Maximilien de Robespierre

Maximilien Robespierre sinh ra tại Arras, Pháp trong một gia đình gốc Anh. Gia đình ông đã đến Carvin từ Picardy vào những năm đầu thế kỷ 17. Tuy nhiên cũng có nhiều lời đồn đoán rằng ông có gốc Ireland Ông là anh cả trong 4 người con. Cha ông, Maximilien Barthélémy François de Robespierre, là một luật sư tại văn phòng Conseil d'Artois ở Arras. Cha ông kết hôn với mẹ ông là Jacqueline Marguerite Carrault, con gái một người ủ rượu, vào năm 1758. Mẹ ông mất khi ông mới lên 6 tuổi và cha ông mất năm 1777, khi ông 19 tuổi.

Ông theo học tại một collège (trường trung học) tại Arras khi lên tám tuổi, và ông đã biết làm thế nào để đọc và viết. Vào tháng 10 năm 1769, theo đề nghị của một Giám mục, ông có được một suất học bổng tại Lycée Louis-le-Grand ở Paris. Robespierre đã theo học ở đó cho đến khi hai mươi ba tuổi, và ông được đào tạo như là một luật sư. Tại đây, ông được học về nền cộng hòa La Mã và tham gia hùng biện, những điều ảnh hưởng đến sự nghiệp chính trị của ông sau này. Sau khi tốt nghiệp, ông đã nhận được thêm một phần thưởng đặc biệt gồm 600-Livre dành cho mười hai năm học tập gương mẫu và có hành kiểm cá nhân tốt.

Robespierre bị thu hút bởi những quan điểm của nhà triết học Rousseau về cải cách chính trị, được trình bày trong tác phẩm Khế ước xã hội (The Social Contract).

Đồng điệu với tư tưởng của Rousseau, ông coi Ý chí chung của nhân dân là nền tảng của tính chính danh chính trị. Một số người cho rằng Robespierre đã tình cờ gặp Rousseau trước khi Rousseau qua đời, trong khi những người khác cho rằng câu chuyện này không có cơ sở xác thực.

Đại biểu tại Hội nghị các đẳng cấp

Robespierre là một người hâm mộ Jean-Jacques Rousseau và khi cuộc Cách mạng Pháp xảy ra, ông cho rằng đó là cơ hội để thiết lập nên một xã hội lý tưởng theo quan niệm của vị triết gia kể trên. Năm 1789, Robespierre được bầu làm đại biểu tại Hội nghị các Giai cấp rồi trở thành người lãnh đạo nhóm Jacobin. Robespierre cũng góp công vào việc tổ chức ra Công xã Paris và với tài hùng biện, ông đã đòi hỏi phải xét xử Vua Louis 16 và hoàng hậu. Ông đã tuyên bố rằng "Vua Louis XVI phải chết để Đất Nước có thể sống". Trong 1 cuộc họp ở tỉnh Arras, ông đã nói câu nói nổi tiếng:

“Cuộc họp của các nghị sĩ chỉ giải tán khi hiến pháp đã được xây dựng và củng cố trên cơ sở vững chắc.”

Chương trình cải cách của Robespierre thời đó là xóa bỏ tình trạng vô chính phủ, dẹp tan các xung đột trong xã hội, chống trả các công cuộc phản cách mạng trong nước và đánh thắng cuộc chiến tranh với các nước ngoài bằng cách động viên toàn dân và tất cả tài nguyên, rồi về sau mới thiết lập nên một định chế dân chủ, khởi đầu bằng việc lập hiến cho các giai cấp thấp kém.

“Nhân tố chủ yếu của cuộc cách mạng là vai trò quyết định của nhân dân trong ý chí đặc biệt kiên cường mà nhân dân đã phát huy.”

Hội nghị Quốc ước thời đó đã cho phép lập ra Ủy ban An toàn công cộng (Comité de salut public) điều hành chính quyền. Ủy ban này gồm có 12 người bầu lên mỗi tháng trong đó Robespierre là một nhân vật có nhiều ảnh hưởng, ngoài ra còn có Georges Danton, Jean Paul Marat, Saint-Just, Couthon.

