ساساني سلطنت (Sasanid Empire؛ قديم ايراني: 
) سرڪاري طور تي ايرانشهر (𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر، ايرانين جي سلطنت)، هڪ ايراني سلطنت هئي جيڪا 224 کان 651 عيسوي تائين ساسان جي گهراڻي پاران قائم ۽ حڪمراني ڪئي وئي. چار صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رهي. قديم ايران تي ساساني خاندان جي حڪمراني جي ڊيگهه، پارٿيا جي ارساضي خاندان کان پوءِ ٻئي نمبر تي هئي، جيڪا فوري طور تي ان کان اڳ هو.
اردشير اول، جنهن جو عروج اندروني ۽ ٻاهرين تڪرارن جي وچ ۾ آرسادين جي اثر جي زوال سان گڏ ٿيو، پاران قائم ڪئي وئي. ساساني خاندان ايراني قوم جي حڪمراني کي وڌائڻ ۽ مضبوط ڪرڻ سان هخامنشي سلطنت جي ورثي کي بحال ڪرڻ لاءِ تمام گهڻو پرعزم هو. خاص طور تي، سال 224ع ۾ هرمزدگان جي جنگ ۾ پارٿيا جي آرٽابانس چوٿين کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ، ان پاڙيسري رومن سلطنت سان آرسادن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو جوش سان مقابلو ڪرڻ شروع ڪيو، اهڙي طرح رومي-ايراني جنگين جو هڪ نئون مرحلو شروع ٿيو. ساساني حڪمرانن جي ڪوششن سان آخرڪار ايران کي قديم زماني جي هڪ وڏي طاقت جي طور تي ٻيهر قائم ڪرڻ جو سبب بڻيو.
پنهنجي عروج تي، ساساني سلطنت سڄي جديد ايران، عراق ۽ جزيره نما عرب جي ڪجهه حصن، خاص طور تي اوڀر عرب ۽ ڏکڻ عرب، قفقاز، سرزمين شام، وچ ايشيا جا ڪجهه حصا ۽ گڏوگڏ ننڍي کنڊ جا ڪجهه حصا ڪنٽرول ڪيا. انهن تيسيفون کي، پنهنجي سلطنت جي وجود جي پهرين ٻن سالن کان سواءِ، جڏهن اصطخر مختصر طور تي هن حيثيت ۾ خدمتون سرانجام ڏنيون، گاديءَ جو هنڌ برقرار رکيو. جيئن اهو ارسڪڊ دور ۾ هو.
ايراني تهذيب جي تاريخ ۾ هڪ اعليٰ مقام واري، ساساني سلطنت هڪ پيچيده ۽ مرڪزي حڪومتي نوڪر شاهي جي خاصيت هئي ۽ زرتشتي مذهب جي بحالي کي قانوني ۽ متحد ڪندڙ مثالي طور تي ڏٺو ويو. هن دور ۾ ڪيترن ئي عظيم يادگارن ۽ عوامي ڪمن جي تعمير ڏٺي وئي ۽ ثقافتي ۽ تعليمي ادارن جي سرپرستي ڪئي وئي. ساسانين جي دور ۾، ايران جو ثقافتي اثر علائقي کان گهڻو پري پکڙجي ويو، جنهن کي ان ڪنٽرول ڪيو ۽ اولهائين يورپ، اوڀر آفريڪا، چين ۽ هندستان جي دور دراز علائقن کي متاثر ڪيو. ان يورپي ۽ ايشيائي وچين دور جي فن کي شڪل ڏيڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.
عرب ۾ اسلام جي عروج ۽ بازنطيني/اوڀرين رومي سلطنت سان هڪ تباهي واري جنگ کان پوءِ، ساساني سلطنت شروعاتي مسلمان فتحن جي ور چڙهي وئي، جيڪيون محمد پاران شروع ڪيون ويون هيون ۽ راشدين خلافت جي دور ۾ جاري رهيون. جيتوڻيڪ ايران تي مسلمانن جي فتح قوم جي تاريخ ۾ هڪ اهم مذهبي ۽ ثقافتي تبديلي جي نشاندهي ڪئي، ايران جي اسلامائيزيشن ساساني فن، فن تعمير، موسيقي، ادب ۽ فلسفي کي بتدريج نئين اسلامي ثقافت ۾ جذب ڪرڻ جي قابل بڻايو ۽ ان جي بدلي ۾، سڄي وڌندڙ مسلم دنيا ۾ ايراني ثقافت، علم ۽ خيالن جي واڌ ويجهه ۽ ارتقا کي يقيني بڻايو ۽ برقرار رکيو ويو. 
(𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر، ايرانين جي سلطنت، )
ارد شير اول (Ardashir I) ساساني گھراڻي جو پھريون بادشاھ ھو. ھن پارٿيان گھراڻي جي شھنشاھ ارتبنوس چوٿين (Artabanus IV) کي ھرمزدگان واري جنگ ۾ 224ع ۾ شڪست ڏئي پنھنجي گھراڻي جي بادشاھت جو بنياد رکيو
نالو
سرڪاري طور تي، ساساني سلطنت کي "ايرانين جي سلطنت" (وچين فارسي: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩، ايرانشهر؛ پارٿين: 𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓، آريانخ شهر؛ يوناني: Ἀριανῶν ἔθνος آريانون ايٿنوس) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. هي اصطلاح پهريون ڀيرو شاپور اول جي ٽنهي زبانن واري عظيم لکت ۾ تصديق ٿيل آهي. جنهن ۾ بادشاهه اعلان ڪري ٿو ته "مان ايرانين جي سلطنت جو مالڪ آهيان."
وڌيڪ عام طور تي، سلطنت، جهڙوڪ ساساني خاندان پاڻ، تاريخي ۽ علمي ذريعن ۾ سڌو سنئون ساسان جي نالي تي رکيو ويو آهي، هي اصطلاح انگريزي ۾ مختلف طريقن سان ساساني سلطنت (Sasanid، Sasanian) جي نالي سان درج ٿيل آهي.
تاريخ
ساساني سلطنت (انگريزي: Sasanian Empire) ايران جي علائقن تي مرڪز ٿيل هڪ فارسي سلطنت ھئي، جن تي ساساني خاندان حڪمراني ڪئي. سلطنت جو بنياد 224ع ۾ پيو ۽ اھا 651ع تائين قائم رھي. ايران ۾ مسلمانن جي فتح ھن سلطنت جو خاتمو آندو. ساساني سلطنت کان اڳ ھتي پارٿيان گھراڻي جي بادشاھي قائم ھئي. رومين سان جنگيون جوٽڻ ۽ پنھنجي خانداني جھڳڙن سبب پرٿيان حڪمران ڪمزور ٿي ويا ھئا جنھن جو فائدو وٺي ساسانين ملڪ تي قبضو ڪري نئين سلطنت جو بنياد وڌو، ساساني دور ۾ ايران ھڪ طاقتور ۽ خوشحال قوم جي حيثيت سان دنيا ۾ متعارف ٿيو.
ھن هخامنشي بادشاھت جي روايتن کي زنده رکندي ھڪ طاقتور سلطنت جو بنياد رکيو. ساساني سلطنت ۾ موجودا ايران ۽ عراق جا سمورا علائقا شامل ھئا. ان سان گڏوگڏ ھن سلطنت جون حدون اڀرندي ڀونوچ سمنڊ (جنھن ۾ مصر ۽ اناطوليا به شامل ھو) کان وٺي موجوده پاڪستان تائين پکڙيل ھيون. ڏکڻ عربستان جا ڪجهه علائقا، قفقاز ۽ وچ ايشيا جا علائقا بہ ھن سلطنت جو حصو ھئا.
ساساني دور اسلام جي اچڻ کان اڳ ايران جي عروج جو دور مڃيو وڃي ٿو. ساسانين ھڪ طاقتور مرڪزي حڪومت جو بنياد رکيو ۽ اقليتن جي حقن سان ڇيڙڇاڙ کان پاسو ڪيو. ساساني زرتشتي مذھب جا پوئلڳ ھئا ۽ ھنن پنھنجي مذھب کي خوب وڌايو ۽ ويجھايو. ھنن ڪيترائي يادگار تعمير ڪرايا ۽ سلطنت ۾ تعليمي ادارن جو ڄار وڇايو.
