Shamoni-Mon-Blan (fransuzcha: Chamonix-Mont-Blanc) – Fransiyaning Ron-Alp mintaqasida joylashgan kommunadir. Ot-Savuar departamenti Bonnvill tumani tarkibiga kiradi. Shaharda 1924-yilda birinchi qishki Olimpiya oʻyinlari oʻtkaziladigan. 2019-yilda u 8,640 nafar aholiga ega boʻlgan. Mon-Blanning shimolida, Aiguilles Rouges choʻqqilari va taniqli Aiguille du Midi oʻrtasida joylashgan Shamoni Fransiyadagi eng qadimgi changʻi kurortlaridan biridir. Shamoni kommunasi changʻichilar va togʻ ixlosmandlari orasida mashhur.
Etimologiyasi
Campum munitum nomi mustahkamlangan tekislik yoki dala degan maʼnoni anglatadi. 1091-yildayoq ishlatilgan. 1283-yilga kelib bu nom zamonaviy chamonisga oʻxshash shaklga qisqartirilgan. Asrlar davomida boshqa shakllarga 1581-yilda Chamony, 1652-yilda Chamony, 1786-yilda Chamouni va 1793-yildan Shamoni deb atala boshlanadi.
Aholisi
9830 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 84,1 nafar kishi. Turistik mavsumlar bilan mahalliy demografiya sezilarli oʻzgarishlarni boshdan kechirmoqda. Yozda har kuni vodiyga 100 000 dan ortiq, qishda esa 60 000 ga yaqin odam kiradi. Aholi sonining evolyutsiyasi 1793-yildan beri munitsipalitetda oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish orqali maʼlum. 2006-yildan boshlab munitsipalitetlarning qonuniy aholi soni har yili Insee tomonidan nashr etiladi. Aholini roʻyxatga olish endi besh yil davomida ketma-ket barcha munitsipal hududlarga tegishli yillik maʼlumotlar toʻplamiga asoslanadi.
| Yil | Aholi | ±% y.oʻ.s. |
|---|---|---|
| 1793 | 1 830 | — |
| 1800 | 1 925 | +0.73% |
| 1806 | 1 949 | +0.21% |
| 1821 | 2 232 | +0.91% |
| 1836 | 2 528 | +0.83% |
| 1846 | 2 304 | −0.92% |
| 1856 | 2 308 | +0.02% |
| 1861 | 2 304 | −0.03% |
| 1866 | 2 415 | +0.95% |
| 1872 | 2 455 | +0.27% |
| 1876 | 2 406 | −0.50% |
| 1881 | 2 420 | +0.12% |
| 1886 | 2 450 | +0.25% |
| 1891 | 2 447 | −0.02% |
| 1896 | 2 435 | −0.10% |
| 1901 | 2 729 | +2.31% |
| 1906 | 3 482 | +4.99% |
| Yil | Aholi | ±% y.oʻ.s. |
|---|---|---|
| 1911 | 3 109 | −2.24% |
| 1921 | 3 040 | −0.22% |
| 1926 | 3 811 | +4.62% |
| 1931 | 4 446 | +3.13% |
| 1936 | 4 633 | +0.83% |
| 1946 | 5 883 | +2.42% |
| 1954 | 5 699 | −0.40% |
| 1962 | 7 213 | +2.99% |
| 1968 | 7 745 | +1.19% |
| 1975 | 8 393 | +1.15% |
| 1982 | 8 746 | +0.59% |
| 1990 | 9 701 | +1.30% |
| 1999 | 9 830 | +0.15% |
| 2007 | 9 086 | −0.98% |
| 2012 | 8 882 | −0.45% |
| 2017 | 8 611 | −0.62% |
| 2018 | 8 648 | +0.43% |
Yosh piramidasi
2018-yilda 30 yoshgacha boʻlganlar darajasi 29,6 foizni tashkil etdi, yaʼni idoraviy oʻrtacha koʻrsatkichdan past (35,9 foiz). Aksincha, 60 yoshdan oshgan odamlarning darajasi oʻsha yili 26,5% ni tashkil etgan boʻlsa, idoraviy miqyosda bu koʻrsatkich 22,1% ni tashkil qiladi.
