Ismail Kadare (Đirokastra, 1936 – Tirana, 2024) je bio albanski romanopisac i književnik. Osim što je bio jedan od najčitanijih i najcjenjenijih autora albanske književnosti, bio je intelektualac međunarodnog ugleda.
Biografija
Rođen je 28. januara 1936. u gradu Gjirokastru na jugu Albanije, u porodici skromnog sudskog službenika, Halita Kadare. Njegova majka Hatixhe Dobi potječe iz imućne porodice, tako da je Ismail odrastao u liberalnoj i obrazovanoj građanskoj sredini.
Djetinjstvo i rodni grad (pod naizmjeničnom talijanskom odnosno grčkom okupacijom tijekom Drugog svjetskog rata) opisuje u romanu Kronikë në gur (Kronika u kamenu).
Studirao je na Univerzitetu u Tirani i na Zavodu za književnost Maksim Gorki u Moskvi.
1960-ih godina radio je kao novinar i urednik te počeo je objavljivati poeziju. Godine 1963. je objavio svoj prvi roman, Gjenerali i ushtrisë së vdekur (General mrtve vojske), koji doživljava uspjeh i u zemlji i u inozemstvu. Po romanu je 1983. snimljen istoimeni francusko-talijanski film s Marcellom Mastroiannijem u glavnoj ulozi.
Otad je redovno objavljivao djela koja su ga učinila jednim od najvažnijih europskih pisaca 20. stoljeća. Među njima se posebno ističe Pallati i ëndrrave (Palača snova, 1981), politička alegorija čija je radnja smještena u osmanski Istanbul, ali kojom Kadare na suptilan način kritizira komunistički režim Envera Hoxhe.
Godine 1990, pred sam pad komunizma u Albaniji, dobio je azil u Francuskoj, koji je zatražio zbog, kako kaže, nepomirljivosti istinskog književnog stvaralaštva i diktature ("pisac je prirodni neprijatelj diktature"). Kadare je ostao u Francuskoj do 1999, kada je se vratio u Albaniju. Dugim godinama je živio u objema zemljama, na relaciji Tirana-Pariz.
Oženio je albansku književnicu Helenu Gushi (r. 1943) i dobio dvije kćeri. Besiana Kadare je bila albanska veleposlanica u Ujedinjenim narodima, zatim na Kubi te je bila potpredsjednica Generalne skupštine Ujedinjenih naroda na njenom 75. zasjedanju.
Ismail Kadare je se vratio u Albaniju u svojim poznim godinama i umro u bolnici u Tirani 1. jula 2024, u dobi od 88 godina, nakon što je nekoliko godina patio od lošeg zdravlja. Odobren mu je državni sprovod 3. jula u Nacionalnom kazalištu opere i baleta u Tirani, ali je ubrzo nakon toga pokopan na privatnoj ceremoniji. U Albaniji su proglašena dva dana žalosti, dok je u susjednom Kosovu proglašen jedan dan žalosti.
Među brojnim priznanjima, bio je petnaest puta nominiran za Nobelovu nagradu za književnost, a 1990-ih su ga mnogi smatrali favoritom za njezino osvajanje.
Odabrana djela
- Frymëzime djaloshare (Mladenačka nadahnuća, 1954)
- Gjenerali i ushtrisë së vdekur (General mrtve vojske, 1963)
- Përbindëshi (Čudovište, 1964)
- Dasma (Svadba, 1968)
- Kështjella (Tvrđava, 1970)
- Kronikë në gur (Kronika u kamenu, 1971)
- Nëntori i një kryeqyteti (Novembar jedne prijestolnice, 1974)
- Dimri i madh (Velika zima, 1977)
- Ura me tri harqe (Most na tri luka, 1978)
- Muzgu i perëndive të stepës (Suton stepskih bogova, 1978)
- Kamarja e turpit (Izdajnikova niša, 1978)
- Kush e solli Doruntinën (Tko je doveo Doruntinu?, 1980)
- Prilli i thyer (Prekinuti april, 1980)
- Pallati i ëndrrave (Palača snova, 1981)
- Qorrfermani (Prokletstvo, 1984/1991)
- Koncert në fund të dimrit (Koncert na kraju zime, 1988)
- Piramida (Piramida, 1992)
- Spiritus (Spiritus, 1996)
- Lulet e ftohta të marsit (Proljetno cvijeće, proljetni mraz, 2000)
- Tri këngë zie për Kosovën (Elegija za Kosovo, 2000)
- Përballë pasqyrës së një gruaje (Pred ženskim ogledalom, 2001)
- Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut (Život, igra i smrt od Lula Mazreka, 2002)
- Dosja H: roman (Dosje o H., 2002)
- Pasardhësi (Nasljednik, 2003)
- Vajza e Agamemnonit (Agamemnonova kći, 2003)
- Darka e gabuar (Pad kamenog grada, 2008)
- E penguara: Rekuiem për Linda B. (Ometana: Rekvijem za Lindu B., 2009)
- Mbi krimin në Ballkan (O kriminalu na Balkanu, 2011)
- Kukulla (Lutka, 2015)
- Kur sunduesit grinden: rreth misterit të telefonimit Stalin-Pasternak (Kad se vladari svađaju, 2018)
Nagrade i priznanja
• Dopisni član Akademije moralnih i političkih znanosti u Parizu;
• Dobitnik odličjâ francuske Legije časti;
• Dobitnik nagrade Prix mondial Cino Del Duca 1992.;
• Dobitnik nagrade Herder 1998.;
• Dobitnik nagrade Man Booker International 2005.;
• Dobitnik nagrade Princ od Asturije 2009.;
• Dobitnik nagrade Jerusalem 2015.;
• Dobitnik nagrade Letërsia shqipe 2017.;
• Dobitnik nagrade Nonino 2018.
