Kyesisht stacion ushtarak ne territoret e pushtuara nga Roma

Kolonia Romake

7 min read
In 35 languages

Një koloni romake (njëjësi latinisht colonia shumësi coloniae) ishte një ngulim i qytetarëve romakë, duke themeluar një stacion romak në territorin e federuar ose të pushtuar, me qëllim sigurimin e tij. Në vijim, gjithësesi, termi do të përcaktonte statusin më të lartë të një qyteti romak. Është gjithashtu origjina e termit modern "koloni".

Veçoritë

Nën Republikën Romake, e cila nuk kishte ushtri të përhershme, qytetarët e saj u ngulitën në qytetet e pushtuara si një lloj garnizoni. Ishin dy lloje kolonish:

Koloni Romake, coloniae civium Romanorum ose coloniae maritimae, pasi ato shpesh ndërtoheshin afër detit, p.sh. Ostia (350 p.e.s.) dhe Rimini (268 p.e.s.). Kolonët përbëheshin prej rreth tre qint veteranë romakë me familjet e tyre, të cilëve u caktoheshin nga 1 deri në 2.5 hektarë tokë bujqësore nga ager colonicus (tokat shtetërore), si dhe përdorimin lirë të ager compascus scripturarius (tokat e zakonshme shtetërore) për kullota dhe pyje.
Kolonitë Latine (coloniae latinae) ishin në mënyrë të konsiderueshme më të mëdha se kolonitë romake. Ato ishin fortesa ushtarake afër ose në territor armik. Ato mund të kenë qenë të ngjashme me klerukinë Athinase. Kolonëve u jepeshin prona të mëdha deri në 35 hektarë. Ata e humbisnin qytetarinë romake (d.m.th. shtetësinë), të cilën ata mund ta rifitonin nëse riktheheshin në Romë.

Pas vitit 133 p.e.s. tribunës futën reforma për të mbështetur të qytetarët e varfër, për tu bërë fermerë prapë në kolonitë e reja si ngulime bujqësore (p.sh. Tarentum në vitin 122 p.e.s.).

Nën Jul Çezarin dhe periudhën perandorake, duke filluar nga Augusti, mijëra veteranëve legjionarë romakë iu dhanë toka në shumë coloniae përgjatë perandorisë dhe qenë përgjegjës për romanizimin e shumë territoreve (kryesisht në përhapjen e latinishtes, Ligjeve Romake and zakoneve romake).

Historia

Sipas Tit Livit, kolonitë e para të Romës u themeluan rreth vitit 752 p.e.s. në Antemnae dhe Crustumerium, të dyja në Latium.

Koloni të tjera u themeluan në Signia në shekullin e VI p.e.s., Velitrae dhe Norba në shekullin e V p.e.s., pastaj Ostia, Antiumi dhe Tarracina në fundin e shekullit të IV. Në periudhën e parë të kolonizimit, e cila zgjati deri në fund të Luftërave Punike, kolonitë ishin kryesisht ushtarake në qëllim, duke synuar të mbronin territorin romak.

Kolonia e parë romake jashtë Italisë ishte me gjasa Italica në Hispania e themeluar në vitin 206 p.e.s. nga Publius Kornelius Shipioni gjatë Luftës së Dytë Punike.

Gjatë Perandorisë, kolonitë u bënë qendra të mëdha për ngulimin e veteranëve të ushtrisë, veçanërisht në Afrikën Veriore Romake, e cila kishte dendësinë më të madhe të kolonive romake për rajon në Perandorinë Romake, ku popullsia italike përbënte më shumë se një të tretën e popullsisë së përgjithshme gjatë shekullit të II.

Nën Mbretërinë

752 p.e.s. në Antemnae dhe Crustumerium, të dyja në Latium.
745 p.e.s. (ose 737 p.e.s.) Fidenae u bë një koloni romake
737 p.e.s. Cameria

Nën Republikën Romake

396 p.e.s. Veii dhe Fidenae mposhten. 4 tribu të reja romake [distrikt zgjedhor] u organizuan (Stellatina, Tromentana, Sabatina, Arniensis)
385 p.e.s. Satricum (humbur dhe djegur në vitin 346 p.e.s.)
354–349 p.e.s. Tibur, Praeneste, Caere (Latium) marrëveshje aleance
332 p.e.s. (ose më vonë): Sutrium, Nepete (Latium),
338 p.e.s. Ostia koloni dhe port

Kontratat e reja bilaterale mbrojtëse me Falerii, Tarquinii (Etruria) Caere (prapë), Pomptina dhe Poplilia tribus (tribu) u formuan territoret e Antiumit

