Nabarniz

Ingurune naturala eta klima

Nabarniz itsas mailatik 360 metro gorago dago batez beste. Herriko punturik altuena Iluntzar mendia da (728 m).

Klima ozeanikoa du, Euskal Herriko kostaldetik hurbil dauden herri guztiek dutena. Urteko prezipitazioak 1.300 l/m3 inguru izaten dira, eta tenperatura 12-13 gradu zentigrado batez beste. Inguruko herriak baino altuera handiagoan dagoenez, Nabarnizek hotz eta haizete handiagoak jasaten ditu.

Udalerri mugakideak

Nabarnizek mugakide ditu Ispaster eta Gizaburuaga ipar-ekialdean, Aulesti hego-ekialdean, Mendata hego-mendebaldean, eta Arratzu eta Kortezubi ipar-mendebaldean.

Auzoak

Herriak sei auzo ditu guztira: Ikazurieta, Intxaurraga, Uribarri-Zabaleta, Elexalde (herrigunea non udaletxea eta parrokia eliza dauden), Merika eta Lekerika.

Nabarnizen bizi izandako lehen biztanleen aztarnak Kristo aurreko 2800. urte ingurukoak dira. Garai hartako giza hezurrak aurkitu dira Ikazurieta auzoan dagoen Ondaro haitzuloan. Horrez gain, bi gune arkeologiko garrantzitsu daude: Ilunzar median dagoenaren inguruan bi proposamen egin dira. Burdin Aroko herri harresitu gisa deskribatu bada ere, erromatar kanpamendu militarra izan daiteke. Bestalde Maruelezako kastroa dago Arrola mendian. Mendi hori toki estrategikoa zen Gernikako itsasadarraren behatokia zelako. Burdin aroaren ostean erromatarrak etorri ziren Euskal Herrira.

Erromatarren inperioaren erorketatik Erdi Arora doazen bost mendeetako argibide gutxi dago. Dena den, X. mendetik aurrera, gaur egungo auzoak eratuz joan ziren, betiere baseliza baten inguruan. Ikazurieta auzoa San Kristobal baselizaren inguruan, Uribarri San Migel baselizaren inguruan, Merika auzoa San Gregorioren inguruan, Lekerika auzoa Santiagoren inguruan eta Elexalde Andra Maria elizaren inguruan. Nabarnizko ekonomiaren ardatza nekazaritza izan da betidanik, eta horren oinarri baserria. Baserri bakoitzak bere ortua, abelburuentzako zelaiak eta fruta arbolak ditu. Baserriak bertan bizi zirenei behar zutena eskaintzen zieten unitate buruaskiak ziren.

XX. mendeak aurrera egin ahala, gauzak aldatuz joan ziren. Bizkaiko nekazaritza-herri gehienetan gertatu bezala,landa mundua gainbehera etorri zen industrializazioaren garapena zela eta. Gauzak horrela, baserriak eta herria bera hustuz joan ziren eta herriko biztanle askok Gernikara lehenik eta Bilbora ondoren jo zuten, bizimodu hobearen bila. Biztanleriaren jaitsierak behea jo zuen 2001ean eta ordutik apur bat igo da, baina XX. mende hasierako biztanle kopurutik oso urruti oraindik ere.

Anexioa

1960ko hamarkadan Euskal Herriko hainbat herri txikirekin gertatu bezala, Nabarniz ere, indarrez beste udalerri handiago bati anexionatzera behartu zuten. Horrela, 1964an Nabarniz Gernika-Lumoko auzo bilakatu zen. 1987an, berriz, Gernika inguruko beste hainbat herrik egin bezala, independentzia berreskuratu zuen.

Busturialde eskualdean biztanle gutxien daukan herria da. 1970 eta 1980ko erroldetan Nabarnizko biztanleria Gernikako biztanleriarekin bat hartzen da, anexioa dela eta.

Jatorria

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 160 etxebizitza zeuden: 107 (% 66,9) nagusiak eta 53 (% 33,1) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).<ref name="EUSTAT-etxe">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzen parkea|lana=Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak|argitaletxea=Eustat|url=https://eu.eustat.eus/estadisticas/tema_443/opt_0/tipo_1/ti_etxebizitza-parkea/temas.html%7Chizkuntza=eu%7Curtea=2024}}</ref> Etxebizitza nagusien % 82,2 jabetzan zegoen eta % 13,1 alokairuan.<ref name="EUSTAT-etxe" /> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 20 plazarekin (10 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>

Guztira 107 etxegune zeuden, batez beste 2,6 egoiliarrekoak; horietatik 33 (% 30,8) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="EUSTAT-etxe" />

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 182,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 73,5 urtekoa.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Etxebizitzen % 76,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Etxebizitzen % 6,9 igogailua zuten.

