Wojna w Canudos była konfliktem między Pierwszą Republiką Brazylijską a mieszkańcami Canudos, osady w północno-wschodnim stanie Bahia, toczonym w latach 1896–1897. Nastąpiła po zniesieniu niewolnictwa i obaleniu monarchii. Walki rozpoczęły się po tym, jak wspólnota religijna o charakterze millenarystycznym, kierowana przez Antônia Conselheiro, osiedliła się w dotkniętym suszą sertão i weszła w konflikt z lokalnymi władzami. Siły federalne potrzebowały czterech wypraw wojskowych, aby pokonać osadę, a jej zdobycie w październiku 1897 roku zakończyło się zniszczeniem Canudos i zabiciem niemal wszystkich jej mieszkańców.
Tło i geneza




Canudos, nazywane przez mieszkańców także Belo Monte, leżało na półpustynnych terenach zaplecza Bahii, regionu cechującego się ubóstwem i słabą infrastrukturą. Ludność była niezadowolona z nowej republiki, proklamowanej w 1889 roku po wojskowym zamachu stanu przeciwko cesarzowi Pedrowi II, a wielu zwykłych ludzi nadal darzyło dawnego cesarza sentymentem. Antônio Conselheiro, wędrowny kaznodzieja, głosił zbawienie duchowe i przypisywał sobie rolę proroka. Władze zaczęły postrzegać go jako zagrożenie monarchistyczne. W 1893 roku osiadł wraz z wyznawcami w Canudos, gdzie wspólnota rozrosła się do kilku tysięcy osób i stała się jednym z największych ośrodków miejskich w Bahii.
Kampanie wojskowe



Konflikt wywołał spór o dostawę drewna przeznaczonego na budowę nowego kościoła. Lokalny sędzia zwrócił się do gubernatora stanu o oddziały policji, twierdząc, że jego miasteczku grozi bliski atak. Niewielki oddział około 100 żołnierzy został wysłany w kierunku Canudos w listopadzie 1896 roku i został odparty. Późniejsze wyprawy również zakończyły się niepowodzeniem, m.in. ta, w której zginął pułkownik Moreira César, co nadszarpnęło wizerunek rządu. Ostatnią wyprawę, prowadzoną przez generała Arthura Oscara z dużą częścią armii brazylijskiej, ostrzelano osadę i zdobyto ją w październiku 1897 roku.
Znaczenie wojny



Historycy zwracają uwagę, że relacje o wojnie trudno zweryfikować, ponieważ głównymi źródłami były kroniki wojskowe, pisane w celu uzasadnienia działań armii, oraz doniesienia prasowe, dalekie od bezstronności. Wielu zagranicznych korespondentów było przydzielonych do armii brazylijskiej. Wojna pamiętana jest jako zniszczenie wspólnoty religijnej biednych sertanejos i odzwierciedla niestabilność wczesnych lat republiki brazylijskiej.
