Stieg Larsson

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

	Aiuto per la lettura
	Ayuda para la lectura
	Help for Reading
	Rintré ant la Piòla
	Contaté j'Aministrator
	Lìber për Amprende
	Coression ortogràfica
	Tastadura piemontèisa
	Portaj e Proget
	Agiut pr'ij Contributor
	Travajòt sempi

Karl Stig-Erland Larsson (Skellefteå, 15 ost 1954 – Stocòlma, 9 novèmber 2004), a l'é stàit në scritor e 'n giornalista svedèis.

Grand espert dj'organisassion nasiste svedèise, a l'ha fondà l'arvista anti-rassista Expo, a l'ha giutà Scotland Yard e 'l ministeri dla giustissia svedèis e a l'ha 'dcò giutà l'OSCE. Dòp soa mòrt a son ëstàit publicà ij sò romanz ëd la trilogìa Millennium. Për l'arvista fransèisa Livres Hedbo Stieg Larsson a l'é stàit l'autor pì lesù an Euròpa tra 'l mars dël 2008 e l'avril dël 2009.

Chërsù con ij sò grand, Larsson a l'ha ancaminà a travajé an fasend vàire tipo 'd travaj. Dël 1983 a l'é dventà gràfich për l'agensìa dë stampa svedèisa Tidningarnas telegrambyrå; con j'ani a l'ha peui sërnù la stra dël giornalism an dventand crìtich literari (dzortut dzora ij romanz ëd polissìa e ij fumèt).

Dël 1995, dòp che d'estremista 'd drita a l'han sassinà sìnch matòcc a Stocòlma, Larsson a l'ha chità l'arvista Tidningarnas telegrambyrå e a l'ha fondà l'arvista trimestral anti-rassista e anti-fassista EXPO. La bataja dë Stieg Larsson contra 'l rassism, ël fassism e tut estremism ëd drita a l'é stàita na facenda franch seria: dël 1991 a l'ha scrivù, ansema a Anna-Lena Lodenius, Extremhögern (Estremism ëd drita). Des ani dòp a l'ha publicà, ansema a Mikael Ekman, Sverigedemokraterna: den nationella rörelsen (Democràtich svedèis: ël moviment nassional). A l'ha peui tacà a fé 'd conferense an tut ël mond, ëdcò a Londra, andoa a l'é stàit anvità da Scotland Yard, e pròpi con la polissìa anglèisa a l'ha ancaminà na colaborassion. Për lòn an vàire ocasion a l'é stàit mnassà 'd mòrt.
A chiel as devo djë studi an sla conomìa e dij servissi ëd guèra an Àfrica.

Sota la mira polìtica Stieg Larsson a l'é stàit mèmber dël partì socialista svedèis che a l'ha chità dël 1987 për la pòca democrassìa che a-i era ant ij pais dël socialism real.

Sota la mira literaria, Larsson a l'é stàit motobin gropà a la coltura popolar. A l'é stàit un passionà d'Astrid Lindgren, tant 'ma a l'é sempre stàit un gran letor e n'espert ëd fantassiensa.

L'autor a l'é mòrt aj 9 ëd novèmber dël 2004 a Stocòlma për n'àtach al cheur, ant la redassion ëd sò giornal EXPO. Sò testament dël 1977, ant che a disìa 'd vorèj lassé tut al partì comunista svedèis a l'é stàit giudicà pa vàlid, e donca tut a l'é andàit a sò frel Joakim e a sò pare Erland. Gnun drit a l'é stàit arconossù a la compagna 'd soa vita, Eva Gabrielsson, che a l'ha vivù con Larsson për 32 ani.

Fin-a al 2004, ann ëd soa mòrt, Larsson a l'avìa publicà nomach ëd lìber sla democrassìa svedèisa e sij moviment ëd drita an Svessia. Mach pòchi mèis anans ëd meuire a l'ha ciamà a na ca editris svedèisa, la Norstedts, ëd publiché tre romanz che a formaran peui la famosa trilogìa Millennium. Larsson a l'avìa pensà a na serie 'd 10 romanz e anans ëd meuire a l'avìa già preparà d'àutri doi lìber ëd la serie. Dòp soa mòrt, la trilogìa a l'ha avù 'n gran sucess, an Svessia e peui an Fransa, andoa a l'é stàita publicà da la ca editris Actes Sud, peui an tuta Euròpa an dventand ël trionf literari ëd l'ann: fin-a adess son ëstàite vendùe 8 milion ëd copie. Ancheuj ij sò lìber a son vendù an 25 pais.

La trilogìa Millenium

• Män som hatar kvinnor (Stocòlma, 2005)

Mikael Blomkvist a l'é contatà da 'n gròss andustrial për duverté torna n'ancesta bandonà da quarant'agn.

• Flickan som lekte med elden (Stocòlma, 2006)

Antant che Lisbeth Salander a passa dël temp ai Caràib, Mikael Blomkvist a pronta un nùmer ëd Millenium an s'un soget ch'a scàuda: na stòria ëd gindre ch'a toca ëd gent bin piassà.

• Luftslottet som sprängdes (Stocòlma, 2007)

Lisbeth Salander a l'é sarà a l'ospidal an isolament, antramentre che su 'd chila a pèisa na caterva d'acusassion.

• Svartvitt med Expo, 1999-2002
• Expo, 2002-2004