lidn Venämas

Vologd

5 min read
In 90 languages
14 images

Vologd (ven.: Во́логда [ˈvoləɡdə]) om lidn da lidnümbrik Venäman lodehpoles. Se om Vologdan agjan administrativine, tedoline da kul'turine keskuz. Mugažo lidn om Vologdan ümbrikon administrativižeks keskuseks, ei ole sen ümbrikon palaks.

Lidnan oficialižetoi nimi om «Verai Pohjoižmaha».

Istorii

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1147 sekundarižiš purtkiš kuti Stroican jumalankodin alusenpanend. Aigan mändes nimitaškanzihe lidnad jogen mödhe. Lidn alištui Uz'lidnan Tazovaldkundale vhesai 1456 formaližikš, tora Tverin, Vladimiran i Moskvan oigenuziden keskes jätksi 13. voz'sadaspäi. Vozil 1566−1822 Vologdan kremlin seinäd oliba olmas, nimitihe sidä mugažo Nason-lidnaks (ven.: Насон-город).

Vodel 1782 Vologd linni Vologdan gubernijan keskuseks. Vspäi 1937 Vologd om Vologdan agjan administrativižeks keskuseks.

Nened ižandusen sarakod oma šingotadud Volodgas: tarkoiged mašiništonsauvomine, transportmašinoiden tehmine (trolleibusad, avtod likkumha teita, libutimed, vagonoiden kohenduz), torguind (agjan läz pol't), sömtegimišt (lihakombinat, maidkombinat, kaks' leibtegint, konditerine fabrik, keitišen i mineralveden edheotandad) i kompjuterprogramiden sarak. Kaikiš järedambad edheotandoišpäi oma Vologdan pörutügitegim i Vologdan optiž-mehanine tegim.

Geografijan andmused

Lidn sijadase agjan suves, ümbärdajan rajonan suvipäivnouzmas, Venäman pohjoižes, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vologd seižub ühtennimižen jogen alajoksmusen molembil randoil.

Matkad Moskv-pälidnaspäi om 450 kilometrad pohjoižpolehe, Piterišpäi om 650 km päivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Gräzovec nell'kümne kaks' kilometrad suvhe «Holmogorid»-avtotedme (M8) vai raudtel, Sokol 42 km pohjoižhe avtotedme vai raudtel i Kadnikov 40 km pohjoižpäivnouzmha M8-avtotedme.

Klimat om ven kontinentaline, sän arvoimižed vajehtudas paksus. Voden keskmäine lämuz om +3,1 C°, kezakun-elokun +14,7..+17,5 C°, tal'vkun-uhokun −8,4..−10,7 C°. Ekstremumad oma −47,1 C° (viluku) i +36,4 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −3,1 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +8,5 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,2 C°). Paneb sadegid 566 mm vodes, enamba kezakus-elokus (68..76 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (26..31 mm kus). Tal'veližen sezonan hätkeližuz voib sadas vidhe polenke kuhusai. Il'man vozne keskmäine relätivine nepsuz om 80 %.

Tobmuz

Vologdan lidnümbrik om kaikiš suremb agjas eläjiden lugun mödhe — 320,702 ristitud vl 2017. Moločnoje-žilo (7 690 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho mugažo. Se om ümbärtud Vologdan rajonan territorijal kaikiš polišpäi.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Duman ezimez'. Sergei Nikulin tegeb Duman ezimehen velgusidme vn 2025 heinkun 15. päiväspäi. Edeline Duman ezimez' om Jurii Sapožnikov (sügüz'ku 2016 — heinku 2025). Käskusenandai tobmuz om Lidnan Dum 30 ezitajanke, valitas heid 30 üks'mandatižes valičemižümbrikos. Ezitajiden valdatusiden strok om viž vot. Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2024 6.-8. päivil sügüz'kud, edeližed vn 2019 8. päiväl sügüz'kud i vn 2014 14. päiväl sügüz'kud.

