeɗo Chicago Portage, jokkondirɗo e maayo Mississippi e ɓulli ndiyam Lakes mawɗi. Ko jiidaa e nde woni sara maayo Michigan, maayooji ɗiɗi—maayo Chicago to dowri e maayo Calumet to bannge worgo to woɗɗi—ina njillondiri e wuro ngoo fof walla feccere mum.
Daartol e faggudu Chicago ina njokkondiri no feewi e ɓadtaade maayo Michigan. So tawii maayo Chicago ina joginoo e daartol ko heewi e kaɓirɗe ndiyam diiwaan oo, hannde oo, laanaaji diwooje mawɗi ɗii ina kuutoroo laana ndiwoowa Calumet to wuro ngoo to bannge worgo. Leydi ndii ina rokka kadi batte moƴƴe goɗɗe: ustude nguleeki weeyo Chicago, waɗde nokkuuji gonɗi e saraaji ndiyam ɗii ina ɓuuɓna seeɗa e ndunngu, ina cooyna kadi e ndunngu.
Nde Chicago sosaa e hitaande 1837, ko ɓuri heewde e mahdiiji gadani ɗii ko saraaji hunduko maayo Chicago, no yiyraa e kartal 58 bolokaaji asliiji wuro ngoo. Hakkunde darnde cakaare wuro man, nokkuuje mahaaɗe ɗon hawta bee laylaytol tagoore nde geography maako fuu, ko ɓuri fuu ɗum holla feerootiral seɗɗa tan ko wonaa non. Hakindo tooweeki leydi ko 579 ft (176,5 m) dow koye maayo. So tawii fotdeeji ɗii ina ceerti seeɗa, nokkuuji ɓurɗi lesɗude ɗii ko e daande maayo ngoo to 578 ft (176,2 m), toɓɓe ɓurɗe toowde ɗee, to 672 ft (205 m), ko ŋorol moraanal ngol e nder duunde Blue Island to bannge fuɗnaange wuro ngoo.
Lake Shore Drive ina doga sara feccere mawnde e daande maayo Chicago. Won e nokkuuji gonɗi e saraaji ndiyam ɗii ko nokkuuji Lincoln, nokkuuji Grant, nokkuuji Burnham, e nokkuuji Jackson. Woodi 24 beeli jama'aare nder 26 miles (42km) haa sera maayo. Landfill ina yaaji e geɗe maayo ngo ina rokka nokku ɗo Navy Pier, Islaam Fuɗnaange, Campus Museum, e geɗe mawɗe e nokku kawrital McCormick Place. Ko ɓuri heewde e cuuɗi njulaagu e hoɗorde toowɗe wuro ngoo ina ɓadii saraaji ndiyam.
Innde nde wonaa laamuyankoore wonande wuro Chicago fof ko "Chicagoland", ko ɓuri heewde firti ko wuro ngoo e gure mum fof, hay so tawii pelle ceertuɗe ina njogii firooji ceertuɗi seeɗa.
Tuugnorgal