Trong tình trang khẩn trương đó, Ủy ban An toàn công cộng đã hoạt động như một nội các chiến tranh, một loại độc tài tập thể. Ủy ban này đã cho phổ biến bản "Thông báo Luật pháp" qua đó đòi hỏi mọi người dân phải tuân theo các điều lệ. Ủy ban cũng tập trung uyền hành vào trung ương đồng thời kêu gọi mọi người dân đầu quân qua bản văn kêu gọi "levée en masse". Các nhà khoa học tài giỏi của nước Pháp thời đó cũng được mời đón giúp sức vào các công cuộc khảo cứu hữu ích, gồm có các nhà bác học Lagrange, Lavoisier, Lamark. Chính quyền thời đó cũng kiểm soát số lượng vàng xuất cảng, chặn đứng việc đầu cơ tích trữ, thực phẩm được phân phối qua Ủy ban Đời Sống nhờ đó đồng tiền "assignat" không còn bị mất giá.

Ủy ban An toàn công cộng cũng tin tưởng vào nền kinh tế thị trường tự do, khuyến khích các nông dân làm ăn cá thể nhưng vào thời kỳ đó, chính quyền Pháp còn thiếu nhiều kỹ thuật và phương pháp quản trị kinh tế. Tháng 6 năm 1793, Ủy ban kể trên đã đề nghị một bản Hiến pháp Cộng hòa theo đó có cuộc phổ thông đầu phiếu của nam giới, nhưng rồi bản Hiến pháp này đã bị tạm hoãn vô hạn định. Các tập sách mỏng về nông nghiệp được Ủy ban cho phổ biến để dạy cho nông dân cách trồng lúa hữu hiệu. Việc mở trường quân sự và chương trình giáo dục cưỡng bách là những chương trình hành động của Ủy ban.

Tới cuối năm 1793, Hội nghị Quốc ước lập ra một kế hoạch bài trừ Kitô giáo thay vào đó bằng culte de l'Être suprême (dịch nghĩa: thờ kính Đấng tối cao), đây là một thứ tôn giáo tự nhiên thờ thần, chấp nhận sự hiện hữu của Thượng đế và sự vĩnh cửu của Linh hồn.

Thời kỳ Khủng bố

Sau khi phái Jacobin của ông lên nắm quyền, ông và các bạn chiến đấu quan tâm nghiên cứu và thực hiện những vấn đề về chế độ lập hiến và dân chủ. Sau cùng ông và các đồng chí đã đề ra và được thông qua bản hiến pháp được xem là tiến bộ nhất và được nhân dân ủng hộ thực hiện tuy nhiên lại gặp phải sự chống đối mạnh mẽ của một số người. Ông khẳng định:

“Chỉ có 2 giai cấp người: những người bạn của tự do và bình đẳng, những người bảo vệ cho những ai bị áp bức nghĩa là bạn của người nghèo chống lại bọn giàu sang bất lương và giai cấp quý tộc tàn bạo.”

Để dẹp tan các kẻ chống lại Cách mạng, Hội nghị Quốc ước và Ủy ban An toàn công cộng đã cho lập ra một cơ quan cảnh sát chính trị tối cao, gọi là Ủy ban An ninh tổng quát có mục đích bảo vệ nước Cộng hòa, chống lại các kẻ nội thù. Ngày 17 tháng 9 năm 1793, một đạo luật được thông qua cho phép nhóm Jacobin hay Ủy ban An ninh có quyền bắt giam bất cứ người nào bị nghi ngờ chống lại Cách mạng.

Vào mùa thu năm 1793, các kẻ cầm đầu nhóm quân phiệt "enragés" bị bắt và các tổ chức cách mạng của phụ nữ bắt đầu bị cấm đoán.

Ngày 5 tháng 2 năm 1794, Robespierre phát biểu tại Hội nghị Quốc ước

“Nếu nền tảng của chính quyền nhân dân trong thời bình là đức hạnh, thì nền tảng của chính quyền nhân dân trong thời cách mạng là cả đức hạnh lẫn bạo lực. Nếu thiếu đức hạnh thì bạo lực trở nên chết chóc còn nếu thiếu bạo lực thì đức hạnh trở nên vô dụng”

Các nhân vật cực đoan như Jacques Hébert, vừa là một nhà báo, vừa là một thành viên của Công Xã Paris, đã bị Robespierre gọi là các kẻ "cực đoan cách mạng". Sau đó Jacques Hébert và một số người của bè nhóm này đã bị đưa lên máy chém.