338 p.e.s. banorët e Capua-s morën të drejtën e qytetarisë romake
335 p.e.s. Cales (Latium)
332 p.e.s. (u krijuan dy tribu të reja votuese): Scaptia, Maecia
329 p.e.s. Anxur (Latium)
318 p.e.s. U themelua tribuja Falerna, Cales bëri kontratë me Romën prapë
318 p.e.s. Canusium (Apulia)
Municipia të reja të formuara nga qytezat e vogla përreth Romës: Aricia, Lanuvium, Nomentum, Pedum, Tusculum. Kontrata ius latina u bënë me Tiburin, Praeneste-n, Lavinium, Cora-n (Latium)
Kontrata Ius comercii u bënë me Circei, Notba, Setia, Signia, Nepi, Ardea, Gabii
Ius migrationi dhe ius connubii
U krijuan Ufentina tribus (në territoret e qytetit volsk të Antiumit), Privernum, Velitrae, Terracia, Fondi dhe Fotmiae bënë kontrata me Romën (cives sine suffragio)
315 p.e.s. Luceria (Apulia)
313 p.e.s. Suessula, Saticula (Campania)
303 p.e.s. Alba Fucens, Carsioli, Sora (Latium)
299 p.e.s. Nequinum (Narnia/Narni në Etruria dhe Umbria) ishte një fortesë kyçe kundër tribuve Samnite
296 p.e.s. Minturnae (Latium)
291 p.e.s. Venusia (Apulia) koloni (20,000 banorë meshkuj) për të kontrolluar tributë samnite
290 p.e.s. rrethohet dhe pushtohet Pinceum, shpejtë bëhet një koloni romake
290 p.e.s. (?)Hatri (Atria) buzë Adriatikut (Abruco)
289 p.e.s. (ose në vitin 283 p.e.s.) Sena Gallica (Umbria)
286 p.e.s. Castrum Novum Picenii, 264 p.e.s. (?) koloni të Picenumit (Abruco)
273 p.e.s. Paestum (Latium)
273 p.e.s. Cosa (Etruria)
268 p.e.s. Beneventum (Samnium)
268 p.e.s. Ariminum (Aemilia)
268 p.e.s. Brundisium (Apulia)
264 p.e.s. Firmum
263 p.e.s. Aesernia (Samnium)
247 p.e.s. Alsium (Etruria)
245 p.e.s. Fregenae (Etruria)
222 p.e.s. Mediolanum (Transpadana)
218 p.e.s. Placentia (Aemilia)
218 Cremona (Venetia et Histria)
197–192 p.e.s. Volturnum, Liternum, Puteoli, Salernum (Campania) Sipontum, Buxentum (Calabria)
196 p.e.s. Brixia (Venetia et Histria)
193 p.e.s. Copia (Lucania et Bruttii)
192 p.e.s.Vibo Valentia (Lucania et Bruttii)
189 p.e.s. Bononia (Aemilia)
184 p.e.s. Pisaurum (Umbria), Potentia Romanorum (Lucania et Bruttii)
183 p.e.s. Mutina, Parma (Aemilia)
181 p.e.s. Aquilea (Venetia es Histria) Gravisca (Latium)
180 p.e.s. Portus Pisanus (Etruria)
177 p.e.s. Luna (Etruria)
125 p.e.s. Pollentia, Vardacate (Liguria)
123–118 p.e.s. Hasta, Dertona (Liguria)
100 p.e.s. Eporedia (Transpadana, tani në rajonin e Piemontes)
36 p.e.s. Tauromenium(Sicilia)
21 p.e.s. Catina (Sicilia)
21 p.e.s. Syracusæ (Sicilia)
21 p.e.s. Thermæ (Sicilia)
21 p.e.s. Tyndaris (Sicilia)

Nën Principatën Romake

Kolonitë nuk u themeluan në shkallë të gjerë deri në fillimin e Principatës. Augusti, i cili dëshironte të nguliste mbi njëqint mijë nga veteranët e tij, pas përfundimit të luftërave të tij civile, filloi një program masiv krijimi kolonish përgjatë perandorisë së tij. Megjithatë, jo të gjitha kolonitë ishin qytete të reja. Shumë ishin krijuar nga vendbanime tashmë të banuara dhe procesi i kolonizimit thjeshtë i zgjeroi ato. Disa nga këto koloni më vonë do të rriteshin në qytete të mëdha (Këlni i tanishëm u themelua fillimisht si një koloni romake). Gjatë kësaj kohe, qytetet provinciale morën rangun kolonive, duke fituar disa të drejta dhe privilegje. Pas periudhës së perandorëve Severanë kolonitë e reja ishin vetëm qytete që iu dha statusi (shpesh duke i përjashtuar nga taksimi) dhe në shumicën e rasteve gjatë kohëve të fundit perandorake, nuk kishte më ngulime legjionarësh të tërhequr.

Efektet dhe trashëgimia e kolonizimit

Kolonitë romake ndonjëherë shërbyen si një rezervë potenciale e veteranëve, që mund të thirreshin gjatë kohëve të krizave. Megjithatë, këto koloni shërbyen në mënyrë më të rëndësishme për të prodhuar qytetarë të ardhshëm romakë dhe kështu rekrutë për Ushtrinë Romake.

