پوسٽ ماڊرنزم (انگريزي: Postmodernism) يا بعد جديديت هڪ وسيع اصطلاح آهي جيڪو مختلف فني، ثقافتي ۽ فلسفيانه تحريڪن جي لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هيءَ تحريڪ جديديت (Modernism) کان هڪ وقفي يا ان کان بغاوت جي نشاندهي ڪري ٿي. پوسٽ ماڊرنزم جو بنيادي يقين آهي ته هاڻي دنيا کي بيان ڪرڻ جي پراڻن طريقن تي ڀروسو نٿو ڪري سگهجي.
تاريخي پس منظر
هي اصطلاح 1950ع ۽ 1960ع جي ڏهاڪي دوران ادبي تنقيد ۽ تعميراتي نظريي (Architectural Theory) ۾ پنهنجي موجوده معنيٰ جي حد حاصل ڪرڻ شروع ڪيو. جتي جديديت ۾ خود-سنجيدگي ۽ نظم هو، اتي پوسٽ ماڊرنزم ۾ چنچل انداز، تماشو ۽ ڪارڪردگي جي ستم ظريفي (Irony) کي اهميت ڏني وئي.
بنيادي خاصيتون
پوسٽ ماڊرن سوچ پاڻ کي ڪنهن به واحد، بنيادي ۽ عالمگير تاريخي داستان (Grand Narrative) جي رد ڪندي بيان ڪري ٿي. هن تحريڪ روشنيءَ واري دور (Enlightenment) جي ترقي، عقليت ۽ سائنسي يقين تي سوال پيدا ڪيا آهن.
هن تحريڪ جا حامي پاڻ کي هيٺين نظرين سان ڳنڍيندا آهن:
- فيمينزم (عورتن جي آزادي)
- ملٽي ڪلچرلزم (ڪثير الثقافتيت)
- پوسٽ ڪالونيلزم (نوآبادياتي دور کان پوءِ جو نظريو)
تنقيد
نقادن جو الزام آهي ته پوسٽ ماڊرنزم اخلاقي، سياسي ۽ جمالياتي نظرين کي صرف انداز ۽ تماشي تائين محدود ڪري ٿو. ڪجهه نقاد هن کي "رشتيداري" (Relativism) جي هڪ غير اخلاقي شڪل قرار ڏين ٿا، جتي ڪا به هڪ حقيقت يا سچائي ناهي هوندي. ان ڪري مشهور ڪلچر ۾ هن اصطلاح کي ڪڏهن ڪڏهن تنقيدي طور پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي.
