factograf
FA

سده هجدهم میلادی

سده هجدهم میلادی
تسخیر زندان باستیل در ۱۴ ژوئیه ۱۷۸۹. رخدادی نمادین در طول انقلاب فرانسه
تسخیر زندان باستیل در ۱۴ ژوئیه ۱۷۸۹. رخدادی نمادین در طول انقلاب فرانسه

سدهٔ هجدهم میلادی به فاصلهٔ بین سال‌های ۱۷۰۱ تا ۱۸۰۰ در گاهشماری گریگوری گفته می‌شود.

گاهی مورخان اروپایی، اصطلاح سدهٔ هجدهم میلادی را برای اشاره به دوره‌های دیگری استفاده می‌کنند. برای مثال سده ۱۸ کوتاه به سال‌های بین ۱۷۸۹–۱۷۱۵ یعنی از مرگ لویی چهاردهم فرانسه تا آغاز انقلاب فرانسه گفته می‌شود تا بتوان به دو رویدادی که با هم ارتباط تنگاتنگی دارند اشاره کرد. انقلاب فرانسه با ارائه تعریفی از ملت، آن را به‌طور مستقیم وارد معادلات بین‌المللی کرد.

از سوی دیگر مورخینی هستند که از اصطلاح سده ۱۸ طولانی برای اشاره به دورانی که از انقلاب باشکوه انگلستان در سال ۱۶۸۸ شروع و تا جنگ واترلو در سال ۱۸۱۵ یا حتی کمی بعد از آن طول می‌کشد استفاده می‌کنند.

در طول سده ۱۸ میلادی روشنگری در انقلاب‌های فرانسه، هائیتی و آمریکا به حد اعلای خود رسید. فلسفه و علم با سرعت زیادی پیشرفت کردند.

فیلسوفان، زمانی را تصور می‌کردند که دیگر بنیادگرایی مسیحی وجود نداشته باشد. این رؤیا با وقوع انقلاب فرانسه به واقعیت تبدیل شد اما چیزی نگذشت که دورهٔ وحشت به رهبری ماکسیمیلیان روبسپیر فرا رسید و این آرزو را به چالش کشید. سلاطین اروپایی در آغاز با آغوشی باز به استقبال عصر روشنگری رفتند اما پس از آن که شعله‌های انقلاب فرانسه درگرفت از ترس این که قدرتشان را از دست ندهند به ائتلاف‌های گستردهٔ ضدانقلابی پیوستند.

امپراتوری عثمانی پس از پذیرفتن معاهده کارلویتز، با شیبی آرام به سمت زوال حرکت می‌کرد زیرا نتوانسته بود با پیشرفت‌های اروپایی‌ها در فناوری همگام شود. عصر لاله نماد دورهٔ صلح و رویکرد به اروپا پس از پیروزی در مقابل روسیه جوان در سال ۱۷۱۱ بود. در طول این سده تلاش‌های زیادی برای اصلاحات انجام گرفت که موفقیت‌های محدودی داشتند. همچنین امپراتوری سوئد پس از شکست خوردن از روسیه در جنگ بزرگ شمالی، روند افول خود را آغاز کرد و روسیه به قدرت مطلق حوزه بالتیک تبدیل شد.

سده ۱۸، پایانی بر کار کشور مشترک‌المنافع لهستان - لیتوانی بود. این پادشاهی که زمانی قدرتمند و گسترده بود و می‌توانست مسکو را شکست بدهد و لشکریان عثمانی را مغلوب سازد، تحت حملات متعدد در هم شکست. نظام حکومتی نیمه‌دموکراتیک این کشور آن قدر مؤثر نبود که بتواند از پس قدرت رژیم‌های سلطنتی همسایه نظیر پروس، روسیه و اتریش برآید. این کشورها سرزمین‌های این اتحادیه را بین خود تقسیم کردند و دورنمای سیاسی اروپای مرکزی را برای صد سال آینده دستخوش تغییر قرار دادند.

در آسیا نیز امپراتوری‌های چین و هند رو به افول گذاشتند و در ایران، سلسله صفویه سقوط کرد.