Tháng 3 năm 1794, Công Xã Paris bị tạm giải tán rồi Robespierre chỉ định nhiều người trong nhóm của ông ta nắm giữ các cơ quan công quyền chủ yếu.

Robespierre cũng trừ khử một số người thuộc cánh tả như Georges Danton và những người cùng phe cánh (trong đó có cả người bạn thời thơ ấu Camille Desmoulins - người phát động chiếm ngục Bastille) kết tội họ tham nhũng và có liên hệ với phe phản cách mạng. Trong thời kỳ khủng bố, Danton đã cùng với Jean Paul Marat và Robespierre điều hành Ủy ban An toàn công cộng. Chủ ý của Danton là sau khi chính quyền cách mạng đã ổn định, các cuộc ngoại xâm đã được đẩy lui và các nhóm bảo hoàng đã bị dẹp tan, cần phải phục hồi lại sự ôn hòa trong các chính sách của nhà nước cách mạng. Nhưng Danton đã bị Robespierre tố cáo là muốn phục hồi vương quyền và tham nhũng, nên bị bắt và chết trên máy chém vào ngày 5 tháng 4 năm 1794. Đây được coi là một sai lầm của Robespierre do Georges Danton là một trong các nhà cách mạng có năng lực và tầm ảnh hưởng nhất.

Trong thời kỳ Khủng Bố của nước Pháp từ năm 1793 tới năm 1794, vào khoảng 40,000 người đã bị giết, một số lớn khác bị cầm tù. Riêng tại thành phố Paris kể từ tháng 9 năm 1793 tới tháng 6 năm 1794, vào khoảng 2,500 người đã bị đưa lên máy chém. Ngày này qua ngày khác, lưỡi máy chém này không lúc nào ngừng rơi. Trong số các nạn nhân của các cuộc thanh trừng, 8 % thuộc giai cấp quý tộc, 14 % là giới tư sản, nhất là những kẻ nổi loạn tại miền Nam của nước Pháp, giới tu sĩ có 6 % nạn nhân trong khi hơn 70 % người bị giết là các nông dân và công nhân.

Nền Cộng hòa Pháp được đặt căn bản trên tinh thần của "Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền" nhưng các tàn sát trong thời kỳ khủng bố này lại rất vô nhân đạo và tại một vài nơi, đã cực kỳ tàn ác chẳng hạn tại Nantes, 2,000 người bị kết tội chống đối cách mạng đã bị đưa lên các con phà và nhấn chìm ngoài khơi Đại Tây Dương.

Bị lật đổ và xử tử

Chiến thắng quân sự của nước Pháp, sự chán nản của dân chúng đối với việc phân phối thực phẩm của thời kỳ khủng bố, đối với cảnh tàn sát của nhóm người cực đoan do Robespierre lãnh đạo, nhất là sau cái chết của Georges Danton, các thành viên của Hội nghị Quốc ước bắt đầu lo ngại cho số phận của họ trước Robespierre. Họ tự hỏi: "Ngay cả một lãnh tụ của đảng Jacobin còn bị đưa lên máy chém thì ai trong chúng ta sẽ được an toàn?". Nhiều người đã nghi ngờ Robespierre muốn trở thành một kẻ độc tài. Ngoài ra, ông còn mắc sai lầm như xử chém hàng loạt nhiều người bị kết tội là chống lại nhân dân, trong đó có nhiều người bị kết tội oan và trong đó có cả nhà bác học nổi tiếng Antoine Laurent Lavoisier nên ông mất dần sự ủng hộ của nhân dân.

Vào ngày 11 tháng 6 năm 1794, Robespierre cáo buộc Joseph Fouché cầm đầu một âm mưu đảo chính.

Hôm sau, ông xuất hiện tại Hội nghị Quốc ước để tố cáo các đối thủ vì đã tìm cách kích động các phe phái chống lại chính phủ, đồng thời khẳng định có một âm mưu nhằm hạ thấp uy tín của mình. Vấp phải sự phản đối từ một nhóm thiểu số, ông đã rút lui và tuyên bố sẽ không quay lại chừng nào các mâu thuẫn còn tiếp diễn.