2018-yilda munitsipalitetda 4433 ayolga 4215 erkak toʻgʻri keldi, yaʼni ayollarning 51,26% ni tashkil etdi, bu idoraviy koʻrsatkichdan (50,80%) biroz yuqori.
Geografiyasi
Maydoni – 116,9 km2. Dengiz sathidan 995 – 4807 m balandlikda joylashgan.
Kommuna Alp togʻlarining shimoliy va gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, u xuddi shu nomdagi vodiyda, Alp togʻlarining shimolida, Fransiya, Shveysariya va Italiya chegarasining kelishuv nuqtasiga yaqin joylashgan. Shamoni vodiysi uzunligi taxminan 17 km ni tashkil qiladi. Shamoni kommunasi Fransiyaning Les Huches, Passy, Saint-Gervais-les-Bains, Servoz va Vallorcine bilan chegaradosh. Kommuna hududi dengiz sathidan 2965 metr balandlikda choʻqqisiga chiqadigan Aiguilles Rouges massivi va qarama-qarshi tomondan Gʻarbiy Yevropadagi eng baland choʻqqisi (4808 m) boʻlgan Mont-Blan massivi bilan chegaradosh.
Shamoni shahrining markazini Yuqori Savoya departamentining asosiy daryolaridan biri boʻlgan Arve kesib oʻtadi. Uzunligi 102 km boʻlgan Arve oʻz manbasini Col de Balmeʼdan oladi va Shveysariyaning Jeneva shahrida Rona daryosiga quyiladi.
Shamoni nam kontinental iqlimga ega. Bu iqlim uzoq, sovuq qish bilan kuchli qor yogʻishi va koʻplab boʻronli epizodlar bilan yumshoq yoz mavsumi bilan tavsiflanadi. Shamol tezligi soatiga 150 km va harorat −40 °C ga yetishi mumkin. Ob-havo sharoiti qor va tuman kelishi bilan juda tez oʻzgarishi mumkin. Shamol sovuq taʼsirini kuchaytiradi. Shaharda oʻrnatilgan va 1880-yilda foydalanishga topshirilgan Météo-France meteorologik stansiyasi meteorologik koʻrsatkichlar evolyutsiyasini doimiy monitoringini taʼminlaydi.
Shahar morfologiyasi
Shamoni -Mon-Blan kommunasiga 16 qishloq va qishloqlar kiradi. Asosiy aglomeratsiya vodiyning chuqurligida, uni oʻrab turgan turli choʻqqilar etagida joylashgan. Demografik oʻsish va sayyohlar sonining koʻpayishi shaharning doimiy kengayishini oʻz ichiga oladi. Bu yashash maydonining shahar morfologiyasi mos ravishda oshadi. Biroq, togʻli yerlar tomonidan qoʻyilgan geologik cheklovlar tufayli shaharlarni rivojlantirish imkoniyatlari cheklangan. Har qanday yangi qurilish yoki atrof-muhitni muhofaza qilish, shahar tarmogʻi, transportning uygʻunligi va birinchi navbatda foydalanuvchilar va aholining tabiiy ofatlardan (qor koʻchkisi va suv toshqini xavfi) xavfsizligini taʼminlash uchun majburiy qoidalarga rioya qilinishi kerak. 1995-yildagi Barnier qonuni Shamoniga 1800 ta boshqa munitsipalitetlar singari xavfni oldini olish rejasini (PPR) tuzish majburiyatini yuklaydi. Ushbu reja xavf ostida boʻlgan hududlarni roʻyxatga olishga moʻljallangan va yuzaga keladigan xavflarni kamaytirish choralarini belgilaydigan tartibga soluvchi profilaktika faylidir. Shaharda 1992-yildan beri tabiiy xavfga duchor boʻlganda foydalanish rejasi (PER) mavjud. Munitsipalitetning iqtisodiy va shahar rivojlanishini uygʻunlashtirish uchun Shamoni vodiysining barcha munitsipal kengashlari, shuningdek, shaharlararo birlashmalar hududiy muvofiqlik sxemasiga (SCOT) rioya qilish vazifasini bajaradi. Shamoni, boshqa har qanday munitsipalitet singari, mahalliy shahar rejasiga (PLU) ega boʻlib, u rivojlanish va barqaror rivojlanish rejasini (PADD), xususan, yashash joylarini zichlashtirishni oʻz ichiga oladi.