امپراتوری بریتانیا با شکست دادن فرانسه در آمریکا در دهه ۱۷۶۰ و تسلط بر بخش‌های زیادی از هندوستان تبدیل به ابرقدرتی جهانی شد. با این حال بریتانیایی‌ها بخش اعظم مستعمرات خود در شمال آمریکا را در پی انقلاب آمریکا که فعالانه توسط فرانسوی‌ها حمایت می‌شد از دست دادند. با ثبت اختراع موتور بخار در بریتانیا در دهه ۱۷۵۰ انقلاب صنعتی در این کشور آغاز شد. هر چند این انقلاب شروع آرامی داشت اما بعدها تأثیر عظیمی بر جوامع انسانی و محیط زیست گذاشت.

رویدادها

پتر کبیر در جنگ پلتاوا
پتر کبیر در جنگ پلتاوا
توکوگاوا یوشیمونه، شوگون ژاپن
توکوگاوا یوشیمونه، شوگون ژاپن
سلسلهٔ صفوی با هجوم افغان‌ها به ایران به پایان رسید.
سلسلهٔ صفوی با هجوم افغان‌ها به ایران به پایان رسید.
روسیه با حمله به ایران در سال ۱۱۰۱ شهرهای دربند، باکو، شیروان، گیلان، مازندران و استرآباد را اشغال کرد.
روسیه با حمله به ایران در سال ۱۱۰۱ شهرهای دربند، باکو، شیروان، گیلان، مازندران و استرآباد را اشغال کرد.
نادر شاه افشار
نادر شاه افشار
فردریک دوم کبیر، پادشاه پروس
فردریک دوم کبیر، پادشاه پروس
پس از جنگ کالودن در سال ۱۷۴۶ نظام طایفه‌ای اسکاتلندی‌ها رو به زوال گذاشت.
پس از جنگ کالودن در سال ۱۷۴۶ نظام طایفه‌ای اسکاتلندی‌ها رو به زوال گذاشت.
مرگ فرمانده ولف
مرگ فرمانده ولف
کریم‌خان زند، بنیان‌گذار سلسلهٔ زند در ایران
کریم‌خان زند، بنیان‌گذار سلسلهٔ زند در ایران
جیمز کوک، دریانورد و پویندهٔ بریتانیایی
جیمز کوک، دریانورد و پویندهٔ بریتانیایی
شیخ المنصور رهبری چچنی‌تبار بود که در سده ۱۸ (میلادی) علیه امپریالیسم کاترین کبیر در قفقاز به پا خواست.
شیخ المنصور رهبری چچنی‌تبار بود که در سده ۱۸ (میلادی) علیه امپریالیسم کاترین کبیر در قفقاز به پا خواست.
آقا محمدخان قاجار، مؤسس سلسلهٔ قاجار در ایران
آقا محمدخان قاجار، مؤسس سلسلهٔ قاجار در ایران
12 images

