Танзания Холбоhуктаах Өрөспүүбүлүкэтэ (суаhили: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) диэн Илин Африка дойдута. Кинилиин кирбиилэhэллэр Кения уонна Уганда хоту, Руанда, Бурунди уонна Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ арҕаа, Замбия, Малауи уонна Мозамбик соҕуруу. Илин Индия океана баар.
Танзания Холбоhуктаах Республиката 26 мкоаттан (улуустан) турар унитар республика. 1996 с. ыла дойду киин куората Додома, ордук улахан куората уонна эргиэн киинэ Дар эс Салаам.
Этимология
«Танзания» топонима бу дойду састаабыгар киирбит икки холуонньа аата тэрилиннэ: -Танганьтан уонна Занзибартан, оттон бүтэр-үгэс быһыытынан дойдулар ааттарыттан. Танцияҕа икки киин куорат: административнай киинэ дар- эс историческай киин куората, оттон сокуону таһаарар-Додома, бырабыыталыстыба 1970- с сылларга сүрүн органнары көһөрбүтэ.
География
Дойду улахан өттө киэҥ нэлэмэн площадкалар ылаллар. Индия Океан кытылын кыйа биэрэк кытыыта тайаан сытар.
Дойду территорията Африка бөдөҥ күөллэрин сорҕото баар: Хоманьика күөлэ (ол аата Байкал арҕаа уонна Ньээс соҕуруу өттүгэр.
Танзанияҕа Африка саамай үрдүк хайата — стратовулк Килиманджаро (5895 м) турар.
Тардыытын уһуна 3402 км., онтон Моҕотой — 451 км, тардыытын кытта-769 км, Малави — 475 км, Мозамбиктаах — 756 км, рудалаах — 217 км, Угда — 396 км уонна Замбиялаах — 338 км.
Климат
Турзани климата субкваториальный. Хоту икки сезон (кулун тутар — ыам уонна балаҕан ыйа-сэтинньи), соҕуруу — биир (сэтинньи — муус устар).
Занзибар архипелаг арыыларыгар, күн ортото +28- тан 30- гар диэри, байҕал бириистэрэ күн- дьыл олус үчүгэй. Индия океаныгар уу температурата 24-26 км. Дойду киин өттүгэр (муора таһымыттан 1200-1700 м) орто температура 22-25 м. буолар, түүн сөрүүн буолуон сөп.
Танзания бэлиэ күннэрэ
- Тохсунньу 1 — Маһы олордуу күнэ.
- Тохсунньу 12 — Занзибар өрөбөлүүссүйэтин күнэ (1964)
- Олунньу 5 — Чама Ча Мапиндузи күнэ.
- Муус устар 1 — Мас олордор күн
- Муус устар 26 — Холбоһуу күнэ
- От ыйын 7 — Саба-Саба (суахили тылыгар "сэттэ-сэттэ" — сэттис ый сэттис күнэ), 1954 сыллаахха Танзанияны сомоҕолообут бэлиитикэ баартыйата үөскэбит күнэ (TANU, Танганьикатааҕы Африка дойдуларын сойууһа)
- Атырдьах ыйын 8 — Нане Нане күнэ — фермердэр күннэрэ (суахили тылыгар "аҕыс-аҕыс")
- Алтынньы 14 — Ньерере күнэ. Юлиус Ньерере — холуонньаны кытта охсуһааччы, социалист, 1961-62 сс. Танганьика премьер-миниистирэ, 1963-64 сс. — бэрэсидьиэнэ, онтон Танганьика Танзания буолбутун кэннэ 1985 с. диэри дойдуну салайбыта
- Ахсынньы 9 — Танганьика Британияттан 1961 сыллаахха тутулуга суох буолуутун бэлиэтиир күн