Turar joylar
2009-yilda munitsipalitetdagi turar-joylarning umumiy soni 13 527 tani tashkil etgan boʻlsa, 1999-yilda bu koʻrsatkich 12 633 taga yetdi.
Ushbu turar-joylarning 31,8 foizi asosiy, 66,1 foizi ikkinchi darajali va 2,2 foizi boʻsh turgan turar-joylar hisoblanadi. Ushbu turar-joylarning 24,7 foizi yakka tartibdagi uy-joylar va 73,4 foizi 2 xonadonli uylardir.
Ularda yashovchilarga tegishli boʻlgan asosiy turar-joylarning ulushi 50,4% ni tashkil etdi, bu 1999-yilga nisbatan sezilarli darajada koʻp (44,8%). Shamonida qolishni istagan odamlar, ayniqsa mahalliy aholi uchun turar joy topish tobora qiyinlashmoqda. Yerning narxi oshib borayotganligi sababli, ular koʻchmas mulk narxi pastroq boʻlgan qoʻshni munitsipalitetlarga koʻproq joylashishga majbur. Ijtimoiy uy-joy masalasiga qaralsa, 2011-yilda munitsipalitetda taxminan 625 ta uy-joy ijarasi mavjud edi. Ushbu turar joylar vodiyda Shamoni, Lyret, Tines va Argentière, Bossons, Pélerins-d’en-Bas va Pélerins-d’en-Haut oʻrtasida taqsimlangan. Bogʻni shahar hokimiyatining uy-joy boʻlimi boshqaradi. U fayllarni roʻyxatga olish va monitoring qilish, shuningdek, ijtimoiy ijaraga beriladigan uy-joy uchun arizalarni boshqarish uchun javobgardir.
Rivojlanish loyihalari
Hozir munitsipalitet temir yoʻl liniyasini yangilashga va aholi va atrof-muhitga zarar yetkazadigan noqulayliklar va ifloslanishni kamaytirishga qaratilgan „global hududiy loyiha“ ni ishlab chiqishga urgʻu beradi. Aynan shu doirada vodiy miqyosida shaharsozlik rejasi (PDU) tuzildi. 2000-yildan beri ishlab chiqilgan ushbu global strategiya, shuningdek, issiqxona gazlarini kamaytirish va energiya isteʼmolini nazorat qilish boʻyicha aniq chora-tadbirlarga olib borishdan iborat „hududiy energiya iqlimi rejasi“ tuzilgan.
Iqtisodiyoti
Turizmdan tashqari, asosiy manbalar – Shamoni-Mon-Blan tunnel orqali yuk tashish, Passy vodiysida joylashgan sanoat, shuningdek, isitish uchun oʻtinli pechlardan foydalanadigan xususiy uy xoʻjaliklari. 2010-yilda har bir uy xoʻjaligining oʻrtacha soliqqa tortiladigan daromadi € 26,881 ni tashkil etdi, bu esa Shamoni-Mon-Blanni materik Fransiyadagi 39 dan ortiq uy xoʻjaliklari boʻlgan 31,525 munitsipalitetlar orasida 19,732 – oʻringa qoʻydi.
2009-yilda 15 yoshdan 64 yoshgacha boʻlgan aholi soni 5959 nafarni tashkil etdi, shundan 78,7 foizi faol, shundan 75,7 foizi ishli, 3,0 foizi ishsizlar.
Togʻ bilan bogʻliq koʻplab faoliyatlar amaliyoti tufayli bu sohada koʻplab kichik korxonalar tashkil etilgan va ixtisoslashgan. Chakana savdo yoki ijara uchun sport anjomlari bilan taʼminlaydigan qirqqa yaqin doʻkon mavjud. Shuningdek, uchta Cham sport doʻkoni va Skiset brendlari mavjud. Shaharda koʻplab mahalliy doʻkonlar mavjud.
2010-yil 31-dekabrda Shamoni-Mon-Blanc 2920 ta muassasaga ega edi: 8 ta qishloq-oʻrmon xoʻjaligi-baliqchilik, 65 ta sanoat, 163 ta qurilish, 1907 ta savdo-transport va turli xizmatlar va 777 tasi maʼmuriy sektorga ega boʻlgan. 252 ta korxona, shu jumladan 145 ta yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan korxona tashkil etilgan.
Galereya