دههٔ ۱۷۰۰

دههٔ ۱۷۱۰

دههٔ ۱۷۲۰

دههٔ ۱۷۳۰

دههٔ ۱۷۴۰

دههٔ ۱۷۵۰

دههٔ ۱۷۶۰

دههٔ ۱۷۷۰

دههٔ ۱۷۸۰

دههٔ ۱۷۹۰

شخصیت‌های مهم

محی‌الدین محمد اورنگ‌زیب عالمگیر ششمین امپراتور گورکانی هند و سومین پسر شاه‌جهان و ارجمندبانو
محی‌الدین محمد اورنگ‌زیب عالمگیر ششمین امپراتور گورکانی هند و سومین پسر شاه‌جهان و ارجمندبانو
بنجامین فرانکلین، یکی از پدران بنیانگذار ایالات متحده
بنجامین فرانکلین، یکی از پدران بنیانگذار ایالات متحده
توماس جفرسون نویسنده اصلی اعلامیه استقلال ایالات متحده و سومین رئیس‌جمهور آمریکا
توماس جفرسون نویسنده اصلی اعلامیه استقلال ایالات متحده و سومین رئیس‌جمهور آمریکا
کاترین دوم روسیه ملقب به کاترین کبیر ۳۴ سال امپراتور روسیه بود.
کاترین دوم روسیه ملقب به کاترین کبیر ۳۴ سال امپراتور روسیه بود.
فردیناند ششم اسپانیا
فردیناند ششم اسپانیا
امپراتور چیانلانگ، ششمین امپراتور منچویی سلسلهٔ چینگ در چین
امپراتور چیانلانگ، ششمین امپراتور منچویی سلسلهٔ چینگ در چین
ماکسیمیلیان روبسپیر، انقلابی فرانسوی و از آغازگران دوره وحشت فرانسه
ماکسیمیلیان روبسپیر، انقلابی فرانسوی و از آغازگران دوره وحشت فرانسه
دیوید گریک، بازیگر، نمایش‌نامه‌نویس، مدیر تئاتر و تهیه‌کنندهٔ انگلیسی
دیوید گریک، بازیگر، نمایش‌نامه‌نویس، مدیر تئاتر و تهیه‌کنندهٔ انگلیسی
موتزارت، نابغه موسیقی اهل اتریش
موتزارت، نابغه موسیقی اهل اتریش
بتهوون، نابغه موسیقی کلاسیک اهل آلمان
بتهوون، نابغه موسیقی کلاسیک اهل آلمان
یوزف هایدن، موسیقی دان شهیر اتریشی
یوزف هایدن، موسیقی دان شهیر اتریشی
یوهان سباستیان باخ، آهنگساز و نوازنده ارگ آلمانی
یوهان سباستیان باخ، آهنگساز و نوازنده ارگ آلمانی
12 images

رهبران، سیاستمداران و نظامیان جهان

صنعت نمایش، تئاتر و سرگرمی

  • آن اولدفیلد، بازیگر انگلیسی
  • ادوارد لامپی استیونز، بازیکن انگلیسی کریکت
  • بارتون بوث، بازیگر
  • توماس داگت، بازیگر
  • جان اسمال، بازیکن انگلیسی کریکت
  • جان اوکیفی، نمایشنامه‌نویس ایرلندی
  • جان گی، نمایشنامه‌نویس و شاعر انگلیسی
  • چارلز جانسون، نمایشنامه‌نویس انگلیسی
  • چارلز مکلین، بازیگر
  • چیکاماتسو مونزامون، نمایشنامه‌نویس ژاپنی
  • دیوید گریک، بازیگر
  • رابرت ویلکز، بازیگر انگلیسی
  • ریچارد بریسنلی شریدان، نمایشنامه‌نویس ایرلندی
  • کولی سیبر، بازیگر، شاعر، نمایشنامه‌نویس
  • کونگ شانگرن، شاعر و نمایشنامه‌نویس انگلیسی
  • هانا پریچارد، بازیگر انگلیسی
  • هستر سانتلو، بازیگر، بالرین و رقصندهٔ انگلیسی
  • وانگ یون، شاعر و نمایشنامه‌نویس چینی

