Kraljevina Srbija bila je država na Balkanu koja je postojala od 1882. do formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1. decembra 1918. Stvorena je proglašenjem vladara Kneževine Srbije, Milana I, za kralja 1882. Od 1817, Kneževinom je vladala dinastija Obrenović (koju je kratko vrijeme zamijenila dinastija Karađorđević). Kneževina, pod suverenitetom Osmanskog Carstva, de facto je postigla punu nezavisnost kada su posljednje osmanske trupe napustile Beograd 1867. Berlinski kongres 1878. priznao je formalnu nezavisnost Kneževine Srbije, a u njenom sastavu Nišavski, Pirotski, Toplički i Vranjski okruzi ušli su u južni dio Srbije.
Godine 1882. Srbija je uzdignuta na status kraljevine, održavajući prijateljsku vanjsku politiku prema Austro-Ugarskoj. Između 1912. i 1913, Srbija je znatno proširila svoju teritoriju učešćem u Prvom i Drugom balkanskom ratu – anektisani su Sandžak-Raška, Kosovski vilajet i Vardarska Makedonija. Na kraju Prvog svjetskog rata 1918. ujedinila se s Vojvodinom i Kraljevinom Crnom Gorom, a u decembru 1918. spojila se s novostvorenom Državom Slovenaca, Hrvata i Srba i formirala Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca (kasnije poznatu kao Kraljevina Jugoslavija) pod kontinuiranom vlašću dinastije Karađorđević.
Historija
Godine 1804. u Orašcu je podignut Prvi srpski ustanak pod vodstvom Karađorđa Petrovića protiv Osmanske vladavine. Ustanak je ugušen 1813. Dana 15. februara 1815. podignut је Drugi srpski ustanak na čelu sa knezom Milošem Obrenovićem. Rezultati ovog ustanka vidljivi su 1830, kada Porta proglašava Srbiju vazalnom kneževinom. Prvi ustav Srbija je dobila 1835. Godine 1867. donesen je ferman o povlačenju turskih garnizona iz srpskih gradova. Nezavisnost Srbije priznata je na Berlinskom kongresu 1878. Knez Milan Obrenović postaje kralj Srbije 1882. Obrenovići i Karađorđevići naizmjenično su vladali u 19. stoljeću. Posljednji Obrenović, kralj Aleksandar, ubijen je zajedno s kraljicom Dragom 1903. Tada na vlast dolazi kralj Petar I. Karađorđević.
Srbija, Kraljevina Bugarska, Kraljevina Crna Gora i Kraljevina Grčka krenule su 1912. u Prvom balkanskom ratu u konačno oslobađanje od Osmanskog Carstva. Nakon rata Srbija nije uspjela ostvariti svoj cilj – izlazak na Jadransko more, preko sjeverne Albanije, a Bugarska je bila nezadovoljna podjelom Makedonije. To je uzrokovalo Drugi balkanski rat 1913, kada su Srbija, Grčka, Osmansko Carstvo i Rumunija brzo pobijedile Bugarsku. Srbija je od Bugarske, kao ratnu odštetu dobila određenu zemlju na zapadu Bugarske.
Austro-Ugarska je bila uznemirena jačanjem Srbije, koja joj je remetila planove za prodor na istok. Nakon Sarajevskog atentata objavljuje rat Kraljevini Srbiji 28. jula 1914. Tada je počeo Prvi svjetski rat. Cerska i Kolubarska bitka bile su prve savezničke pobjede u Prvom svjetskom ratu. Povlačenje preko Albanije počelo je 1915. Tri godine kasnije probijen je Solunski front. Krajem novembra ujedinjenje s Kraljevinom Srbijom proglašavaju Baranja, Bačka, Banat, Srem, Crna Gora i Bosna i Hercegovina u jedinstveno Kraljevstvo SHS. Država Slovenaca, Hrvata i Srba ujedinila se sa Srbijom odlukom Narodnog vijeća u Zagrebu 25. novembra 1918, ali bez pristanka Hrvatskog sabora.