Radonoigendai tobmuz om Lidnan Administracii, kogoneb seičemes departamentaspäi. Lidnan mer (Administracijan pämez') radab sen ohjandajaks. Vologdan mer om Sergei Žestännikov vn 2025 heinkun 23. päiväspäi. Departamentoiden pämehed oma lidnan meran varapämehikš. Edeližed merad oma Andrei Nakrošaev (sulaku 2024 — heinku 2025), Sergei Voropanov (kül'mku 2017 — sulaku 2024), Andrei Travnikov (kül'mku 2016 — reduku 2017), Jevgenii Šulepov (kül'mku 2008 — sügüz'ku 2016).

Eläjad

Vl 1897 lidnan eläjiden lugu oli 27,705 ristitud, vl 1939 — 95,314 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 301,755 ristitud, lidnümbrikon — 309,290 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 313,012 eläjad vl 2017 i 313,944 eläjad vl 2021. Kaik 320,702 ristitud elihe kaikes lidnümbrikos vl 2017, 317,822 ristitud — vl 2025.

Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 97,3 %, toižed rahvahad — 2,7 %.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 81,83 %, toižed rahvahad — 2,73 %, rahvahuden ozutandata — 15,44 %. Vn 2021 rahvahanlugemine registrirui 21 vepsläšt lidnas.

Ortodoksižen hristanuskondan 88 pühäpertid oma kaičenus täuzin vai paloin i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Sündundan kafedraline päjumalanpert', Hristan Eläbzdusen päjumalanpert', Jumalan Sofija-melevuden päjumalanpert', Spasan Prilukin Dimitrijan mez'jumalankodi (päjumalanpert', kuz' jumalanpertid i časoun'), Pühän Hengen mez'jumalankodi (päjumalanpert', jumalanpert'), Emäganpäivän naižjumalankodi (kaks' jumalanpertid), 53 jumalanpertid, seičeme kodijumalanpertid, 13 časounäd. Spasan Armahtajan päjumalanpert' ei ole kaičenus. Protestantizman uskojiden tulendad oma lidnas: katoližen jumalankodikundan, baptizman, seičemenden päivän adventistoiden. Islaman Al'-Džuma-pämečet' om saudud vll 1998−2001.

Openduz

Lapsiden opendusen aluzkundad oma 84 nimitadud i nomeruidud päivkodid, augotižškol Prilukiš, 42 keskškolad (niiden kesken gimnazii nomer 2 i londuseliž-matematine licei), ehtal'ne škol (lidnan keskuzpalas), kuz' armotomiden lapsiden kodid, kaks' korrekcišt školad, 11 ližaopendusen keskust, kaks' muzikškolad (nomer 1 i 4 (kaks' korpusad)), nell' čomamahtoiden školad (nomer 2 (koume adresad), nomer 5 (filialanke), «Art-ideja» (koume filialad), horeografine «Piruet»), kahesa sportškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad oma ühesa profliceid i profškolad, kuz' kolledžad (agjan čomamahtoiden, agjan medicinine, pedagogine, kooperativine, sauvondan, agrariž-ekonomine), raudtetransportan i mašinansauvomižen tehnikumad, üläopendusen aluzkundad: Vologdan valdkundaline universitet, Vologdan oiktusen da ekonomikan institut (Venäman UTFR), severz'-se filialoid (Valdkundaližen radnikoičendan akademii, Moskvan valdkundaline juridine akademii), Vologdan hengeline seminarii.

Transport

Avtobusad, trolleibusad (kaks' maršrutad: nomer 1 i 4) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad i elektrojonused ühtenzoittas agjan toižidenke lidnoidenke. Lidn om järedaks raudte- da avtotesol'meks Venäman lodehes. Vspäi 2003 avtoümbärten pol'rengaz om saudud lidnas ümbri M8-trassan palaks.

Federaline civiline Vologd-lendimport (VGD / ULWW / ВГД, 9,5 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase lidnan pohjoižröunanno, kümnes kilometras pohjoižhe keskuzpalaspäi. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Piterihe, Surhe Ustügha da Čerepovecha.