موسیقی‌دانان و آهنگسازان

هنرمندان نگارگر، نقاشان، پیکرتراشان، گراورسازان و معماران

  • آنتوان ایگناس ملینگ، نقاش، معمار فرانسوی-آلمانی
  • آنتوان واتئو، نقاش فرانسوی
  • اتین موریس فالکونت، پیکرتراش فرانسوی
  • ادمه بوشاردون، پیکرتراش فرانسوی
  • الکساندر کوکورینوف، معمار روسی
  • ایوان مارتوس، پیکرتراش روسی
  • بارتولومو راسترلی، معمار روسی ایتالیایی‌زاده
  • برناردو بلوتو، نقاش ایتالیایی
  • توماس گینسبورو، نقاش انگلیسی
  • جاشوا رینولدز، نقاش انگلیسی
  • جاکوب فیلیپ هکرت، نقاش آلمانی
  • جان سینگلتون کاپلی، نقاش آمریکایی
  • جوزپه کاستیگلیون، نقاش و معمار ایتالیایی مبلغ در چین
  • جوزپه گریسونی، نقاش ایتالیایی
  • جیان تینکسی، هنرمند و پژوهشگر چینی
  • جیوانی باتیستا پیرانسی، نقاش ایتالیایی
  • جیوانی باتیستا تیپولو، نقاش ونیزی
  • جیوانی پائولو پانینی، نقاش ایتالیایی
  • دومنیکو ترزینی، معمار روسی ایتالیایی‌زاده
  • دیمیتری لویتزکی، نقاش روسی
  • رابرت لورین، پیکرتراش فرانسوی
  • ژاک لویی داوید، نقاش فرانسوی
  • ژان اتین لیوتارد، نقاش سوییسی
  • ژان باپتیست سیمون شاردین، نقاش فرانسوی
  • ژان باپتیست گروز، نقاش فرانسوی
  • ژان باپتیست لمون، پیکرتراش فرانسوی، شاگرد پدرش
  • ژان لویی لمون، پیکرتراش فرانسوی
  • ژان هونوره فراگونارد، نقاش فرانسوی
  • سوزوکی هارونبو، نقاش ژاپنی
  • فرانچسکو گواردی، نقاش ایتالیایی
  • فرانسوا بوشه، نقاش فرانسوی
  • فرانسیسکو گویا، نقاش اسپانیایی
  • کارل بلانک، معمار روسی
  • کانالتو، نقاش ایتالیایی
  • کیتاگاوا اوتامارو، گراورساز و نقاش ژاپنی
  • گئورگ ونزسلاوس فون نوبلسدورف، نقاش و معمار آلمانی
  • گای کی، نقاش و شاعر چینی
  • گیاکومو کارنگی، معمار روسی ایتالیایی‌زاده
  • گیلبرت استوارت، نقاش آمریکایی
  • لئونارد کوکورانت، نقاش ایتالیایی
  • لویی مونتویر، معمار بلژیکی
  • لوییجی وانویتللی، معمار ایتالیایی
  • ماتئوس دانیل پوپلمان، معمار آلمانی
  • ماتوی کازاکف، معمار روسی
  • میخائیل ایوانویچ کازلوفسکی، پیکرتراش روسی
  • میخائیل زمتزوف، معمار روسی
  • میشل بنوئیست، نقاش و معمار فرانسوی مبلغ در چین
  • نیشیکاوا سوکنوبو، گراورساز و معلم ژاپنی
  • واسیلی باژنوف، معمار روسی
  • ولادیمیر بوروویکوفسکی، نقاش روسی
  • ویلیام بلیک، شاعر و هنرمند انگلیسی
  • ویلیام هوگارت، نقاش و کنده‌کار انگلیسی
  • یوان می، نقاش، شاعر و مقاله‌نویس چینی
  • یوری فلتن، معمار روسی
  • یوهان برنارد فیشر فون ارلاخ، معمار اتریشی
  • یوهان لوکاس فون هیلدربانت، معمار اتریشی-ایتالیایی

