Arthur Phillip (11 tháng 10 năm 1738 – 31 tháng 8 năm 1814) là một sĩ quan Hải quân Hoàng gia Anh, người từng giữ chức Thống đốc đầu tiên của Thuộc địa New South Wales.
Phillip mất cha mẹ từ sớm, năm 9 tuổi đã phải sống trên một tàu hải quân Anh, sau đó ông được Trường Bệnh viện Greenwich, trường từ thiện dành cho con em thuỷ thủ nghèo nhận vào học từ tháng 6 năm 1751 đến tháng 12 năm 1753. Sau đó, ông trở thành người học việc trên tàu săn cá voi Fortune. Khi Chiến tranh Bảy năm với Pháp bùng nổ, Phillip gia nhập Hải quân Hoàng gia Anh với tư cách là người phục vụ cho thuyền trưởng Michael Everitt trên tàu HMS Buckingham. Ông cũng phục vụ cùng Everitt trên các tàu HMS Union và HMS Stirling Castle. Phillip được thăng cấp trung úy vào ngày 7 tháng 6 năm 1761, trước khi chuyển sang chế độ hưởng nửa lương vào ngày 25 tháng 4 năm 1763, khi chiến sự kết thúc. Năm 1774, ông được biệt phái sang Hải quân Bồ Đào Nha và tham gia cuộc chiến chống lại Tây Ban Nha. Trở lại phục vụ Hải quân Hoàng gia Anh vào năm 1778, đến năm 1782, khi đang chỉ huy tàu HMS Europa, Phillip được giao nhiệm vụ chiếm các thuộc địa của Tây Ban Nha ở Nam Mỹ; tuy nhiên, một hiệp định đình chiến đã được ký kết trước khi ông kịp đến nơi. Năm 1784, Phillip được Evan Nepean, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, thuê để khảo sát các công trình phòng thủ của Pháp tại châu Âu.
Năm 1786, Phillip được Lãnh chúa Sydney bổ nhiệm làm chỉ huy của "Hạm đội thứ nhất" (First Fleet) — một đội tàu gồm 11 chiếc với nhiệm vụ thiết lập một Thuộc địa lưu đày và khu định cư tại Botany Bay, New South Wales. Khi đến Botany Bay, Phillip nhận thấy địa điểm này không phù hợp nên đã tìm kiếm một nơi thuận lợi hơn để định cư; cuối cùng, ông chọn Port Jackson — vị trí của thành phố Sydney, Úc ngày nay. Là một thống đốc có tầm nhìn xa, Phillip sớm nhận ra rằng New South Wales cần một bộ máy hành chính dân sự cùng cơ chế trả tự do cho các tù nhân. Tuy nhiên, kế hoạch đưa những thợ lành nghề cùng tham gia chuyến hải trình của Hạm đội thứ nhất đã bị từ chối. Hệ quả là ông phải đối mặt với vô vàn khó khăn về nhân lực, kỷ luật và nguồn cung ứng. Phillip mong muốn xây dựng mối quan hệ hòa hợp với người bản địa, dựa trên niềm tin rằng mọi cá nhân trong thuộc địa đều là công dân Anh và được pháp luật bảo vệ với tư cách đó. Do đó, người bản địa có các quyền ngang bằng với bất kỳ ai khác dưới quyền chỉ huy của Phillip. Theo thời gian, những khác biệt về văn hóa giữa hai nhóm người đã dẫn đến xung đột. Sự xuất hiện của thêm nhiều tù nhân từ các đợt Hạm đội thứ hai và Hạm đội thứ ba đã tạo ra áp lực mới lên các nguồn tài nguyên vốn đã khan hiếm tại địa phương. Đến thời điểm Phillip lên đường trở về nước vào tháng 12 năm 1792, thuộc địa này đã dần hình thành với các chính sách cấp đất chính thức, hoạt động canh tác có hệ thống và hệ thống cung cấp nước ổn định.
Ngày 11 tháng 12 năm 1792, Phillip rời thuộc địa để trở về Anh điều trị bệnh sỏi thận. Ông từng dự định quay lại Úc, nhưng các cố vấn y tế đã khuyên ông nên từ chức thống đốc. Sau khi sức khỏe hồi phục, ông trở lại phục vụ trong Hải quân vào năm 1796, đảm nhiệm một số vị trí chỉ huy tại vùng biển quê nhà trước khi được giao quyền chỉ huy lực lượng Hampshire Sea Fencibles. Ông chính thức rời khỏi quân ngũ vào năm 1805. Những năm tháng nghỉ hưu cuối đời, ông sống tại Bath, Somerset, cho đến khi qua đời vào ngày 31 tháng 8 năm 1814. Với tư cách là Thống đốc đầu tiên của New South Wales, tên của ông đã được đặt cho nhiều địa danh tại Úc, bao gồm Port Phillip, đảo Phillip, phố Phillip tại khu trung tâm thương mại Sydney, vùng ngoại ô Phillip ở Canberra, tòa nhà Thống đốc Phillip tại Sydney, cùng nhiều con phố, công viên và trường học khác.
