dato

4-a de junio

13 min read
In 200 languages

La 4-a de junio estas la 155-a tago de la jaro (la 156-a en superjaroj) laŭ la Gregoria kalendaro. 210 tagoj restas.

Je la 4-a de junio okazis, interalie:

Eventoj

774: Karolo la Granda konkeris Pavion
1039: Henriko la 3-a iĝis rego de Germanio
1055: Papo Viktoro la 2-a kunvokis en Florenco sinodon de episkopoj, kiun krom 120 episkopoj partoprenis la imperiestro
1133: Papo Inocento la 2-a eldonis buleon Sacrosanta Romana, kiu agnoskis estrecrajton de magdeburga ĉefepiskopejo super planataj polaj diocezoj en duklando Pomerio
1294: Litovoj sub gvido de grandprinco Vytėnis atingis Łęczyca, kie ili bruligis murzonitan urbon, konstruitan de pola princo Boleslavo la 3-a
1365: Arles: Karolo la 4-a kroniĝis kiel reĝo de Burgonjo
1391: Pogromo de judoj en Sevilo - miloj estis murditaj kaj transvivinta plimulto baptiĝis
1411: Reĝo Karolo la 6-a atribuis monopolon al pretigo de ŝafofromaĝo rokforto al loĝantoj de Roquefort-sur-Soulzon
1487: Taĉmentoj de tronpretendanto Lambert Simnel alvenis de Irlando al Anglio, kie la 16-an de junio ili estis frakasitaj de la reĝo Henriko la 7-a
1500: Kievo estis liberigita de ĉiuj komercaj devoj laŭ la Magdeburga juro
1584: Walter Raleigh fondis sur insulo unuan anglan kolonion en Nordameriko - apud bordo de la nuna Norda Karolino
1615: Sieĝo de Osako: soldataro de ŝoguno Tokugawa Ieyasu konkeris post sieĝo Osakan burgon
1629: Nederlanda ŝipo Batavia frakasiĝis apud okcidenta Aŭstralio - inter 341 personoj 301 sukcesis atingi ĉirkaŭajn insulojn
1652: Dua tago de la masakro de ĉirkaŭ 3500 mil polaj militkaptitoj post la batalo de Batoh - laŭ ordono de ukraina hetmano Bohdan Ĥmelnickij
1666: Parizo: premiero de la komedio La mizantropo de Molière
1719: Granda Nordia Milito: venko de rusa ŝiparo super la sveda en mara batalo apud Osel
1760: Elpelo de la Akadianoj: plantistoj el Nov-Anglio alvenis por postuli teron en Nov-Skotio (Kanado), forprenitan de akadianoj
1783: Unua publika montro de varmaerbalono, konstruita de fratoj Montgolfier
1783: En Sibiu reĝo Jozefo la 2-a eldonis dekreton abolante devojn de la servutulo kaj garantiante personan liberecon en Hungario
1792: Kapitano de Reĝa Mararmeo George Vancouver anoncis la fjordon Puget Sound en Pacifika nordokcidento apartenanta por Britio
1794: Brita armeo konkeris Portoprincon sur Haitio
1896: Henry Ford finis Kvarciklon Ford, sian unuan benzinmovitan aŭton, kaj sukcese ĝin testis
1802: Regno de Sardio: reĝo Karlo Emanuelo la 4-a de Savojo abdikis favore al sia frato Viktoro Emanuelo la 1-a de Savojo
1814: Franca Ĉarto de 1814 de Ludoviko la 18-a ekvalidis
1817: Imperiestro Francisko la 1-a konfirmis statuton de la Fondaĵo Ossolineum
1848: Anoj de Slava Kunveno kolektiĝis ĉe la statuo al Sankta Venceslao sur Praga Ĉevala Merkato, kie solena meso celebriĝis en la malnovslavlingva liturgio
1878: Otomana Imperio vendis insulon Kipro al Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando
1887: Malfermo de la Pasteur-Instituto en Parizo