Ngày 26 tháng 7 năm 1794, Robespierre trở lại tại Quốc ước và có một bài phát biểu kéo dài hai giờ về những phe phái phản loạn. Ông tự biện hộ trước những cáo buộc về chế độ độc tài và sự chuyên chế, rồi tiếp tục cảnh báo về một âm mưu chống lại Ủy ban An toàn Công cộng.

Khi được yêu cầu nêu tên những người mà ông cáo buộc, Robespierre từ chối ngắn gọn, ngoại trừ việc chỉ trích Joseph Cambon, người ngay lập tức lao lên bục diễn thuyết và nói:

“Đã đến lúc phải nói lên toàn bộ sự thật, chỉ có một người duy nhất đang cố gắng vô hiệu hóa Quốc Ước. Người đó chính là kẻ vừa đọc diễn văn, người đó là Robespierre!”

Sự phản ứng quyết liệt của Cambon đã làm thay đổi diễn biến của cuộc tranh luận. Laurent Lecointre - đại biểu Versailles, đứng dậy và đề nghị rằng bài phát biểu nên được in ra. Đề nghị này trở thành tín hiệu cho sự kích động, tranh luận và chống đối bùng nổ trong Hội nghị Quốc ước. Cuộc tranh luận gay gắt tiếp diễn cho đến khi Bertrand Barère buộc nó phải chấm dứt.

Vào buổi tối, Robespierre đã đọc bài diễn văn mà ông coi như bản di chúc của mình tại Câu lạc bộ Jacobin, nơi nó được đón nhận nồng nhiệt. Khi ông nhắc đến việc uống thuốc độc khi cần, Jacques-Louis David đã thốt lên: "Tôi sẽ cùng uống với anh". Các thành viên có mặt tại đó ủng hộ việc in bài diễn văn của Robespierre thành văn bản. Collot d'Herbois và Billaud-Varenne phản đối việc in ấn và phổ biến văn bản này nên đã bị xua đuổi và đánh đập. Họ tìm đến Ủy ban An toàn Công cộng và thấy Saint-Just đang làm việc tại đó. Họ hỏi liệu anh ta có đang soạn thảo bản cáo trạng nhắm vào họ hay không. Saint-Just chỉ hứa sẽ cho họ xem bài diễn văn của mình trước khi phiên họp bắt đầu. Collot d'Herbois - người đang giữ vai trò chủ tọa Hội nghị Quốc ước, lo lắng cho số phận của mình nên quyết định sẽ không để Saint-Just phát biểu và tìm cách ngăn cản để tiếng nói của anh ta không thể được lắng nghe vào ngày hôm sau.

Chín thành viên của Ủy ban An toàn Công cộng và Ủy ban An ninh Tổng quát họp bí mật và đi đến quyết định rằng chỉ có thể là được ăn cả hoặc mất tất cả - để tự bảo vệ mình, Robespierre phải bị bắt. Paul Barras nói rằng tất cả bọn họ sẽ chết nếu Robespierre không chết. Yếu tố then chốt khiến họ quyết định tham gia vào âm mưu này, dường như mang tính cảm xúc hơn là ý thức hệ - đó là nỗi sợ trước những ý định của Robespierre đối với họ.

Họ quyết định rằng đồng minh của Robespierre gồm Tư lệnh Vệ binh Quốc gia Paris - François Hanriot, các sĩ quan phụ tá của ông ta là Lavalette và Boulanger, công tố viên Dumas, gia đình Duplay và nhà in Charles-Léopold Nicolas phải bị bắt trước để Robespierre không còn sự hỗ trợ.

Ngày 27 tháng 7 năm 1794, Saint-Just bước vào Hội nghị Quốc ước và chuẩn bị buộc tội Billaud-Varenne và Collot d’Herbois. Tuy nhiên, chỉ vài phút sau, Jean-Lambert Tallien ngắt lời Saint-Just và bắt đầu công kích Robespierre. Tallien cho rằng Robespierre đang lần lượt tấn công và cô lập từng người trong số họ, cho đến khi cuối cùng ông chỉ còn lại bên mình những kẻ thấp hèn và sa đọa phục vụ ông. Gần 35 đại biểu đã lên tiếng chống lại Robespierre trong ngày hôm đó.

