Nord ( shqiptimi frëngjisht: ( dëgjoni); Frëngjishte zyrtare: département du Nord; Pikard: départémint dech Nord; Holandisht: Noorderdepartement, Shqip: departamenti i Veriut) është një departament në rajonin Hauts-de-France, Francë në kufi me Belgjikën. Ai u krijua nga gjysma perëndimore e qarqeve historike të Flanders dhe Hainaut, dhe Peshkopia e Cambrai. Stema moderne u trashëgua nga Qarku i Flanders.
Nord është departamenti më i populluar i vendit. Kishte një popullsi prej 2,608,346 banorësh në 2019. Ai gjithashtu përmban rajonin metropolitane të Lilës (qyteti kryesor dhe prefektura e departamentit), zona e katërt më e madhe urbane në Francë pas Parisit, Lionit dhe Marsejës. Departamenti është pjesa e Francës ku dialekti francez flamand i holandishtes është folur historikisht si gjuhë amtare. Në mënyrë të ngjashme, dialekti i veçantë pikard, Ch'ti, flitet.
Historia
Fiset e Belgae, të tilla si Menapii dhe Nervii ishin popujt e parë të regjistruar në zonën e njohur më vonë si Nord.
Gjatë shekujve IV dhe V, sundimtarët romakë të Gallia Belgica siguruan rrugën nga porti kryesor i Bononias (Boulogne) në Colonia (Këln), duke bashkuar popujt gjermanë në veri-lindje të këtij korridori, si Tungri. Në fakt, zona e njohur më vonë si Nord u bë një isoglos (kufi gjuhësor) midis gjuhëve gjermanike dhe romane. Kolonizimi sakson i rajonit nga shekulli i 5-të në shekullin e 8-të ka të ngjarë ta ketë zhvendosur isogjuhën më në jug, kështu që, në shekullin e 9-të, shumica e njerëzve menjëherë në veri të Lilës flisnin një dialekt të holandishtes së vjetër. Kjo ka mbetur e dukshme në emërtimet e vendeve të rajonit. Pasi Qarku i Flanders u bë pjesë e Francës në shekullin e 9-të, izoglossi u zhvendos në veri dhe lindje.
Gjatë shekullit të 14-të, pjesa më e madhe e zonës ra nën kontrollin e Dukatit të Burgundisë dhe në shekujt pasues ishte pjesë e Holandës Habsburge (nga 1482) dhe Holandës Spanjolle (1581).
Zonat që më vonë përbënin Nord iu dorëzuan Francës me traktate në 1659, 1668 dhe 1678, duke u bërë qarqet e Flanders dhe Hainaut, dhe pjesë e Peshkopisë së Cambrait.
Më 4 mars 1790, gjatë Revolucionit Francez, Nord u bë një nga 83 departamentet origjinale të krijuara për të zëvendësuar qarqet.
Politikat moderne të qeverisë që e bëjnë frëngjishten të vetmen gjuhë zyrtare kanë çuar në një rënie të përdorimit të dialektit holandez perëndimor flems. Aktualisht ka 20,000 folës të një nën-dialekti të flamandishtes perëndimore në rrethin e Dankërkut dhe duket se ky nëndialekt i veçantë do të zhduket brenda disa dekadave.
Gjeografia
Nord është pjesë e rajonit aktual Hauts-de-France dhe është i rrethuar nga departamentet franceze të Pas-de-Calais, Somme dhe Aisne, si dhe nga Belgjika dhe Deti i Veriut. Sipërfaqja e saj është 5,742.8 km katrorë. Është departamenti më i gjatë në Francën metropolitane, me madhësi 184 km nga Fort-Philippe në veri-perëndim në Anor në jug-lindje.
Qytetet kryesore
Komuna më e populluar është Lila, prefektura. Me Roubaix, Tourcoing dhe Villeneuve-d'Ascq aty pranë, ajo përbën qendrën e një grupi qytetesh industriale dhe ish-minerare që arrijnë pak më shumë se një milion banorë. Që nga viti 2019, ka 10 komuna me më shumë se 30,000 banorë:
Demografia
| Year | Pop. | ±% |
|---|---|---|
| 1801 | 765,001 | — |
| 1806 | 839,53 | +9.7% |
| 1821 | 905,777 | +7.9% |
| 1831 | 989,938 | +9.3% |
| 1841 | 1,085,298 | — |
| 1851 | 1,158,285 | — |
| 1861 | 1,303,380 | — |
| 1872 | 1,447,764 | — |
| 1881 | 1,603,259 | — |
| 1891 | 1,736,341 | — |
| 1901 | 1,866,994 | — |
| 1911 | 1,961,780 | — |
| 1921 | 1,787,918 | — |
| 1931 | 2,029,449 | — |
| 1936 | 2,022,167 | — |
| 1946 | 1,917,452 | — |
| 1954 | 2,098,545 | — |
| 1962 | 2,293,112 | — |
| 1968 | 2,417,899 | — |
| 1975 | 2,511,478 | — |
| 1982 | 2,520,526 | — |
| 1990 | 2,531,855 | — |
| 1999 | 2,555,020 | — |
| 2007 | 2,564,950 | — |
| 2012 | 2,587,128 | — |
| 2017 | 2,604,361 | — |
Me një popullsi prej 2,608,346 në 2019, Nord është departamenti me popullsinë më të madhe, duke qenë afërsisht i barabartë me atë të Shqipërisë.
Ekonomia
Në ballë të industrializimit të Francës në shekullin e XIX-të, zona vuajti rëndë gjatë Luftës së Parë Botërore dhe tani përballet me probleme ekonomike, sociale dhe mjedisore që lidhen me zbehjen e aktivitetit të minierave të qymyrit duke ndjekur rënien e industrisë tekstile Lille-Roubaix.
Deri kohët e fundit, departamenti dominohej ekonomikisht nga minierat e qymyrit, të cilat shtriheshin në zemër të departamentit nga Artois fqinje në Belgjikën qendrore.
Turizmi