1911: Romo: sur Kapitolo oni inaūguris Vittorianon - monumento honore al la reĝo de unuiĝinta Italio, kun la Tombo de la Nekonata Soldato
1912: Masaĉuseco kiel unua usona subŝtato enkondukis minimuman salajron
1913: Emily Davison, aktivulo de virina balotrajto en Britio, estis mortige vundita kiam ŝi estis piedpremita de la ĉevalo de reĝo Georgo la 5-a ĉe Epsom-Derbio
1916: Unua mondmilito: Brusilov-ofensivo komenciĝis — la plej granda ofensivo en Galicio kontraŭ la Centraj Potencoj
1917: Unua disdono de la usona Premio Pulitzer; Georgo la 5-a enkondukis Ordenon de Brita imperio; Unua mondmilito: laŭ iniciato de Roman Dmowski prezidento de Francio Raymond Poincaré dekretis pri kreo de la Pola Armeo en Francio (t.n. Blua Armeo komandota de Józef Haller)
1920: Surbaze de la Trianona traktato Hungario perdis 71% de sia teritorio kun aliro al maro kaj 63% de la loĝantaro - Karpata Rutenio transiris al Ĉeĥoslovakio
1921: Tria Silezia Ribelo: germanaj taĉmentoj komencis kontraŭofensivon konkerante Koźle-Port, Kłodnica kaj Kędzierzyn, nunaj kvartaloj de Kędzierzyn-Koźle
1923: Gulago: unuaj malliberuloj alvenis al la Solovecaj insuloj, kie estis kreita unu el la unuaj sovetiaj puntendaroj
1926: Pollando: Ignacy Mościcki iĝis prezidento
1936: Léon Blum iĝis ĉefministro de Francio
1938: Francio: la 3-a Futbala Mondpokalo komenciĝis
1939: Holokaŭsto: regopovoj de Usono malpermesis akcepti vaporŝipon Saint Louis kun 963 judaj rifuĝintoj el Tria Regno - ili poste plejparte pereis en germanaj koncentrejoj
1940: Germana okupado de Pollando: germana polico pafmortigis en Biała Podlaska 80 kaj en Celiny (proksime al Będzin) 19 personojn; Orienta Fronto: plurtaga evakuo de Brita Ekspedicia Korpuso kaj partoj de franca kaj belga armeoj de Dunkirko al Britio finiĝis - dum la diurno evakuiĝis 26 175 personoj, frumatene francaj ariergardoj retiriĝis al la haveno ne trovante transportilojn, evakuoplano rompiĝis; je la 9.00 germanoj okupis la havenon prenante al mallibero 40 mil francajn kaj belgajn soldatojn; fino de la operaco "Dinamo": 848 ŝipoj estis uzitaj por evakuo de 338 226 personoj, en tio 123 mil francoj; savo de 85% de Brita Ekspedicia Korpuso kaj ĉ. 30% francoj
1941: Politika Buroo de la Komunista Partio de Sovetunio akceptis dekreton de Konsilio de Popolaj Komisaroj pri transformo de la 238-a infanteria divizio de la Ruĝa Armeo, restanta en Meza Azio, al divizio konsistanta nur el poloj kaj pollingvanoj
1942: Germana polico pafekzekutis en apudvarsovia arbaro 50 malliberulojn kaj 60 judojn; dum deportado de judoj el geto en Krakovo estis pafmortigita de germanoj Mordeĥaj Gebirtig; japana admiralo Ĉuiĉi Nagumo ordonis atakon al Midvejinsuloj; Ĉina Fronto (Ĝjangŝjio): japana armeo konkeris Fuĝoŭon; Hispanio subskribis komercan pakton kun Italio, kaj Britio pakton kun Belgio
1943: Operaco Tannenberg: germanaj unuoj en vilaĝoj proksime al Kielce murdis 28 vilaĝanojn kaj proksime al Miechów unue ekzekutis elektitojn laŭ sia listo, kaj poste mortpafis ĉirkaŭ 70 fuĝintoj apud arbaro - komenco de la ekzekuto laŭ Speciala Kapt-ordona Libro de Poloj; pola ĉefministro en ekzilo informis publike pri eksplodo de ribelo en Varsovia geto; en Argentino okazis militista puĉo
