Leonida I

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

	Aiuto per la lettura
	Ayuda para la lectura
	Help for Reading
	Rintré ant la Piòla
	Contaté j'Aministrator
	Lìber për Amprende
	Coression ortogràfica
	Tastadura piemontèisa
	Portaj e Proget
	Agiut pr'ij Contributor
	Travajòt sempi

Leonida I (an grech Λεωνίδας - fieul dël lion -; Sparta, 540 a.C. ca. – Termòpili, 11 ost 480 a.C.) a l'é stàit re dë Sparta tra 'l 490 a.C. e 'l 480 a.C..

Fieul d'Anassandrida, mèmber ëd la famija dj'Agiadi, a l'é dventà re dòp sò frel Cleomen I dont a l'ha marià la fija Gorgo.

A l'é famos për la resistensa che a l'ha oponù ansema a d'àutri 300 spartan për dësfende le Termòpili dnans a l'armada Persian-a, guidà dal re Serse (Sgonda Guèra Persian-a).

Fàita n'aliansa militar greca, ij grech a j'ero pa d'acòrdi dzora la mèj strategìa da dovré contra ij Persian; jë Spartan a vorìo combate ij Persian sla tèra-fërma e a vorìo felo davzin a Corint; j'Atenèis e d'àutre sità dla Grecia oriental a vorìo pronté la dësfèisa an manera da guerné un teritòri pì grand. A la finitiva l'ideja spartan-a a l'ha vagnà e a l'é decidusse 'd pronté na dësfèisa al pass ëd le Termòpili, postà tra 'l mont Eta e 'l gòlf Lamìach. Ël còl a l'era tant strèit e malasi ch'a podìa esse dësfèis ëdcò an condission d'anferiorità.

Dël 480 a.C. j'efòri, ij suprem magistrà spartan, a j'ero nen d'acòrdi a mandé 'd tropié lontan dal Peloponèis che a restava, për Sparta, ël teritòri pì amportant da dësfende. A la finitiva Leonida I a l'é stàit mandà al còl ëd le Termòpili, coma comandant ëd l'armada confederà ma con nomach 300 soldà spartan giutà da 7.000 volontari ruvà da la Focide, da la Beòssia e da la Lòcride.

Coma a conta Eròdot ant le Storie (libèr VII, 202), ij Grech che a spetavo an cost leu ij Persian a j'ero costi-sì: 300 tropié da Sparta, 1000 da Tegea e Mantinea, metà e metà; 120 a ruvavo da Orcomen an Arcadia e 1000 dal rest ëd l'Arcadia. Da Corint a-i na j'ero 400, ëd Flunte 200, da Micen-e 80: costi a j'ero coj dël Peloponèis. Da la Beòssia a ruvavo 700 Tespièis e 400 Teban. A costi-sì a son giuntasse ij Lòcri Opunzi con tute soe fòrse e 1000 Focèis. Ant ël midem temp Serse a l'era ruvà a le Termòpili e a l'avìa ancaminà l'atach sensa boneur.

Sgond Eròdot, ant ël prim di 'd combatiment, Serse a l'ha anvità Leonida a campé via j'arme e chiel a l'ha respondù: Μολών Λαβέ (“vnì a pijeje”). Dòp tre di 'd bataja, un grech traditor che as ciamava Efialte, a l'ha mostra al general Persian Idarne un senté për argiré 'l còl e pijé ëd sorprèisa ij grech.

Oramai batù, Leonida a l'ha pijà la decision ëd mandé via tuta l'armada e 'd resté con ij sò 300 soldà spartan e d'àutri 'd Tespia, për combate fin-a a la mòrt. La Bataja dle Termòpili a l'é costà a Serse pì che 20.000 òmo. Dòp la mòrt ëd Leonida, a l'é dventà re sò fieul Plistarch sota la tua dël frel Cleombrot (mòrt da lì a pòchi mèis) e peui sota la tua dël fieul ëd Cleombroto, Pausania.

Për arcordé l'imprèisa dij 300 spartan, a le Termòpili a l'han dedicaje un monument che, për soa grandor e posission, as peul ës-ciairé 'dcò dal mar.