نویسندگان و شاعران

  • آن رادکلیف، رمان‌نویسی انگلیسی
  • آنا لاتیتیا باربالد، شاعر، مقاله‌نویس، نویسنده کودکان انگلیسی
  • الکساندر پوپ، شاعر انگلیسی
  • الیزا هیوود، نویسنده انگلیسی
  • الیور گلداسمیت، نویسنده، شاعر و نمایشنامه‌نویس انگلیسی-ایرلندی
  • اودا آکیناری، نویسنده ژاپنی
  • پو سونگلینگ، نویسنده داستان کوتاه چینی
  • پیر بومارشیه، نویسنده فرانسوی
  • پیر شودرلو دو لاکلو، نویسنده فرانسوی
  • توماس گری، شاعر، پژوهشگر و آموزگار انگلیسی
  • جان نیوبری، ناشر انگلیسی ادبیات کودکان
  • جاناتان سویفت، هجونویس ایرلندی-انگلیسی
  • جسپر ملکور دوجوولانوس، نویسنده اسپانیایی
  • جیمز باسول، زندگی‌نامه‌نویس اسکاتلندی
  • جین آستن، نویسنده انگلیسی
  • دانیل دفو، رمان‌نویس و روزنامه‌نگار انگلیسی
  • رابرت برنز، شاعر اسکاتلندی
  • رابرت ساوثی، زندگی‌نامه‌نویس و شاعر انگلیسی
  • رامپرساد سن، شاعر و خواننده بنگالی
  • ژان پل مارا، روزنامه‌نگار فرانسوی
  • ساداک کامالاکانتا، شاعر هندی
  • ساموئل جانسون، نویسنده، لغت‌نویس، شاعر و منتقد ادبی بریتانیایی
  • ساموئل ریچاردسون، رمان‌نویس انگلیسی
  • شارلوت ترنر اسمیت، نویسنده انگلیسی
  • شارلون لنوکس، رمان‌نویس و شاعر انگلیسی
  • فرانسیس برنی، رمان‌نویس انگلیسی
  • فردریش شیلر، نویسنده آلمانی
  • فرنک کازینکزی، نویسنده مجار
  • کائو خوکین، نویسنده چینی
  • کارلو گلدانی، نمایشنامه‌نویس ایتالیایی
  • کارلو گوتزی، نمایشنامه‌نویس ایتالیایی
  • کریستوفر اسمارت، شاعر و بازیگر انگلیسی
  • گیاکومو کاسانوا، نویسنده و ماجراجوی ونیزی
  • لورنس استرن، نویسنده ایرلندی-انگلیسی
  • لی روژن، رمان‌نویس چینی
  • لیانگ دشنگ، نویسنده و شاعر چینی
  • مارکی دوساد، فیلسوف و نویسنده فرانسوی
  • ماریا اجورث، رمان‌نویس انگلیسی-ایرلندی
  • متیو لویس، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس انگلیسی
  • مری ولستون‌کرافت، نویسنده فمینیست بریتانیایی
  • نیکولا بویلو دپریو، شاعر و منتقد ادبی فرانسوی
  • هستر ترال، خاطره‌نویس انگلیسی
  • هنری فیلدینگ، رمان‌نویس انگلیسی
  • هنری مکنزی، رمان‌نویس اسکاتلندی
  • هوراس والپول، سیاستمدار و نویسنده انگلیسی
  • هونور میرابو، نویسنده و سیاستمدار فرانسوی
  • والتر اسکات، شاعر و رمان‌نویس اسکاتلندی
  • ولتر، فیلسوف و نویسنده فرانسوی
  • وو جینگزی، نویسنده چینی
  • یوان می، شاعر، پژوهشگر و هنرمند چینی
  • یوهان ولفگانگ فون گوته، نویسنده آلمانی

فیلسوفان و دین‌شناسان

  • آرای هاکوسِکی، نویسنده، پژوهشگر و سیاستمدار ژاپنی
  • آرون هال وولفسون، نویسنده، مترجم، فیلسوف و کلیمی‌شناس آلمانی
  • آلفونسوس لیگوری، اسقف و قدیس ایتالیایی
  • ادموند برک، فیلسوف و دولتمرد بریتانیایی
  • اراسموس داروین، فیلسوف، شاعر و دانشمند انگلیسی
  • الیهو پالمر، دائیست آمریکایی
  • امانوئل سویدن برگ، دانشمند، متفکر و عارف سوئدی
  • امانوئل کانت، فیلسوف آلمانی
  • بال شم تاو، خاخام اوکراینی
  • توماس پرسی، ویراستار و اسقف انگلیسی
  • توماس پین، فیلسوف انگلیسی
  • توماس تنیسون، اسقف اعظم کانتربری
  • توماس سِکِر، اسقف اعظم کانتربری
  • توماس هرینگ، اسقف اعظم کانتربری
  • جان پاتر، اسقف اعظم کانتربری
  • جان مور، اسقف اعظم کانتربری
  • جان وسلی، دین‌شناس انگلیسی و مبدع متدیسم
  • جرج برکلی، فیلسوف تجربه‌گرای ایرلندی
  • جرمی بنتام، فیلسوف و اصلاح‌طلب انگلیسی
  • جوزف پرل، نویسنده، آموزگار و کلیمی‌شناس آلمانی
  • جوزف دماستره، فیلسوف و دیپلمات ایتالیایی
  • جیامباتیستا ویکو، فیلسوف ایتالیایی
  • دنیس دیدرو، فیلسوف و نویسنده فرانسوی
  • دیوید هیوم، فیلسوف اسکاتلندی
  • ژان ژاک روسو، نویسنده و فیلسوف فرانسوی
  • سزار بکاریا، فیلسوف و سیاستمدار ایتالیایی
  • سوگیتا گنپاکو، مترجم و پژوهشگر ژاپنی
  • شارل دو سکوندا (مونتسکیو) متفکر فرانسوی
  • فردریک کورنوالیس، اسقف اعظم کانتربری
  • کامونو مابوچی، فیلسوف ژاپنی
  • کریستین توماسیوس، فیلسوف و حقوق‌دان آلمانی
  • گوتهولد افرایم لسینگ، فیلسوف و نویسنده آلمانی
  • متیو هاتن، اسقف اعظم کانتربری
  • محمد بن عبدالوهاب، مؤسس مذهب وهابیت در اسلام
  • موتواوری نوریناگا، فیلسوف و پژوهشگر ژاپنی
  • نیکولاوس لودویگ فون زینزندورف، اسقف و نویسنده دینی آلمانی
  • ویلیام گادوین، فیلسوف و رمان‌نویس انگلیسی
  • ویلیام لا، دین‌شناس انگلیسی
  • ویلیام وِیک، اسقف اعظم کانتربری
  • یوهان گوتفرید هردر، فیلسوف، نویسنده و منتقد آلمانی