1944: En koncentrejo Aŭŝvico mortis pro malsatego Bronisław Czech, pola skiisto, trifoja olimpika ĉampiono; post batalo de Monte Cassino usona armeo eniris Romon sen batalo; germana submarŝipo U-505 estis kaptita de usonanoj apud Kaboverdo kune kun la libroj de ĉifroj - Enigma, la unua el 4 naziaj submarŝipoj konservitaj ĝis nun
1945: Egiptio: en Kairo komenciĝis kunsidoj de Araba Ligo pro eksplodo de bataloj en Sirio kaj Libano; pola generalo T. Komorowski omaĝe al generalo S. Maczek donis al la urbo Haren la novan nomon Maczków, kiu validis ĝis 1948
1946: Juan Domingo Perón iĝis prezidento de Argentino
1948: Pollando: pola flug-aso Stanisław Skalski estis arestita de sekreta servo kaj akuzita pri spionado favore al Britio kaj Usono
1956: Litovio: Bildgalerio estis malfermita en la Arkikatedralo Baziliko de Vilno
1960: Nekonato murdis 3 dekkelkjarulojn kaj unu vundis, kiuj ripozis en tendaroj apud la lago Bodominjärvi en suda Finnlando
1965: Senato de Kalifornio reĵetis projekton pri ties disdivido laŭ montlimo
1970: Tongo sendependiĝis (de Unuiĝinta Reĝlando)
1974: Grandaj Ligoj de Basbalo: Cleveland Indians promociis Ten Cent Beer Night, sed devis forlasi la ludon al Texas Rangers pro tumultado de ebriaj adorantoj
1979: Joe Clark iĝis ĉefministro de Kanado; Katolikismo: papo Johano Paŭlo la 2-a celebris meson sur Jasna Góra en Ĉenstoĥovo
1984: la barata armeo atakis Oran Templon en Amritsar, okupatan de siĥoj
1989: Ali Ĥamenei iĝis religia gvidanto de Irano; Pekino: Masakro de paca studenta manifestacio sur la Placo Tian An Men — ĉirkaŭ 2600 personoj pereis kaj 10 000 estis vunditaj
1989: Pola sindikato Solidareco venkis dum la unua parte libera balotado al parlamento post la Dua Mondmilito - en Pola Senato gajnis 99 el 100 mandatoj kaj ĉiujn 161 delegitajn mandatojn por senpartiaj kandidatoj
1992: Nokte de la 4-a/5-a de junio Pola parlamento demisiis post duonjara regado la kontraŭkomunistan registaron de Jan Olszewski; komenco de la 55-a pilgrimo de la papo Johano Paŭlo la 2-a al Santomeo kaj Principeo kaj Angolo
1992: Flago de Kazaĥio oficialiĝis
1993: Litovio: Muzeo de Rezisto kaj Forpelo estis malfermita en Kaŭno
2001: Ĝanendra iĝis reĝo de Nepalo
2004: Usona entreprenisto Marvin Heemeyer, venĝe pro reprezalioj flanke de urbaj administrantoj de Granby en Koloradio, ekiris surstrate en kirasita buldozo kaŭzante detruojn je mon-kvanto 7 milionojn da usonaj dolaroj, kaj memmortiĝis
2006: Alan García gajnis prezidentan balotadon en Peruo
2008: Slovenio: pro paneo de perakva malvarmigo de la nuklea centralo en Krško Eŭropa Komisiono anoncis alarmon
2010: Naoto Kan nomumita ĉefministro de Japanio, post eksiĝo de sia antaŭulo Hatojama Jukio
2012: En Tavuŝo pereis 5 azeraj soldatoj kiam grupo de armenaj soldatoj eniris la enklavon
2013: Naŭaz Ŝarif la kvaran fojon iĝis ĉefministro de Pakistano