Khi các lời cáo buộc ngày càng chồng chất, Saint-Just im lặng. Robespierre vội tiến lên bục diễn thuyết, kêu gọi sự ủng hộ từ các đồng minh, nhưng tiếng nói của ông bị tiếng la ó át đi. Ông chạy về phía hàng ghế của phe của mình nhưng lại bị đuổi đi. Sau đó, Marc-Guillaume Alexis Vadier chế nhạo Robespierre bằng cách nhắc đến vụ việc liên quan đến Catherine Théot khiến Robespierre nhất thời không thể nói được.

Khi Robespierre đang vô cùng kích động và không thể tiếp tục phát biểu, một đại biểu hét lên: "Máu của Danton đã làm mày nghẹn giọng". Robespierre lấy lại được bình tĩnh và đáp rằng "Có phải các người tiếc Danton không?... Đồ hèn nhát! Vậy sao các người không đứng ra bênh vực hắn?". Sau đó, Louis Louchet yêu cầu bắt giữ Robespierre. Em trai ông - Augustin Robespierre, đề nghị được cùng chịu chung số phận với anh mình. Toàn bộ Hội nghị Quốc ước đồng thuận và sau đó đề nghị bắt giữ cả Couthon và Saint-Just. Philippe-François-Joseph Le Bas cũng quyết định đi cùng Saint-Just. Khi bước xuống khỏi bục diễn thuyết, Robespierre hét lên rằng “Cách mạng đã thất bại”. Năm người gồm Robespierre, Augustin Robespierre, Couthon, Saint-Just và Le Bas bị đưa đến Ủy ban An ninh Tổng quát để thẩm vấn.

Không lâu sau, Hanriot - đồng minh của Robespierre được lệnh phải trình diện trước Quốc ước, nhưng ông ta đã báo động các khu vực của Paris rằng đang có âm mưu sát hại Robespierre, đồng thời huy động khoảng 2400 Vệ binh Quốc gia tập trung trước Tòa thị chính.

Khoảng 6 giờ tối hôm đó, Hội đồng thành phố Paris triệu tập một cuộc họp khẩn để xem xét những mối nguy đang đe dọa Tổ quốc. Hội đồng ra lệnh đóng các cổng thành và rung chuông báo động. Đối với Quốc ước, việc này là bất hợp pháp vì chưa được hai Ủy ban An ninh Công cộng và Ủy ban An ninh Tổng quát cho phép. Quốc ước tuyên bố rằng bất kỳ ai chỉ huy một lực lượng vũ trang chống lại Quốc ước sẽ bị coi là kẻ ngoài vòng pháp luật, tức có thể bị bắt hoặc tiêu diệt mà không cần thủ tục xét xử thông thường. Trong khi đó, Hội đồng thành phố Paris liên kết với phái Jacobin để chuẩn bị một cuộc nổi dậy, thậm chí yêu cầu gửi thêm lực lượng tiếp viện.

Tối ngày 27 tháng 7 năm 1794, Robespierre và các đồng minh bị bắt và đưa đến các nhà tù khác nhau, nhưng một số người sau đó được thả do sự can thiệp của chính quyền cảnh sát và Công xã Paris. Hanriot bị bắt rồi lại được giải cứu. Cuối cùng, Robespierre được đưa đến Tòa thị chính, nơi Công xã Paris tập hợp lực lượng để bảo vệ ông.

Sau khi Robespierre và các đồng minh được đưa đến Tòa thị chính, Công xã Paris bắt đầu tập hợp lực lượng vũ trang để bảo vệ họ. Tuy nhiên, vấn đề lớn là họ không hành động đủ nhanh và quyết đoán. Các đơn vị vũ trang tập trung nhưng chờ đợi mệnh lệnh, trong khi những người lãnh đạo liên tục tranh luận mà không đưa ra được một kế hoạch rõ ràng. Họ cũng thiếu lương thực, đạn dược và chỉ thị cụ thể. Trong khoảng thời gian đó, phe Quốc ước có cơ hội củng cố lực lượng và tổ chức phản công. Khi đêm càng về khuya và trời đổ mưa lớn, nhiều thành viên của lực lượng vũ trang Công xã Paris bắt đầu mất kiên nhẫn và rời đi.