دانشمندان و پژوهشگران

دزدان دریایی

  • آن بونی
  • ادوارد تیچ (توکا)
  • جک رکهم
  • ساموئل میسون، سرباز جنگ‌های داخلی آمریکا و دزد رودخانه‌ای

اختراعات، اکتشافات و نوآوری‌ها

نمونه‌ای از یک ماشین بخار اولیه
نمونه‌ای از یک ماشین بخار اولیه
اختراع اکتنت به دقت ناوبری در دریاها کمک شایانی کرد.
اختراع اکتنت به دقت ناوبری در دریاها کمک شایانی کرد.
نمونه‌ای از یک دستگاه چاپ سنگی (لیتوگرافی)
نمونه‌ای از یک دستگاه چاپ سنگی (لیتوگرافی)
3 images

آثار شاخص ادبی و فلسفی

تصویر ویراست نخست کتاب سفرهای گالیور اثر جاناتان سویفت
تصویر ویراست نخست کتاب سفرهای گالیور اثر جاناتان سویفت
تصویر عنوان کتاب سنجش خرد ناب اثر امانوئل کانت
تصویر عنوان کتاب سنجش خرد ناب اثر امانوئل کانت
تصویر عنوان کتاب ثروت ملل اثر آدام اسمیت
تصویر عنوان کتاب ثروت ملل اثر آدام اسمیت
3 images