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 62,6 banakakoa eta % 23,4 noizean behingoa.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Horrez gain, % 0,9 hodien bidezko gasa zuten eta % 8,4 igogailua.

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 231 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 22,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,2.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66623%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 45,5 zen 2021ean eta % 46,8 2024an; beraz, 1,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,3 izatetik % 5,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 52,6 ziren, eta gizonen artean % 41,0; 11,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 7,9 eta gizonen % 2,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

Diru-sarrerak

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Nabarniz udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 125 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,1; gainerako % 45,9 inaktibo zeuden.<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=67080%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,1 zen eta emakumezkoena % 50,0; langabezia-tasa, aldiz, % 7,4 eta % 5,3 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />

Okupatuen kopurua 122 zen 2023ean, 2021eko 120etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70002%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 45,9 osatzen dute, eta gizonek % 54,1.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 65,6), industria (% 18,9), eraikuntza (% 9,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,7).<ref name="ine-jarduera" />

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 46,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 38,5), eta oinarrizko okupazioak % 9,8.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70001%7Chizkuntza=es}}</ref> Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 50,0), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 44,6).

Okupatuen % 73,0 besteren konturako langileak dira, eta % 27,0 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70003%7Chizkuntza=es}}</ref>

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 209 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 11,8 km² denez, NAE lurraldearen % 17,8 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,5 larre iraunkorrak (202 ha, 18 ustiategitan), % 2,4 arbolak (5,1 ha, 7 ustiategitan), % 1 lur goldagarria (2 ha, 10 ustiategitan), % 0,1 norberaren kontsumorako baratzeak (0,25 ha, 10 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,02 ha, ustiategi batean).

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 220 behi, 544 ardi, 31 ahuntz, 2 txerri, 52 zaldi eta 5 untxi eme zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 173 gidari zeuden erroldatuta: 92 gizon (% 53,2) eta 81 emakume (% 46,8). Biztanleen % 65,8 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 244 ibilgailuk osatzen zuten: 169 turismo, 26 motozikleta, 25 furgoneta, 11 kamioi eta 6 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 643 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,2 urtekoa zen; turismoen % 10,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14,2k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,2 diesel zen eta % 38,2 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,2; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,4k ez zuen etiketarik.

Nabarnizen hitz egiten den euskara bizkaieraren aldaera bat da, tarteko hizkera, Busturialdeko euskaran kokaturik dagoena.

Udalaren arabera, biztanleen % 98 da euskalduna; Busturialdeko herririk euskaldunena da. 2010an Euskal Herri osoan biztanleen euskara mailari buruz egindako inkestaren arabera, Nabarnizko bizilagunen %83,84 dira euskaldunak, hala ere 2001ean %94,3 ziren euskaldunak. 2011an egindako inkesta baten arabera %63,4ak erabiltzen du euskara.

Nabarnizko alkatea Jose Antonio Maruri Urizar da, Euskal Herria Bildu koaliziokoa.

2011ko udal hauteskundeen emaitzak honakoak izan ziren:

Honenbestez Bilduk gehiengo osoa du Nabarnizen.

Nabarniz Gernika eta Ereño arteko BI-3242 errepideak zeharkatzen du iparraldetik hegoalderako norabidean.

Garraio publikoari dagokionez, Bizkaibusen A3526 lineak herria Gernikarekin lotzen du astelehenetik ostiralera, honako ordutegian, 07:35, 14:00 eta 19:30

Nabarnizek honako egunetan ospatzen ditu bere jaiak:

• San Kristobal jaiak: uztaileko bigarren astean ospatzen dira.
• Santiago eguna: uztailaren 25a.

Ondasun nabarmenak

Nabarnizen hainbat baseliza eta eliza daude, baina garrantzitsuena Elexalde auzoko Gorostitzako Andra Maria eliza da. XV. mendean eraiki zen, aurretik bertan egondako monasterio baten eraikuntzaren gainean.

Marueleza edo Arrolako oppiduma, kastroa edo herri gotortua, Nabarniz, Arratzu eta Mendata artean dagoen Arriola mendian dago, eta Ilunzar erromatar kanpalekua, Illunzar mendian.

• Jose Zabala Arana (1894-1936), euskal idazlea.
• Generoso Ruiz Idarraga (1900-?), margolaria.