Giai đoạn đầu đời
Arthur Phillip chào đời vào ngày 11 tháng 10 năm 1738 tại giáo xứ All Hallows, trên phố Bread, London. Ông là con trai của Jacob Phillip, một người nhập cư từ Frankfurt. Theo nhiều nguồn tin khác nhau, Jacob Phillip từng làm giáo viên dạy ngoại ngữ, chủ tàu buôn, thuyền trưởng tàu buôn hoặc chỉ là một thủy thủ bình thường. Mẹ ông, bà Elizabeth Breach, là góa phụ của một thủy thủ tên là John Herbert – người đã qua đời vì bệnh tật tại Jamaica trên tàu HMS Tartar vào ngày 13 tháng 8 năm 1732.[1] Vào thời điểm Arthur Phillip ra đời, gia đình ông có cuộc sống khiêm tốn trong một căn nhà thuê gần khu Cheapside, thuộc thành phố London.
Hiện không còn ghi chép nào về thời thơ ấu của Phillip. Cha ông, ông Jacob, qua đời vào năm 1739, khiến gia đình rơi vào cảnh thu nhập eo hẹp. Năm 9 tuổi, Arthur đã bắt đầu cuộc sống trên biển trên một con tàu của Hải quân Anh. Ngày 22 tháng 6 năm 1751, ông được nhận vào Trường Bệnh viện Greenwich (Greenwich Hospital School) – một ngôi trường từ thiện dành cho con em của những thủy thủ nghèo khó. Theo chương trình giảng dạy tại đây, ông được học về đọc viết, số học và các kỹ năng hàng hải, bao gồm cả kỹ thuật vẽ bản đồ. Hiệu trưởng nhà trường, Mục sư Francis Swinden, nhận xét rằng Phillip là người "khiêm tốn, biết suy xét và luôn làm việc một cách chỉn chu, cẩn trọng trong mọi việc mình đảm nhận".
Phillip theo học tại Trường Bệnh viện Greenwich trong hai năm rưỡi, lâu hơn thời gian học trung bình một năm của các học viên khác. Cuối năm 1753, ông ký hợp đồng học việc kéo dài 7 năm trên tàu Fortune, một tàu săn cá voi có trọng tải 210 tấn do thuyền trưởng thương mại William Readhead chỉ huy. Phillip rời Trường Bệnh viện Greenwich vào ngày 1 tháng 12 và dành những tháng tiếp theo trên tàu Fortune để chờ đợi mùa săn cá voi năm 1754 bắt đầu.
Các bức chân dung đương thời mô tả Phillip là người có vóc dáng thấp hơn mức trung bình, với nước da ngăm và đôi mắt sẫm màu. Một chiếc mũi dài cùng bờ môi dưới rõ nét là những đặc điểm nổi bật trên "cái sọ nhẵn nhụi tựa quả lê" của ông, theo cách mô tả của Robert Hughes.
Giai đoạn đầu sự nghiệp hàng hải
Các chuyến săn cá voi và thương mại
Vào tháng 4 năm 1754, tàu Fortune khởi hành đi săn cá voi gần Svalbard trên Biển Barents. Với tư cách là một người học việc, nhiệm vụ của Phillip bao gồm việc lóc lớp mỡ từ xác cá voi và giúp đóng số mỡ đó vào các thùng chứa. Thực phẩm rất khan hiếm, nên 30 thành viên thủy thủ đoàn trên tàu Fortune đã phải bổ sung vào khẩu phần ăn của mình bằng trứng chim, các loại rau dại (như cỏ chống bệnh scorbut) và thịt tuần lộc nếu săn được. Con tàu trở về Anh vào ngày 20 tháng 7 năm 1754. Các thủy thủ săn cá voi được thanh toán tiền công và thay thế bằng mười hai thủy thủ khác cho một chuyến hải trình mùa đông đến Địa Trung Hải. Phillip vẫn tiếp tục ở lại trên tàu khi Fortune thực hiện chuyến hải trình thương mại đến Barcelona và Livorno, chở theo muối và nho khô, sau đó quay về qua ngả Rotterdam với hàng hóa gồm ngũ cốc và các loại quả họ cam quýt. Con tàu trở về Anh vào tháng 4 năm 1755 rồi lập tức khởi hành đến Svalbard cho mùa săn cá voi năm đó. Phillip vẫn là một thành viên của thủy thủ đoàn, nhưng anh đã từ bỏ công việc học việc của mình khi con tàu quay trở lại Anh vào ngày 27 tháng 7.