Kolonitë romake luajtën një rol të rëndësishëm në përhapjen e latinishtes brenda qenrës dhe jugut të Gadishullit Italian, gjatë perandorisë së hershme. Kolonitë u treguan popullsive vendase përreth një shembull të jetës romake. Kur veteranët nguliteshin zakonisht kishte beqarë deri në lirim, që martoheshin me gra vendase, kolonitë prireshin të bëheshin kulturalisht të integruara me rrethinat e tyre brenda pak brezave.

Shembuj

Emri modern	Emri latin	Vendi modern	Provinca romake	Themelimi ose promovimi	Themeluesi ose promotori	Informacion shtesë
Arles	Colonia Iulia Paterna Arelatensis Sextanorum	Franca	Gallia Narbonensis	45 p.e.s.	Jul Çezari
Beogradi	Singidunumi	Serbia	Moesia Superior	239 i e.s.		Themeluar nga keltët rreth vitit 279 p.e.s., pushtuar nga romakët në vitin 15 p.e.s.
Budapesti	Aquincum	Hungaria	Panonia	41-54
Carteia	Carteia	Spanja	Hispania Ulterior	171 p.e.s.	Senati Romak
Kolçester	Colonia Claudia Victricensis Camulodunum	Mbretëria e Bashkuar	Britannia / Britannia Superior / Maxima Caesariensis	49	Klaudi
Këlni	Colonia Claudia Ara Agrippinensium	Gjermania	Germania Inferior	50	Klaudi
Jeruzalemi (në sitin e)	Colonia Aelia Capitolina Hierosoloma	Izraeli dhe Palestina	Judaea	pas Revoltës së Bar Kokhbasë	Adriani
Linkolni	Lindum Colonia ose Colonia Domitiana Lindensium	Mbretëria e Bashkuar	Britannia / Britannia Inferior / Flavia Caesariensis	71	Domiciani
Narbonë	Colonia Iulia Paterna Claudius Narbo Martius Decumanorum	Franca	Gallia / Gallia Narbonensis	118 p.e.s.	Gnaeus Domitius Ahenobarbus	e rithemeluar nga Çezari në vitin 45 p.e.s.
Patra	Colonia Augusta Achaica Patrensis	Greqia	Achaia	Pas Betejës së Aktiumit	Augusti
Şebinkarahisar	Colonia (Κολώνεια)	Turqia	Bithynia et Pontus	shekulli I p.e.s.	Pompeu
Mudanja	Colonia Iulia Concordia Apamea	Turqia	Bithynia-Pontus	rr. 45 p.e.s.	Jul Çezari
Jorku	Eboracum	Mbretëria e Bashkuar	Britannia / Britannia Inferior / Britannia Secunda	fillimi i shekullit të III	Karakala
Mérida	Colonia Emerita Augusta	Spanja	Hispania / Lusitania	25 p.e.s.	Augusti	Për veteranët e luftës së legjioneve V Alaudae dhe X Gemina
Sarmizegetusa	Colonia Ulpia Traiana Sarmizegetusa	Rumania	Dacia	106-110	Trajani
Alba Iulia	Apulum	Rumania	Dacia	180-192	Komodi
Kluzh-Napoka	Napoca	Rumania	Dacia	gjysma e dytë e shekullit të II	Komodi
Drobeta-Turnu Severin	Drobeta	Rumania	Dacia	198-208	Septim Severi
Gigen	Oescus	Bullgaria	Moesia Inferior	106-112	Trajani
Lubjana	Colonia Iulia Aemona	Sllovenia	Illyricum	14 ose 15	Dekret i Augustit, përfunduar nga Tiberi	Mbi sitin e Legio XV Apollinaris, pasi ai u largua për në Carnuntum
Debelt	Colonia Flavia Pancensis Deultum	Bullgaria	Thracia	Pas Vitit të Katër Perandorëve	Vespaziani	Për veteranët e Legio VIII Augusta
Qalunya	Colonia Amosa ose Colonia Emmaus	Izraeli	Judaea	Pas vitit 71	Vespaziani	Mund të ketë qenë Emmaus i Besëlidhjes së Re.
Zaragoza/Saragossa	Caesaraugusta	Spanja	Hispania Tarraconensis	Midis viteve 25 p.e.s. dhe 11 p.e.s.	Augusti	Për ngulitur veteranët e ushtrisë nga Luftërat Kantabriane.
Augsburg	Augusta Vindelicorum	Gjermania	Raetia	15 p.e.s.	Augusti	Emri do të thotë "qyteti augustian i Vindelici"

Lidhje të jashtme

Jona Lendering, “Coloniae”, Livius.org (2006) Arkivuar 28 shkurt 2014 tek Wayback Machine
L. Adkins and R.A. Adkins, “Coloniae”, in L. Adkins and R.A. Adkins, Handbook to Life in Ancient Rome, New York, 1994. Arkivuar 30 shtator 2007 tek Wayback Machine
M. Bunson, “colonies, Roman”, in M. Bunson, Encyclopedia of the Roman Empire, New York, 1994. Arkivuar 30 shtator 2007 tek Wayback Machine