آثار شاخص موسیقی

بخش آغازین فوگوی شش قسمتی به خط باخ
بخش آغازین فوگوی شش قسمتی به خط باخ

جستارهای وابسته

هزاره سده
۹ پ‌م: ۹۰ پ‌م ۸۹ پ‌م ۸۸ پ‌م ۸۷ پ‌م ۸۶ پ‌م ۸۵ پ‌م ۸۴ پ‌م ۸۳ پ‌م ۸۲ پ‌م ۸۱ پ‌م
۸ پ‌م: ۸۰ پ‌م ۷۹ پ‌م ۷۸ پ‌م ۷۷ پ‌م ۷۶ پ‌م ۷۵ پ‌م ۷۴ پ‌م ۷۳ پ‌م ۷۲ پ‌م ۷۱ پ‌م
۷ پ‌م: ۷۰ پ‌م ۶۹ پ‌م ۶۸ پ‌م ۶۷ پ‌م ۶۶ پ‌م ۶۵ پ‌م ۶۴ پ‌م ۶۳ پ‌م ۶۲ پ‌م ۶۱ پ‌م
۶ پ‌م: ۶۰ پ‌م ۵۹ پ‌م ۵۸ پ‌م ۵۷ پ‌م ۵۶ پ‌م ۵۵ پ‌م ۵۴ پ‌م ۵۳ پ‌م ۵۲ پ‌م ۵۱ پ‌م
۵ پ‌م: ۵۰ پ‌م ۴۹ پ‌م ۴۸ پ‌م ۴۷ پ‌م ۴۶ پ‌م ۴۵ پ‌م ۴۴ پ‌م ۴۳ پ‌م ۴۲ پ‌م ۴۱ پ‌م
۴ پ‌م: ۴۰ پ‌م ۳۹ پ‌م ۳۸ پ‌م ۳۷ پ‌م ۳۶ پ‌م ۳۵ پ‌م ۳۴ پ‌م ۳۳ پ‌م ۳۲ پ‌م ۳۱ پ‌م
۳ پ‌م: ۳۰ پ‌م ۲۹ پ‌م ۲۸ پ‌م ۲۷ پ‌م ۲۶ پ‌م ۲۵ پ‌م ۲۴ پ‌م ۲۳ پ‌م ۲۲ پ‌م ۲۱ پ‌م
۲ پ‌م: ۲۰ پ‌م ۱۹ پ‌م ۱۸ پ‌م ۱۷ پ‌م ۱۶ پ‌م ۱۵ پ‌م ۱۴ پ‌م ۱۳ پ‌م ۱۲ پ‌م ۱۱ پ‌م
۱ پ‌م: ۱۰ پ‌م ۹ پ‌م ۸ پ‌م ۷ پ‌م ۶ پ‌م ۵ پ‌م ۴ پ‌م ۳ پ‌م ۲ پ‌م ۱ پ‌م
۱:   ۱   ۲   ۳   ۴   ۵   ۶   ۷   ۸   ۹ ۱۰
۲: ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰
۳: ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰
۴: ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰

Read next

In 162 languages

فارسیAfrikaansAlemannischአማርኛaragonésالعربيةالدارجةمصرىasturianuаварKotavaazərbaycancaتۆرکجهбашҡортсаBasa Baližemaitėškaбеларуская (тарашкевіца)беларускаябългарскиবাংলাbrezhonegbosanskiBatak Mandailingcatalà閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄нохчийнکوردیcorsučeštinaчӑвашлаCymraegdanskDeutschZazakiΕλληνικάemiliàn e rumagnòlEnglishEsperantoespañoleestieuskaraestremeñusuomivõroføroysktfrançaisarpetanNordfriiskfurlanFryskGaeilgeGagauz贛語GàidhliggalegoGaelgעבריתहिन्दीFiji HindihrvatskimagyarհայերենinterlinguaBahasa IndonesiaIdoíslenskaitaliano日本語la .lojban.Jawaქართულიқазақша한국어kurdîкомиkernowekкыргызчаLatinaLëtzebuergeschлезгиLingua Franca NovaLimburgsLigurelombardລາວlietuviųlatgaļulatviešuBasa Banyumasanолык марийMāoriмакедонскиമലയാളംмонголमराठीBahasa Melayuမြန်မာဘာသာэрзяньNapulitanoNedersaksiesPlattdüütschNederlandsnorsk nynorsknorskNovialNouormandSesotho sa LeboaoccitanlivvinkarjalaиронਪੰਜਾਬੀPapiamentupolskiپنجابیportuguêsRuna Simiromânăрусскийрусиньскыйсаха тылаsicilianuScotsسنڌيdavvisámegiellasrpskohrvatski / српскохрватскиတႆးසිංහලSimple Englishslovenčinaslovenščinaanarâškielâshqipсрпски / srpskiSeelterskSundasvenskaKiswahiliதமிழ்తెలుగుтоҷикӣไทยTürkmençeTagalogtolışiTürkçeтатарча / tatarçaئۇيغۇرچە / Uyghurcheукраїнськаاردوoʻzbekcha / ўзбекчаvènetoTiếng ViệtVolapükwalonWinaray吴语მარგალურიייִדישZeêuws閩南語 / Bân-lâm-gí粵語中文

Text from Wikipedia, CC BY-SA 4.0 · Source article