Stuva a l'é n'aparà o na costrussion dovrà për scaudé l'aria d'ambient sarà (ca, stansie) o për cheuse. La paròla a peul arferisse a vàire tipo d'utiss, dal pì sempi a le moderne stuve elétriche o a gas.
Stòria
La stuva a l'é n'invension antica. Ij Roman a dovravo j' ipocàust (sistem dë scaudament sota 'l paviment) për scaudé le terme e le ca. Ant l'Età 'd Mes, as dovravo dij gròss feu duvert ant la stansia prinsipal, ma 'l fum a surtìa da 'n pertus ant ël plafon o ant ël mur. Dël sécol XIV, a son spantiasse le stuve a porslan-a an Almagna e Àustria, ch'a mantenìo ël calor pì longh temp. Dël sécol XIX, a son rivà le stuve a carbon, peui cole a gas e a la fin dël sécol XX cole elétriche e a pellets.
Sòrt dë stuve
Stuve a bòsch
A son le pì tradissionaj. A deuvro 'l bòsch com combustìbil. A peulo esse:
- Stuva a cambra: con na cambra andoa as brusa 'l bòsch e peui 'l fum a passa për dij canon daré për scaudé.
- 'Stuva a lent (o a pansaròla): con na surfassa gròssa 'd fer o d'assel ch'a scauda e peui a spantia 'l calor për iradiassion.
- Stuva a inersia: fàita 'd pera o porslan-a, ch'a manten ël calor për ore anche dòp che 'l feu a l'é dëstissasse.
- Stuva a sauna: special për le saune, a deuvra na gròssa quantità 'd pere ch'a scaudo e peuj a mòlo vapor quand as campa eva dzora.
Stuve a gas
A deuvro gas (metan o GPL) com combustìbil. A l'han na fiama ch'a scauda në scambiador ëd calor e na vèntola ch'a manda l'aria càuda ant la stansia. A son pì comode dle stuve a bòsch ma a l'han damanca d'un colegament al gas e a na cana për ël fum.
Stuve elétriche
A son le pì sempie: a deuvro la corent elétrica për scaudé dle resistense. A l'han gnun-a cana e as peulo tramudé fàcil. As divido an:
- Stuva a iradiassion: con dj'element radiant ch'a scaudo j'oget e le përson-e diret.
- Stuva a ventilassion: con na vèntola ch'a manda l'aria càuda.
- Stuva a convession: a scaudo l'aria ch'a passa travers ëd lor.
- Stuva a paviment: a son ëd serpentin-e elétriche o d'eve ant ël paviment.
Stuve a pellets
A son n'evolussion dle stuve a bòsch. A deuvro dij cit tòch ëd bòsch pressà (pellets) com combustìbil. A l'han n'alimentassion automàtica e a son motobin eficente. A l'han damanca d'una cana për ël fum.
Stuve a combustìbil lìquid
A deuvro gasòli o d'àutr combustìbil lìquid. A son pì raire ant le ca, ma dovrà ant le gròsse istalassion.
Stuve për cheuse
La paròla "stuva" a peul ëdcò arferisse a:
- Fornel: la part dla cusin-a andoa as cheus.
- Stuva da pan: un forn tradissional për cheuse 'l pan.
- Stuva da chìmica: utiss ëd laboratòri për scaudé.
Eficiensa e ambient
Le stuve moderne a l'han n'eficiensa ch'a peul rivé al 80-90%. Cole a bòsch e a pellets a son considerà carbon-neutral përchè la CO2 emëttùa a l'é cola che la pianta a l'avìa assorbì. Le stuve elétriche a son pì emitente s'a deuvro corent da sorgiss nen arnovàbij.
Sicurëssa
Për dovré na stuva a venta:
- Ten-la lontan da mòbij e tende.
- Controlé la cana (për cole a combustion).
- Deuvré pa d'àutr combustìbil che col previst.
- Ten-e na fnestra o pòrta duverta për la ventilassion (për cole a combustion).
- Instalé un detetor ëd monòssid ëd carbon (për cole a combustion).
Stuva ant la tradission piemontèisa
An Piemont, la stuva a l'era l'element sentral dla ca durant l'invern. Le stuve a bòsch a j'ero comun-e ant le campagne, mentre che ant le sità a së spantiavo le stuve a gas vers la fin dël sécol XIX. La tradission dël tòch (gròss tòch ëd bòsch ch'as brusava ant la stuva) a l'era part dla cultura popolar. La stua (stansia scaudà) a l'era 'l leugh andoa as fasìa vita 'd famija.