Hải quân Hoàng gia và Chiến tranh Bảy năm
Vào ngày 16 tháng 10 năm 1755, Phillip gia nhập Hải quân Hoàng gia với tư cách là người phục vụ cho thuyền trưởng trên tàu HMS Buckingham – một chiến hạm được trang bị 68 khẩu đại bác – dưới quyền chỉ huy của Đại tá Michael Everitt, một người anh em họ bên phía mẹ ông. Là một thành viên trong thủy thủ đoàn của tàu Buckingham, Phillip phục vụ tại các vùng biển quê nhà cho đến tháng 4 năm 1756, sau đó ông tham gia hạm đội Địa Trung Hải của Đô đốc John Byng. Tàu Buckingham chính là soái hạm của Chuẩn Đô đốc Temple West trong Trận Minorca diễn ra vào ngày 20 tháng 5 năm 1756.
Ngày 1 tháng 8 năm 1757, Phillip cùng Đại tá Everitt chuyển sang tàu HMS Union, một chiến hạm có 90 khẩu đại bác; con tàu này đã tham gia đột kích vào St Malo từ ngày 5 đến ngày 12 tháng 6 năm 1758. Tiếp tục đồng hành cùng Đại tá Everitt, vào ngày 28 tháng 12 năm 1758, Phillip được điều chuyển sang tàu HMS Stirling Castle – chiến hạm được trang bị 64 khẩu đại bác – và lên đường đến vùng Tây Ấn để tham gia cuộc bao vây Havana. Ngày 7 tháng 6 năm 1761, nhờ những đóng góp tích cực trong thời gian phục vụ, Phillip được phong quân hàm trung úy. Khi hòa bình lập lại vào ngày 25 tháng 4 năm 1763, ông chuyển sang chế độ nghỉ hưu với mức lương bằng một nửa so với khi tại ngũ.
Giai đoạn nghỉ hưu và thời gian phục vụ trong Hải quân Bồ Đào Nha
Vào tháng 7 năm 1763, Phillip kết hôn với Margaret Charlotte Denison (nhũ danh Tibbott), thường được gọi là Charlott – một góa phụ lớn hơn ông 16 tuổi. Họ chuyển đến sống tại Glasshayes ở Lyndhurst, Hampshire và lập một trang trại tại đây. Cuộc hôn nhân không hạnh phúc, và hai người ly thân vào năm 1769 khi Phillip quay trở lại phục vụ trong Hải quân. Margaret Phillip qua đời vào tháng 8 năm 1792 và được chôn cất tại Llanycil, Bala, Bắc Wales, bên cạnh người bạn đồng hành của bà là bà Cane. Năm tiếp theo, ông được bổ nhiệm làm trung úy thứ hai trên tàu HMS Egmont, một Tàu chiến tuyến 74 khẩu đại bác mới được đóng.
Năm 1774, Phillip được biệt phái sang Hải quân Bồ Đào Nha với cấp bậc thuyền trưởng để tham gia cuộc chiến chống lại Tây Ban Nha. Trong thời gian phục vụ tại đây, ông chỉ huy chiếc tàu hộ vệ 26 khẩu đại bác mang tên Nossa Senhora do Pilar. Trên con tàu này, ông đã vận chuyển một toán quân từ Rio de Janeiro đến Colonia del Sacramento bên bờ sông Río de la Plata (đối diện với Buenos Aires) để tăng viện cho đơn vị đồn trú tại đó. Chuyến đi cũng chở theo một nhóm tù nhân được đưa đến Colonia để thực hiện các công việc lao dịch. Trong một trận bão trên hành trình, các tù nhân đã hỗ trợ thủy thủ đoàn vận hành con tàu; khi đến nơi, Phillip đã đề nghị giảm án cho họ như một phần thưởng vì đã góp công cứu tàu. Một phiên bản bị biến tấu của đề nghị này đã xuất hiện trên báo chí Anh vào năm 1786, đúng thời điểm Phillip được bổ nhiệm dẫn đầu đoàn thám hiểm đến Sydney. Vào ngày 19 tháng 4 năm 1777, ngoài khơi Đảo Santa Catarina, Phillip đóng vai trò chủ chốt trong việc chiếm giữ tàu San Agustín của Tây Ban Nha. Hải quân Bồ Đào Nha sau đó đưa con tàu này vào biên chế với tên gọi Santo Agostinho, dưới quyền chỉ huy của Phillip. Sự kiện này đã được báo chí Anh đưa tin:
Madrid, ngày 28 tháng 8. Các bức thư từ Lisbon chuyển đến thông tin sau đây từ Rio de Janeiro: Tàu St. Augustine, với 70 khẩu đại bác, sau khi bị tách khỏi hạm đội của ông Casa Tilly, đã bị hai tàu Bồ Đào Nha tấn công. Phía tàu St. Augustine đã chống trả suốt một ngày một đêm, nhưng đến ngày hôm sau, khi bị hạm đội Bồ Đào Nha bao vây, họ buộc phải đầu hàng.
Liên kết ngoài
- Các tác phẩm của Arthur Phillip tại Dự án Gutenberg
- Các tác phẩm của hoặc nói về Arthur Phillip tại Internet Archive
