సోడియం

1 min read
In 181 languages
2 images

Key facts

అవతారంమూలకము

బరువు22.99

వివరించిన మూలంఆర్మేనియన్ సొవియట్ విజ్ఞానసర్వస్వం

All data from the card 36

Appearance: silvery white metallic
Group: group 1: hydrogen and alkali metals
Period: period 3
Electrons per shell: 2,8,1
Phase at STP: solid
Melting point: 370.944 K (97.794 °C, 208.029 °F)
Boiling point: 1156.090 K (882.940 °C, 1621.292 °F)
Density (near r.t.): 0.968 g/cm3
when liquid (at m.p.): 0.927 g/cm3
Critical point: (extrapolated)2573 K, 35 MPa
Heat of fusion: 2.60 kJ/mol
Heat of vaporization: 97.42 kJ/mol
Molar heat capacity: 28.230 J/(mol·K)
at T (K): 554
Oxidation states: −1, 0, +1 (a strongly basic oxide)
Electronegativity: Pauling scale: 0.93
Ionization energies: (more)
Atomic radius: empirical: 186 pm
Covalent radius: 166±9 pm
Van der Waals radius: 227 pm
Natural occurrence: primordial
Crystal structure: body-centered cubic (bcc)
Speed of sound thin rod: 3200 m/s (at 20 °C)
Thermal expansion: 71 µm/(m⋅K) (at 25 °C)
Thermal conductivity: 142 W/(m⋅K)
Electrical resistivity: 47.7 n Ω⋅m (at 20 °C)
Magnetic ordering: paramagnetic
Young's modulus: 10 GPa
Shear modulus: 3.3 GPa
Bulk modulus: 6.3 GPa
Mohs hardness: 0.5
Brinell hardness: 0.69 MPa
CAS Number: 7440-23-5
Discovery: Humphry Davy (1807)
First isolation: Humphry Davy (1807)
Symbol: "Na": from New Latin natrium, coined from German Natron, 'natron'

సోడియమ్ (ఆంగ్లం: Sodium) ఒక క్షార లోహము. దీన్ని 'Na' (లేటిన్ - నేట్రియమ్) అనే సంకేతముతో సూచిస్తారు. సోడియమ్ పరమాణు సంఖ్య -11, పరమాణు భారము - 22.9898 గ్రా/మోల్, ఆక్సీకరణ సంఖ్య +1. దీని ఒకే ఒక ఐసోటోపు - ²³Na. కరిగించిన సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ గుండా విద్యుత్ ప్రసరింపజేయడం ద్వారా సర్ హంఫ్రీ డేవీ 1807లో మొదటిసారిగా ఈ మూలకాన్ని స్వచ్ఛమైన రూపంలో విడదీయగలిగాడు. సోడియం చాలా త్వరగా వాతావరణంలో ఆక్సీకరణం చెందుతుంది, నీటితో ఉధృతంగా చర్య జరుపుతుంది కావున దీనిని కిరోసిన్ వంటి ద్రావణంలో సాధారణంగా భద్రపరుస్తారు. ఇది ప్రకృతిలో సమ్మేళనాలుగా చాలా విస్తారంగా ఉంటుంది. సముద్రజలంలో 2.0 నుంచి 2.9 సోడియం క్లోరైడ్ (సాధారణ ఉప్పు) శాతం ఉంటుంది. జీవులన్నింటికి సోడియం ఒక కీలకమైన మూలకం.

సోడియమ్ ధర్మాలు

భౌతిక ధర్మాలు

సోడియమ్ చాలా మెత్తని లోహం. తాజాగా కోసిన సోడియమ్ వెండి లాగా తెల్లగా మెరుస్తూ ఉంటుంది. గాలిలో ఉంచినప్పుడు త్వరగా నల్లబడుతుంది. అందువల్ల దీన్ని కిరోసిన్ వంటి జడ ద్రావణాలలో నిల్వ చేస్తారు. దృగ్గోచర వర్ణపటంలో పసుపు ప్రాంతంలో దాని స్వాభావికమైన D₁, D₂ (588.9950 and 589.5924 nm) ఉద్గార రేఖలను ఇస్తుంది. మెర్క్యూరీతో ఎమాల్గమ్ ను ఏర్పరుస్తుంది.

రసాయన ధర్మాలు

తడిగాలిలో సోడియమ్ తళుకు పోగొట్టుకొంటుంది. సోడియమ్ ఆక్సైడ్, హైడ్రాక్సైడ్, చివరికి కార్బొనేట్ లు మెల్లిగా ఏర్పడటంవల్ల తెల్లని పొడిగా మారుతుంది.
సోడియమ్ నీటితో ఉధృతంగా చర్య జరిపి హైడ్రోజన్ నిస్తుంది. చర్యోష్ణం వల్ల కరిగిన సోడియమ్ నీటి పై కదలాడుతూ చివరకు మండుతుంది.
హైడ్రోజన్, ఫాస్ఫరస్, సల్ఫర్, క్లోరీన్ లతో సంయోగం చెంది ద్విఘటక సమ్మేళనాలనిస్తుంది.
మలినాలు, ఉత్ప్రేరకాలు లేకుంటే సోడియమ్ శుద్ధ అమ్మొనియా ద్రవంలో కరిగి ముదురు నీలిరంగు ద్రావణాన్నిస్తుంది. అయితే ఇనుము వంటి ఉత్ప్రేరకాలుగాని, మలినాలు గాని ఉన్నప్పుడు సోడియమ్ ఎమైడ్ (సోడమైడ్), హైడ్రోజన్ లను ఇస్తుంది.
సోడియమ్ బలమైన క్షయకరణి. చాలా సమ్మేళనాలను ఇది క్షయకరణం చేస్తుంది.

సోడియమ్ ఖనిజాలు

రాతి ఉప్పు (Rock salt - NaCl)
చిలె సాల్ట్ పీటర్ (Chile Salt Petre - NaNO₃)
సాజి మిట్టి (Na₂CO₃)
మిరాబిలైట్ (Mirabilite - Na₂SO₄)
బొరాక్స్ (Borax - Na₂B₄O₇·10 H₂O)

ఉపయోగాలు

సోడియమ్ ను ఉత్ప్రేరకంగా రబ్బర్ తయారీలో వాడతారు.
సోడియమ్ భాష్ప దీపాలు (Sodium vapour lamps) సోడియమ్ తో తయారుచేస్తారు.
Na - Pb మిశ్రమ లోహాన్ని లెడ్ టెట్రా ఇథైల్ (TEL), లెడ్ టెట్రా మైథైల్ (TML) వంటి 'ఏంటీ-నాక్ (Anti-knock) ' పదార్థాల తయారీల్లో వాడతారు. వీటిని అంతర్దహన యంత్రాల్లో వాడతారు.