Naskiĝoj

1644: Abraham a Sancta Clara, germana predikisto kaj humura verkisto (m. 1709)
1738: Georgo la 3-a, reĝo de Britio kaj Irlando (m. 1820)
1741: József Rájnis, hungara poeto, tradukisto, pedagogo (m 1812)
1754: János Ferenc Zách, hungara astronomo (m. 1832)
1756: Jean-Antoine Chaptal, franca politikisto kaj kemiisto (m. 1832)
1789: Friedrich Boie, germana juristo, ornitologo kaj entomologo (m. 1870)
1822: Franz Duncker, germana socialpolitiksto kaj parlamentano (m. 1888)
1841: Karl Binding, germana juristo (m. 1920)
1867: Carl Gustaf Emil Mannerheim, prezidento de Finnlando (m. 1951)
1868: Henrietta Swan Leavitt, usona astronomino (m. 1921)
1870: Elisabeth Hesselblad, sveda flegistino kaj sanktulino (m. 1957)
1874: Max Dvořák, aŭstra-ĉeĥa arthistoriisto (m. 1921)
1878: Albert Márkos, hungara verkisto (m. 1949)
1880: Antonín Eltschkner, ĉeĥa episkopo kaj esperantisto (m. 1961)
1880: Rudolf Brix, aŭstra dramisto (m. 1953)
1881: Natalja Gonĉarova, rusia, sovetia pentristino (m. 1962)
1885: Colin Ross, aŭstra inĝeniero kaj vojaĝverkisto (m. 1945)
1888: Antal Szegedi Tasziló, hungara eklezia historiisto (m. 1960)
1894: Gabriel Pascal, hungara filmproduktisto, filmreĝisoro (m. 1954)
1895: József Czakó, hungara kuracisto, kirurgo, direktoro (m. 1975)
1896: Stringer Davis, angla aktoro (m. 1973)
1901: Izrael Lejzerowicz, pola-juda verkisto, esperantisto, tradukisto, ĵurnalisto kaj komercisto, tradukinta el la jida lingvo (La Sorĉistino el Kastilio) kaj el la hebrea (Dibuk), konata de sia satira libro El la "Verda Biblio", verkanta por "Pola E-isto", "HdE", "Literatura Mondo", unua prezidanto de Hebrea EA, murdita (m. 1942)
1902: Tadeusz Semadeni, pola juristo, patro de la pola sporta naĝado (m. 1944)
1902: Endre Illés, hungara verkisto, tradukisto, kritikisto kaj eldonisto (m. 1986)
1903: Alonzo Church, usona matematikisto kaj komputikisto (m. 1995)
1910: Christopher Cockerell, angla inĝeniero kaj inventisto de aeroglita boato (m. 1999)
1912: Márton Andrási, hungara aktoro (m. 1975)
1915: Modibo Keïta, unua prezidento de Malio (m. 1977)
1915: István Béla Kónya, rumania hungara advokato, politika ekzekutito (m. 1958)
1917: Sándor Ajtai Kovách, hungara kuracisto, universitata profesoro (n. 1845)
1921: János Márton, hungara aktoro kaj dramverkisto (m. 1998)
1921: Pál János, rumania hungara etnografo kaj muzeologo (m. 2018)
1924: Friederike Mayröcker, aŭstra verkistino (n. 1924)
1924: Dennis Weaver, usona aktoro (m. 2006)
1925: György Harag, rumania hungara reĝisoro (m. 1985)
1926: Ádám Réz, hungara tradukisto, literaturhistoriisto (m. 1978)
1926: Alfredo Di Stéfano, argentina futbalisto (m. 2014)
1928: Anna Mária Lupán, rumania hungara ekonomikistino
1932: Maurice Shadbolt, novzelanda verkisto (m. 2004)
1932: John Drew Barrymore, usona aktoro (m. 2004)
1934: Yaak Karsunke, germana verkisto kaj aktoro
1939: Hannalore Gewalt, germana verkistino pri regionhistoriaj temoj
1944: Éva Pákai, rumania hungara instruistino, lernolibroverkistino
1948: Marek Rymuszko, pola ĵurnalisto, verkisto (m. 2019)
1951: Eva Klotz, sudtirola pedagogino kaj politikistino
1952: Bronisław Komorowski, prezidento de Pollando
1954: Lech Makowiecki, pola bardo, komponisto, felietonisto
1955: János Márkus Barbarossa, hungara poeto, muzikilfaranto
1961: Ferenc Gyurcsány, ĉefministro de Hungario
1970: Ekrem İmamoğlu, turka politikisto, urbestro de Istanbulo
1970: Izabella Scorupco, pol-sveda aktorino, kantistino kaj manekeno
1975: Angelina Jolie, usona aktorino, socia aktivulo
1976: Aleksej Navalnij, rusa opoziciulo (m. 2024)
1985: Ana Carolina Reston, brazila fotomodelino (m. 2006)
1985: Lukas Podolski, germana futbalisto
1989: Eldar Qasımov, azerbajĝana kantisto, laŭreato de la Eŭrovido-Kantokonkurso
1991: Lorenzo Insigne, itala futbalisto