Dana 1. decembra 1918. formirano je prvobitno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca.
Srpsko-bugarski rat, 1885.
Srpsko-bugarski rat izbio je 14. novembra 1885. i trajao je do 28. novembra iste godine. Rat je završio porazom za Srbiju, jer nije uspjela zauzeti područje Slivnice, što je bila njena namjera. Bugari su uspješno odbili napade Srba nakon odlučujuće pobjede u bici kod Slivnice i napredovali na srpsku teritoriju, zauzevši Pirot i otvorivši put prema Nišu.
Kada je Austro-Ugarska proglasila da će se pridružiti ratu na strani Srbije, Bugarska se povukla iz Srbije, ostavljajući srpsko-bugarsku granicu tačno tamo gdje je bila prije rata. Mirovni sporazum potpisan je 19. februara 1886. u Bukureštu. Kao rezultat rata, evropske sile su priznale čin ujedinjenja Bugarske koji se dogodio 6. septembra 1885.
Balkanski ratovi i širenje
Pregovori između Rusije, Srbije i Bugarske doveli su do srpsko-bugarskog sporazuma o savezu iz marta 1912, čiji je cilj bio osvajanje i podjela Makedonije koju su držali Osmanlije. U maju je postignut srpsko-grčki savez, a u oktobru 1912. potpisan je savez Srbije i Crne Gore.
Nakon početka rata, Srbija je, zajedno s Crnom Gorom, osvojila Prištinu i Novi Pazar. U bici kod Kumanova Srbi su porazili osmansku vojsku i nastavili osvajati Skoplje i cijeli Kosovski vilajet. Regiju Metohije preuzela je Crna Gora. Kod Bitolja i Ohrida, jedinice srpske vojske uspostavile su kontakt s grčkom vojskom. Stanovništvo etničkih Srba i Albanaca imalo je tendenciju pomjeranja nakon teritorijalnih osvajanja. Kao rezultat multietničkog sastava Kosova, nove uprave izazvale su pomiješane reakcije lokalnog stanovništva. Srbi su to smatrali oslobođenjem.
Dana 29. novembra 1913, Drački okrug Kraljevine Srbije osnovan je na dijelu teritorije Albanije osvojene od Osmanskog Carstva tokom Prvog balkanskog rata. Srpski Drački okrug imao je četiri sreza: Drač, Lješ, Elbasan i Tiranu.
Nakon Prvog balkanskog rata 1912, teritorije Kosova i sjeverozapadne Makedonije međunarodno su priznate kao dio Srbije, a sjeverna Metohija kao dio Crne Gore Londonskim sporazumom iz maja 1913. U izvještaju Rimu, Lazër Mjeda, nadbiskup Skoplja, procijenio je da su srpske snage tokom i nakon sukoba ubile 25.000 Albanaca.
Stara neslaganja u vezi s teritorijom Makedonije među članicama Balkanske lige, a prvenstveno Srbijom i Bugarskom, dovela su do Drugog balkanskog rata. Ovdje su se Srbija, Grčka, Rumunija, Osmansko Carstvo i Crna Gora borile protiv Bugarske 1913.
Konačne granice ratificirane su Bukureškim mirom iz 1913. Srbija je preuzela kontrolu nad teritorijom koja je postala poznata kao Vardarska Makedonija, a danas je nezavisna kao Sjeverna Makedonija, ali je Srbija, bez izlaza na more, bila spriječena da dobije pristup Jadranskom moru zbog novoosnovane Kneževine Albanije.
Kao rezultat ovih ratova, stanovništvo Srbije se povećalo sa 2,9 miliona na 4,5 miliona, a teritorija se povećala za 81%.
Galerija
Vanjski linkovi
- Poljoprivreda Srbije od 1878. do 1912. godine, Gordana Garić Petrović, Univerzitet u Nišu, Filozofski fakultet, 2016.
