|
Questa pagina è scritta en sutsilvan. |
| Maton | |
| Maton | |
Vopna | |
| Administraziun | |
|---|---|
| Stadi | Svizra |
| Chantun | Grischun |
| Regiun | Viamala |
| Vischnanca | Muntogna da Schons (vischnanca) |
| Territori | |
| Autezza | 1527 m s.m. |
| Surfatscha | 15,13 km² |
| Populaziun | 51 abitants (31. december 2018) |
| Spessezza | 3 ab./km² |
| Coordinatas | 46° 38′ N, 9° 25′ O |
| Autras infurmaziuns | |
| Numer postal | 7433 |
| Preselecziun | 081 |
| Numer UST | 3708 |
| Internet | |
| Pagina-web uffiziala | |
| Lexicon istoric retic | |
Maton (tudestg Mathon) è in'anteriura vischnanca politica svizra en il chantun Grischun.
Maton e igl zenter geografic a cultural da la Muntogna da Schons sura.
Geografeia
La vischnànca satgata a la Muntogna da Schons sen egna terassa a la spunda orientala digl Pez Bavregn agl vest da Donat. Da tut igl teritori comunal da passa 15 km² en 1'002 ha taragn cun guideia agricula, par la grànda part sco cualms (economeias d'alp). Ulteriuras 337 ha en taragn nunproductiv (bunameing me muntogna); 152 ha en curvatadas cun gòld a igl rest da 21 ha en taragn d'avdar.
Istorgia
La cuntrada e probavel avdada digl tains da brunz davent. Igl on 1938 ân ign cato fastizs somagliànts a quels cato a Donat ca darivan da gliez tains. Dasper quegl ân ign cato fossas digl 7avel tschantaner.
Antocen igl tains medival tardiv â igl gieu a la Muntogna da Schons egna cuminànza da purs libers, igls Libers sen la Muntogna, cun egn'aitgna dartgira bassa. Quella s'antupava a Partagn (tud. Parthein) sper Maton. Igl 9avel tschantaner vean numno agl «Urbari curretic digl bagns imperials» (Churrätisches Gutsurbar) egna ecclesia in Mentaune, ca corespunda probavel a la baselgia da S. Martegn a Ziràn. Digls 1204 vignan mazunos igls homines liberos de Saxammo. Digls 1428 ân igls da Schons saro egn cuntract da pasch cun Clavena.
Vapa
Blasonamaint: Sen fund cotschen egn zen an or (melen)
Tenor igl dascret digl vaschinadi sco «la vischnànca digls bùns zens».
Populaziùn
Demografeia
| Svilup da la populaziùn | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| On | 1780 | 1850 | 1900 | 1950 | 1970 | 2000 | 2005 | actual |
| Avdànts | 123 | 111 | 74 | 65 | – | 52 | 57 | 51 |
Lungaitgs
Igl lungaitg tradiziunal digls avdànts e igl rumàntsch sutsilvan. Antocen la savunda measadad digl 19avel tschantaner eara la vischnànca monolingua (1880 95% Rumàntschs). Antocen igls 1970 e la situaziùn linguistica restada stabla (1941 88%, 1970 90% Rumàntschs). Da lur'annà â'gl tras l'immigraziùn a la midada digl lungaitg egn svilup an favur digl tudestg. Digls 1990 antocen igls 2000 e sadublo igl diember da persùnas da lungaitg tudestg, dantànt c'igl diember digls Rumàntschs e tschasso par egna tearza. Schagea ca 82% digls avdànts capeschan rumàntsch, e oz igl tudestg igl sulet lungaitg ufizial. Tutegna sapreschainta la vischnànca sen la si'pagina d'internet ear par rumàntsch sutsilvan.
Derivanza a naziunalitad
Digls 57 avdànts igls 2005 earan tuts burghes svizers.
Atracziùns
La baselgia refurmada digl vaschinadi stat sut protecziùn da monumaints.
Parsunalitads
Igl cumponist da canzùns rumàntsch Tumasch Dolf (1889–1963) e naschieu a Maton.
Coliaziùns
| Commons: Maton – Collecziun da maletgs, videos e datotecas d'audio |
- Maton en il Lexicon istoric retic
- Pagina d'internet ufiziala da la vischnànca da Maton (an tudestg a rumàntsch sutsilvan)
