Elicòter

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

	Aiuto per la lettura
	Ayuda para la lectura
	Help for Reading
	Rintré ant la Piòla
	Contaté j'Aministrator
	Lìber për Amprende
	Coression ortogràfica
	Tastadura piemontèisa
	Portaj e Proget
	Agiut pr'ij Contributor
	Travajòt sempi

Un elicòter a l'é un mojen volant pì peisant che l'aria, ch'a vòla grassie a un o pì rotor gròss (ale girante) ch'a lo sosten-o e a lo fan bogé. A diferensa dj'avion, l'elicòter a peul:

• Decolé e ateré verticalment (com un dron).
• Sté ferm ant l'aria (a l'é la caraterìstica pì amportanta).
• Volé anans, andré e da na part a l'àutra.

Për sòn, a l'é motobin dovrà ant le situassion andoa a-i é pòch spassi o a venta rivé an pòst malfé.

L'idèja 'd na màchina volanta con na élica a l'é veja (as vëdda ant ij disegn ëd Leonard da Vinci), ma a l'é mach ant ël sécol XX ch'a l'é vnùita realtà. Dël 1907, ël fransèis Paul Cornu a l'ha costruì ël prim elicòter ch'a l'ha levà da tèra con n'òm a bòrd, ma a l'era motobin malfé da controlé.

Ij prim elicòter pràtich a son ëstàit dësvlupà ant j'agn '30 e '40. ël Focke-Wulf Fw 61 alman dël 1936 a l'é stàit ël prim elicòter ch'a volava bin. L'VS-300 d'Igor Sikorsky dël 1940 a l'ha ancaminà la produssion moderna, con ël rotor prinsipal e 'l rotor ëd coa ch'a l'é dventà lë standard. D'apress la Sconda guèra mondial, l'elicòter a l'é spantiasse për usagi militar, sivil e sanitari.

L'elicòter a vola grassie al rotor prinsipal (na gròssa élica con doe o pì pale). Quand le pale a giro, a campo l'aria an giù e a creo na spinta ch'a sosten l'elicòter (për la tersa lej ëd Newton). Për bogé anans, ël cìclich a cangia l'angolassion dle pale minca vira ch'a passo, an fasend pende 'l rotor e an dëstornand na part ëd la spinta an diression orisontal.

L'efet ëd cobia (ël fàit che l'elicòter a vorìa giré an sens contrari al rotor) a l'é neutralisà dal rotor ëd coa, na cita élica vertical daré, ch'a contrasta cola fòrsa.

A-i son vàire sòrt d'elicòter, classificà për dimension, motor e usagi:

• Elicòter leger: për 2-4 përson-e, dovrà për scòla, sorvejansa, traspòrt cit.
• Elicòter mesan: për 6-15 përson-e, dovrà për servissi sanitari, polissìa, traspòrt esecutiv.
• Elicòter pesant: për 20+ përson-e o càrich gròss, dovrà për militar, costrussion, antifeu.
• Elicòter militar: d'assàut, d'arconossiment, antisomergìbij.
• Convertiplan: n'ìbrid ch'a peul volé com elicòter e com avion (com l'V-22 Osprey).

L'elicòter a l'é dovrà an vàire setor:

• Servissi sanitari d'emergensa (elipòrt dj'ospidal, socors an montagna).
• Lòta contra j'incendi boschiv (con ëd bidon d'eva pendù).
• Traspòrt ëd passegé (dzortut an sità o për colegament con j'aeropòrt).
• Militar (assàut, traspòrt ëd trupa, arconossiment).
• Sorvejansa dle còste, dle stra, dij confin.
• Agricoltura (spantié antiparassitari).
• Turism e vòl panoràmich.