Oksitosin (İngilizce: Oxytocin), primer olarak beyinde nöromodülatör görevi olan bir memeli hormonudur. Beyinde Hipotalamusta sentez edilir ve arka Hipofizden salınır. Oksitosinin, doğum ve emzirme konusundaki iyi bilinen işlevlerinin ötesinde, aynı zamanda biliş, hoşgörü, güven ve arkadaşlık ve kalıcı çift bağların kurulmasına da dahil olduğu gösterilmiştir.
Oksitosin en fazla üremedeki rolü ile bilinir. Özellikle doğum esnasındaki ve doğum sonrasındaki rolü önemlidir. Doğum esnasında serviks ve uterusun gerilmesi ile çok miktarlarda salınır, rahim kaslarının kasılmasını uyarır ve doğumu kolaylaştırır. Doğumdan sonra ise emzirme sırasındaki meme başı uyarısı salınımı uyarılır ve süt bezlerinin etrafındaki miyoepitel hücrelerinin kasılarak üretilmiş olan sütün meme başına doğru akışını sağlar. Emzirme sırasında meme başının uyarılmasının yanı sıra lohusanın bebeğine ilişkin duygusal uyaran alması ile de tetiklenebilen ve memeden süt gelmesi ile sonuçlanan bu fenomen "oksitosin refleksi" olarak tanımlanmaktadır.
Etkin bir oksitosin refleksinin bulguları şu şekildedir:
- Emzirme öncesinde veya sırasında memede oluşan sızlama hissi
- Bebek ile ilgili düşününce veya bebeğin ağlamasını duyunca memeden süt gelmesi
- Emzirme sırasında diğer memeden de süt gelmesi
- Emzirme kesintiye uğradığında memeden süt gelmeye devam etmesi
- Emzirme sırasında rahimde ağrı
- Emzirme sırasında susama hissi
Son zamanlardaki çalışmalar oksitosin hormonunun davranışlar üzerine etkisini de ortaya koymaktadır. Örneğin; orgazm, sosyal tanıma, eşler arasındaki bağ, anksiyete ve anne davranışları bu davranışlar arasında sayılabilir. Bu nedenle bu hormona bazen "aşk hormonu" da denmektedir. Oksitosin salgılanmasındaki yetersizlik sosyopati, psikopati, narsisizm ve genel manipülasyon eğilimi ile ilişkili bulunmuştur.
Oksitosin Yunanca ὼκυτοκίνη, ōkytokínē, “hızlı doğum” kelimesinden gelmektedir. Büyük Britanyalı farmakolog Sir Henry Hallett Dale 1906 yılında bu hormonun uterus kasılmalarındaki etkilerini keşfinden sonra bu ismi kullanmıştır. Süt atılımındaki etkileri Ott ve Scott tarafından 1910 yılında, ve Schafer ve Mackenzie tarafından 1911 yılında tanımlanmıştır. Hormonun 9 aminoasitlik dizilimi Vincent du Vigneaud ve ark. ve Tuppy tarafından 1953'te tanımlanmıştır. Kimyasal sentezi Vigneaud ve arkadaşları tarafından 1953'te yapılmıştır.
