Perpignan (in fransexe se dise conpagno cat. Perpinyà) xe na sità de ła Fransa de 120 100 abitanti, caòłogo dei Pirenei Orientałi ne ła region de ła Lenguadoca-Rosijon, a 40 km dal confìn spagnoło de La Jonquera.
Sentro de orìxene preromana, po' insediamento roman, ma sviłupatose co conotasion urbane soło che in età medievałe. Prima Perpignan apartegnìva al Regno de Aragona, in seguito ai Asburgo de Spagna. Inte el 1642 xe stà ocupà da łe trupe fransexe durante ła guera dei trent'ani. Tałe poseso l'è stà sancìo co ła Paxe dei Pirenei capità inte el 1659.
Perpignan conta sirca 117 000 abitanti so' na superficie che sorpasa de poco i 68 km² e prexenta quindi na fisésa de popołasion de sira 1 715 km par km².
Par che inte i ultimi 50 ani el nùmaro de ła popołasion sia cresùo tanto, mentre invese inte el 1962 jera stà censìi soło 83 025. Atualmente el nùmaro xe un mucio pì grando, dopo che, inte el 1982, gaveva subìo un pico che gà tocà 111 669.
I Santi patroni de Perpignan xe Ss. Abdon e Sennen, do martiri cristiani che jera persiani de orìxene, venerà da ła Ceza catołica. La festa se desvolzeva el 30 lujo.
Storia
El so insediamento risałe a l'epoca romana, ła sità medievałe de Perpignan par che sia stà fondà sirca so' i scominsi del X° secoło (minsonà prima so' un documento del 927cofà villa Perpiniarum). Presto Perpignan xe deventà cavedal dei conti de Roussillon. Inte el 1172 el Conte Gerardo II ghe gà łasà łe tere ai Conti de Barcełona. Perpignan, inte el 1197, s'a tolto łe istitusion de un comun che in parte se goernava da so posta. I diriti feudałi fransexi so Roussillon gera stài dài da Luigi IX in ocaxion del Tratà de Corbeil inte el 1258.
Co Giacomo I, el Conquistador re de Aragona e conte de Barcełona,'ntel 1276, gà fondà el Regno de Maiorca e Perpignan xe deventà ła cavedałe dei teritori in teraferma del novo Stato. Le decadi sucesive xe considerà l'età d'oro ne ła storia de ła sità. El xe cresùo cofà sentro de produsion da fornimento (vestìdi), laóri da curàme, laóro da orèxi e altri mestieri che gaveva a che far col luso. El re Fiłìpo III de Fransa xe morto łà inte el 1285, mentre ch'el gera drìo tornàr da ła so croxada non avendo avùo suceso contro ła Corona Aragonexe.
Inte el 1344 Piero IV de Aragona gà xontà el Regno de Maiorca e Perpignan oncora 'de pì xe deventà parte de ła Contea de Barcełona. Pochi ani drìo gà perso più o manco metà de ła so popołasion a cauxa de ła Morte Nera. Inte el 1463Perpignan xe stà tacà e ocupà da Luigi XI de Fransa, na stranbàsa insuresion contro el goerno fransexe xe stà duramente profligà dopo un longo asedio, ma inte el 1493 Carlo VIII de Fransa, che vołeva xontàre Castegia par libararse e rivare cussì a invadere l'Itałia, restituìa a Ferdinando II de Aragona.
Ancora asedià dai fransexi durante ła Guera dei Trent'Ani inte el Setenbre 1642, Perpignan xe stà formalmente cedùa da ła Spagna 17 ani pì tardi inte el Tratà dei Pirenei, e da quel momento xe restà una tera fransexe.
Monumenti e loghi de interese
- El pałaso del Re de Maiorca (costruìo a partìr dal 1276) situà a l'interno de ła sitadeła.
- El Castillet costruìo inte el 1368 e po' modifegà da Vauban, monumento enblemàtego de ła sità.
- Ła catedrałe de San Jean, costruìa a partìr dal 1324.
- Ła Borsa dei Mercanti o Loge de Mer, in stiłe gotico del 1397.
I muri che sirconda ła sità, che xe stà projetà da Vauban, xe stà desfà intieramente inte el 1904 par comodàr el sviłupo urbàn.
Spor
- Union Sportive Arlequins Perpignan, squadra de regbi vinsitrice de 7 canpionati fransexi
Personałità
Perpignan inte i fumeti
La fegura de Lady Oscar, la protagonista de ła omonèma serie de fumeti giaponexe nonchè del famoxo cartón anemà, xe łigà fiso a ła sità de Perpignan. Secondo la version originàl del fumeto l'eroina nase in sta region e pasa a Perpignan i so primi ani de vita prima de trasferirse visin a Parixe.
Xemełaji
Altri progeti
- Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Perpignan
- el detien schemi gràfeghi so
Łigadure de fora
- Ajuntament de Perpinyà Archivià il 26 de febraro 2012 in Internet Archive.
- Universitat de Perpinyà Archivià il 3 de marso 2012 in Internet Archive.
- Unió eSportiva d'Arlequins de Perpinyà (USAP) Archivià il 28 de agosto 2010 in Internet Archive.
- Vilaweb Catalunya Nord Archivià il 25 de marso 2012 in Internet Archive.
- Perpignan Archivià il 26 de zenaro 2013 in Internet Archive.
- Uficio de Turismo de Perpignan Archivià il 30 de disenbre 2010 in Internet Archive.
- Sito turistico de Perpignan (ligo ronpesto dispunìbiłe in Internet Archive; védarse el istòrego, la prima version e ła ùltema).