Đến khoảng 2 giờ sáng ngày 28 tháng 7 năm 1794, Paul Barras và Bourdon dẫn quân của Quốc ước tiến về Tòa thị chính. Barras cố tình cho quân tiến chậm, vì muốn thị uy lực lượng và tránh một cuộc giao chiến đẫm máu nếu có thể. Nhưng khi quân đến nơi, các Grenadiers (lính ném lựu đạn) nhanh chóng xông vào tòa nhà, theo sau là Bourdon và lực lượng hiến binh. Trước sức ép của quân Quốc ước, Robespierre và những người ủng hộ ông rút vào một phòng nhỏ hơn.

Có nhiều lời kể khác nhau về những gì xảy ra tiếp theo, nhưng có vẻ để tránh bị bắt, Augustin Robespierre đã cởi giày rồi nhảy từ một gờ tường rộng xuống, bị gãy xương chậu và bị thương nặng ở đầu. Le Bas đưa một khẩu súng cho Robespierre rồi tự sát bằng khẩu súng khác. Robespierre cũng cố tự sát bằng cách đưa súng vào miệng nhưng bị một hiến binh ngăn lại và bị thương nặng ở hàm/mặt. Couthon được tìm thấy nằm dưới chân cầu thang, còn Saint-Just đầu hàng mà không nói gì. Hanriot cố chạy trốn qua một cầu thang bí mật nhưng sau đó bị phát hiện và bắt giữ.

Robespierre trải qua phần còn lại của đêm tại phòng tiền sảnh của Ủy ban An ninh Tổng quát. Ông nằm trên một chiếc bàn, đầu kê trên một chiếc hộp gỗ thông, áo sơ mi dính đầy máu. Đến 5 giờ sáng, em trai ông và Couthon được đưa đến bệnh viện gần nhất, nhưng Barras không cho phép đưa Robespierre đến đó. Đến 10 giờ sáng, một bác sĩ quân y được gọi đến, lấy ra một số chiếc răng và những mảnh xương từ hàm bị gãy của ông. Sau đó, ông bị giam ở lâu đài Conciergerie.

Trưa ngày 28 tháng 7 năm 1794, Tòa án Cách mạng được triệu tập. Đến 2 giờ chiều, Robespierre cùng 21 người khác bị buộc tội phản cách mạng và bị kết án tử hình không qua xét xử.

Khoảng 6 giờ tối ngày 28 tháng 7 năm 1794, những người bị kết án được đưa trên ba xe ngựa đến Quảng trường Cách mạng để hành quyết. Một đám đông phẫn nộ đi theo đoàn xe, liên tục chửi rủa những người bị kết án.

Một bản in đương thời xác định Robespierre là người số 10 bị hành quyết. Trước khi hành quyết, đao phủ Charles-Henri Sanson tháo miếng băng cố định hàm bị vỡ của Robespierre, khiến ông đau đớn và hét lên cho đến khi qua đời. Sau khi ông bị chém đầu, đám đông vỗ tay và reo hò trong khoảng 15 phút. Robespierre và những người đi cùng được chôn trong một ngôi mộ tập thể tại một nghĩa trang mới thành lập. Trong khoảng thời gian từ 1844 đến 1859 (có khả năng là năm 1848), hài cốt của những người được chôn tại đây được chuyển đến Hầm mộ Paris.

• Maximilien Robespierre Internet Archive on Marxists.org
• Maximilien Robespierre, 1758–1794
• The French Revolution, Robespierre Lưu trữ ngày 17 tháng 1 năm 2010 tại Wayback Machine
• Family tree (back to the 18th generation) Lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2006 tại Wayback Machine (also here Lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2011 tại Wayback Machine)
• Chisholm, Hugh, biên tập (1911). "Robespierre, Maximilien François Marie Isidore de". Encyclopædia Britannica (ấn bản thứ 11). Cambridge University Press. {{Chú thích bách khoa toàn thư}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |W1EC= (trợ giúp)
• Remembering the Reign of Terror by Dolan Cummings, Spiked Review of Books, Issue No. 7, November 2007
• A.M.R.I.D (Association Maximilien Robespierre pour l'Idéal Démocratique) Lưu trữ ngày 10 tháng 9 năm 2009 tại Wayback Machine(bằng tiếng Pháp)